GS Toets 2 (H3 & H4) paragraaf 3.1 – de renaissance (R)
1 Renaissance : tijdsvlak waarin mens- en wereldbeeld veranderd, mede door grote interesse in
de Grieks – Romeinse cultuur (is de klassieke oudheid). Centraal staat: het mens hier en nu.
2 Hoe veranderd het mens- en wereldbeeld tijdens de renaissance (+VB): de
mens gaat meer op zichzelf vertrouwen & gaat zichzelf meer centraal stellen in
plaats van de kerk & God:
- Memento Mori (gedenk te sterven)
- Carpe Diem (geniet van de dag / pluk de dag)
Er is meer interesse in het leven op aarde en in de werking van de natuur & de
samenleving.
Wat voor invloed had het humanisme op de veranderingen: door kennis van de
klassiek, zou het leven op aarde verbeterd worden. Deze interesse in de
literatuur, de poëzie en de rest van de klassieke cultuur, heeft tot gevolg dat het
humanisme is ontstaan. Humanisme: zij oriënteerden zich sterk op de literatuur en
geschiedenis uit de oudheid.
Noem 3 oorzaken van het ontstaan van de renaissance in Italië: 1. In de
Italiaanse steden was door de opleving van de handel rijkdom ontstaan. Hierdoor
ontstond een klimaat van kunst, cultuur & vernieuwing. 2. Kunstenaars gaan aan
de slag en laten zich inspireren door de kunst uit de oudheid, vanwege de vele
overblijfselen. 3. Ook kwam er interesse in de geschriften van de klassieke, deze
vond men terug in kloosters, maar ook in de Arabisch wereld.
4 Hoe verspreidde de renaissance zich ook naar Noord-Europa, gevolgen (+VB):
door de boekdrukkunst (met losse letters boeken kunnen drukken) konden geleerden in
andere delen van Europa kennis maken met de opvattingen van het R &
humanismen. Gevolgen:
1. Vanaf de 16de eeuw, verplaatst het centrum van kunst & wetenschap zich
naar noordwest Europa.
2. Ontstaan van een meer persoonlijke geloof benadering. Er komen nieuwe
Latijnse Bijbel vertalingen (Erasmus) en dit zorgt mede voor kritiek op de
kerk.
3.2 – Europeanen ontdekken de wereld
noem 3 oorzaken van de Europese ontdekkingsreizen vanaf 1300: 1. Sociaal-
economisch: de verminderde toegang vanuit Europa tot het Aziatische handels
netwerk. Dit kwam door de ondergang van het Mongoolse Rijk & Ottomaanse
belastingverhogingen. Pax mongolica door . 2.technologisch: Schepen werden
sneller & zeewaardiger gemaakt en zeelieden konden bet navigeren. (+ betere
instrumenten kompas door de Chinezen.) 3. Cultuur-
mentale: door geestelijke op de schepen mee te voeren, hoopten christelijke
vorsten om andere volken te bekeren tot het christelijk geloof.
noem 3 voorbeelden van ontdekte gebieden: Amerika (Columbus), Indië (Willem
Barendsz), India (Vasco da Gama).
, hoe veranderde de ontdekkingsreizen het wereldbeeld van Europeanen: De
Europeanen kregen beter zicht op de andere continenten op aarde en op de
volkeren die daar woonden. Zij gingen zich vergelijken met die volken en vonden
dat hun eigen cultuur & religie, beter was dan die van de andere volken.
5 gevolgen van de ontdekkingsreizen: 1. Christendom verspreide zich over heel
de wereld. (c-m) 2. Uitwisselingen van producten (p-b). 3. Verdwijnen van
Indiaanse koninkrijken in Amerika (s-e + c-m). 4. Afrikanen (slaven) naar Amerika
(s-e). 5. Ziekten door de Europeanen, grootte Afrikaanse sterfte (s-e).
3.3 – De Reformatie
Welk kritiek had Maarten Luther op de katholieke kerk: 1. aflaathandel, hierbij
was het mogelijk om jezelf af te kopen, door een priester te betalen. Luther vond
dat je zelf vergeving moest vragen aan God zelf.
2.. Heiligen verering, heiligen werden gezien als bemiddellaars (tussen God en de
gelovigen) en zij werden zo verreed, dat de persoonlijke relatie tussen gelovigen
& God, ondergeschikt (2de plek geven) werd. Luther vond dat in strijd was met de
Bijbel. Je moest als gelovige tot God zelf richten.
3.. Sacramenten, voor alle sacramenten had je als gelovige een priester nodig.
De priester trad dus op als een tussen persoon, tussen God & de gelovige. Luther
vond dat je je rechtstreeks tot God moest wenden. (sacramenten: gewijde
handeling waardoor God tot de mens komt) Bv: de doop, het vormsel (deelnemen
aan het geestelijk leven), eucharistie/avondmaal, biecht (uitspreken van zonden),
sacrament voor de zieken, wijding tot priester.
4.. hiërarchie (rangorde), in de middeleeuwse kerk waren er mensen zoals de
Paus, bisschoppen en andere geestelijke nodig om vergeving van je zonden te
verkrijgen. Veel geestelijke verreikten zich in de naam van God.
Noem 6 belangrijke verschillen tussen het katholicisme en nieuwe
geloofsrichtingen (lutheranisme, calvinisme): info 1 leren.
Ontstaan andere kerken: vanwege fundamentele kritiek op de gang van zaken
binnen de kerk, door de hervormers: Calvijn & Luther.
Hoe reageerde de katholieke kerk op de nieuwe geloofsrichtingen:
1) Inquisitie: kerkelijke rechtbank die ketters opspoorde en vervolgde (je
gelooft in God, maar op een andere manier dan de kerk wil).
2) Contrareformatie: aanpassingen in de leer van de katholieke kerk, zoals
het verbod op de aflaat handel & het niet meer vereren van heiligen als
God.
De strijd om het geloof leidde tot verschillende oorlogen.
Hoofdstuk 4 Een nieuwe republiek in Europa:
1. De Republiek Der Zeven Verenigde Nederlanden: 1 Holland 2 Zeeland 3
Friesland 4 Gelderland 5 Utrecht 6 Groningen 7 Overijsel
2. Ontstaan vanuit de Nederlandse Opstand (80 jarige oorlog) (1568-1648)
1 Renaissance : tijdsvlak waarin mens- en wereldbeeld veranderd, mede door grote interesse in
de Grieks – Romeinse cultuur (is de klassieke oudheid). Centraal staat: het mens hier en nu.
2 Hoe veranderd het mens- en wereldbeeld tijdens de renaissance (+VB): de
mens gaat meer op zichzelf vertrouwen & gaat zichzelf meer centraal stellen in
plaats van de kerk & God:
- Memento Mori (gedenk te sterven)
- Carpe Diem (geniet van de dag / pluk de dag)
Er is meer interesse in het leven op aarde en in de werking van de natuur & de
samenleving.
Wat voor invloed had het humanisme op de veranderingen: door kennis van de
klassiek, zou het leven op aarde verbeterd worden. Deze interesse in de
literatuur, de poëzie en de rest van de klassieke cultuur, heeft tot gevolg dat het
humanisme is ontstaan. Humanisme: zij oriënteerden zich sterk op de literatuur en
geschiedenis uit de oudheid.
Noem 3 oorzaken van het ontstaan van de renaissance in Italië: 1. In de
Italiaanse steden was door de opleving van de handel rijkdom ontstaan. Hierdoor
ontstond een klimaat van kunst, cultuur & vernieuwing. 2. Kunstenaars gaan aan
de slag en laten zich inspireren door de kunst uit de oudheid, vanwege de vele
overblijfselen. 3. Ook kwam er interesse in de geschriften van de klassieke, deze
vond men terug in kloosters, maar ook in de Arabisch wereld.
4 Hoe verspreidde de renaissance zich ook naar Noord-Europa, gevolgen (+VB):
door de boekdrukkunst (met losse letters boeken kunnen drukken) konden geleerden in
andere delen van Europa kennis maken met de opvattingen van het R &
humanismen. Gevolgen:
1. Vanaf de 16de eeuw, verplaatst het centrum van kunst & wetenschap zich
naar noordwest Europa.
2. Ontstaan van een meer persoonlijke geloof benadering. Er komen nieuwe
Latijnse Bijbel vertalingen (Erasmus) en dit zorgt mede voor kritiek op de
kerk.
3.2 – Europeanen ontdekken de wereld
noem 3 oorzaken van de Europese ontdekkingsreizen vanaf 1300: 1. Sociaal-
economisch: de verminderde toegang vanuit Europa tot het Aziatische handels
netwerk. Dit kwam door de ondergang van het Mongoolse Rijk & Ottomaanse
belastingverhogingen. Pax mongolica door . 2.technologisch: Schepen werden
sneller & zeewaardiger gemaakt en zeelieden konden bet navigeren. (+ betere
instrumenten kompas door de Chinezen.) 3. Cultuur-
mentale: door geestelijke op de schepen mee te voeren, hoopten christelijke
vorsten om andere volken te bekeren tot het christelijk geloof.
noem 3 voorbeelden van ontdekte gebieden: Amerika (Columbus), Indië (Willem
Barendsz), India (Vasco da Gama).
, hoe veranderde de ontdekkingsreizen het wereldbeeld van Europeanen: De
Europeanen kregen beter zicht op de andere continenten op aarde en op de
volkeren die daar woonden. Zij gingen zich vergelijken met die volken en vonden
dat hun eigen cultuur & religie, beter was dan die van de andere volken.
5 gevolgen van de ontdekkingsreizen: 1. Christendom verspreide zich over heel
de wereld. (c-m) 2. Uitwisselingen van producten (p-b). 3. Verdwijnen van
Indiaanse koninkrijken in Amerika (s-e + c-m). 4. Afrikanen (slaven) naar Amerika
(s-e). 5. Ziekten door de Europeanen, grootte Afrikaanse sterfte (s-e).
3.3 – De Reformatie
Welk kritiek had Maarten Luther op de katholieke kerk: 1. aflaathandel, hierbij
was het mogelijk om jezelf af te kopen, door een priester te betalen. Luther vond
dat je zelf vergeving moest vragen aan God zelf.
2.. Heiligen verering, heiligen werden gezien als bemiddellaars (tussen God en de
gelovigen) en zij werden zo verreed, dat de persoonlijke relatie tussen gelovigen
& God, ondergeschikt (2de plek geven) werd. Luther vond dat in strijd was met de
Bijbel. Je moest als gelovige tot God zelf richten.
3.. Sacramenten, voor alle sacramenten had je als gelovige een priester nodig.
De priester trad dus op als een tussen persoon, tussen God & de gelovige. Luther
vond dat je je rechtstreeks tot God moest wenden. (sacramenten: gewijde
handeling waardoor God tot de mens komt) Bv: de doop, het vormsel (deelnemen
aan het geestelijk leven), eucharistie/avondmaal, biecht (uitspreken van zonden),
sacrament voor de zieken, wijding tot priester.
4.. hiërarchie (rangorde), in de middeleeuwse kerk waren er mensen zoals de
Paus, bisschoppen en andere geestelijke nodig om vergeving van je zonden te
verkrijgen. Veel geestelijke verreikten zich in de naam van God.
Noem 6 belangrijke verschillen tussen het katholicisme en nieuwe
geloofsrichtingen (lutheranisme, calvinisme): info 1 leren.
Ontstaan andere kerken: vanwege fundamentele kritiek op de gang van zaken
binnen de kerk, door de hervormers: Calvijn & Luther.
Hoe reageerde de katholieke kerk op de nieuwe geloofsrichtingen:
1) Inquisitie: kerkelijke rechtbank die ketters opspoorde en vervolgde (je
gelooft in God, maar op een andere manier dan de kerk wil).
2) Contrareformatie: aanpassingen in de leer van de katholieke kerk, zoals
het verbod op de aflaat handel & het niet meer vereren van heiligen als
God.
De strijd om het geloof leidde tot verschillende oorlogen.
Hoofdstuk 4 Een nieuwe republiek in Europa:
1. De Republiek Der Zeven Verenigde Nederlanden: 1 Holland 2 Zeeland 3
Friesland 4 Gelderland 5 Utrecht 6 Groningen 7 Overijsel
2. Ontstaan vanuit de Nederlandse Opstand (80 jarige oorlog) (1568-1648)
