Samenvatting Burgerlijk recht 3
Inhoudsopgave
Samenvatting Burgerlijk recht 3..........................................................................................................................1
Week 1A Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (1)...........................................................................................3
Aansprakelijkheidsrecht..................................................................................................................................3
Functies aansprakelijkheidsrecht.....................................................................................................................3
Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid (twee vormen aansprakelijkheid).........................................3
Vestigings- en omvangsfase............................................................................................................................4
Voorwaarden voor persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad)......................................................4
Onrechtmatigheid: strijd met een wettelijke plicht..........................................................................................5
Onrechtmatigheid: inbreuk op een recht..........................................................................................................5
Onrechtmatigheid: strijd met de maatschappelijke betamelijkheid.................................................................6
Deelnorm: gevaarzetting..................................................................................................................................6
Week 1B Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (2).........................................................................................11
Deelnormen zorgvuldigheidsnorm (6:162)....................................................................................................11
Deelnormen begrenzing gevaarzetting..........................................................................................................11
Deelnormen gevaarzetting.............................................................................................................................14
Deelnormen buiten gevaarzetting..................................................................................................................16
Overige deelnormen.......................................................................................................................................20
Week 2A Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (3).........................................................................................23
Casus Motor in de fik....................................................................................................................................23
Toerekening onrechtmatige daad aan dader, art. 6:162 lid 3 BW.................................................................23
Overlap onrechtmatigheid/toerekening.........................................................................................................26
Deelnorm: beroepsaansprakelijkheid.............................................................................................................27
Deelnorm: toezichthoudersaansprakelijkheid................................................................................................28
Deelnorm: bewuste risicoveroorzaking.........................................................................................................29
Relativiteit, art. 6:163 BW.............................................................................................................................30
Correctie Langemeijer...................................................................................................................................32
Week 2B Aansprakelijkheidsrecht – Europese invloeden..................................................................................33
Invloed Europa op het Nederlands aansprakelijkheidsrecht..........................................................................33
Harmonisatie: ‘Professorenrecht’: PETL en DCFR......................................................................................33
Grondrechten uit het EVRM..........................................................................................................................33
Het EVRM in de Nederlandse rechtspraak....................................................................................................34
Richtlijnen......................................................................................................................................................36
Week 3A Kwalitatieve aansprakelijkheid voor personen...................................................................................45
Kwalitatieve aansprakelijkheid......................................................................................................................45
Aansprakelijkheid ouders en voogden (art. 6:169 BW)................................................................................46
Aansprakelijkheid werkgever jegens derden (art. 6:170 BW).......................................................................49
Aansprakelijkheid werkgever jegens werknemers (art. 7:658 en art. 7:611 BW).........................................54
Aansprakelijkheid opdrachtgever (art. 6:171 BW)........................................................................................58
Week 3B Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken........................................................................................60
Algemeen: olievlekwerking...........................................................................................................................60
Aansprakelijkheid voor roerende zaken en opstallen....................................................................................61
Aansprakelijkheid voor dieren.......................................................................................................................67
Aansprakelijkheid bedrijfsmatige gebruiker..................................................................................................69
Week 4A Causaliteit...........................................................................................................................................73
Causaliteit......................................................................................................................................................73
Causaliteitsproblemen (csqn) en oplossingen................................................................................................75
Week 4B Schadebegroting..................................................................................................................................85
Welke schade? (art. 6:95-96, 6:106-108 BW)...............................................................................................85
Hoe wordt de schade begroot? (art. 6:97, 6:104-105 BW)............................................................................87
Week 5A Schadebegroting..................................................................................................................................95
, Personenschade..............................................................................................................................................96
Schadebegroting bij personenschade.............................................................................................................96
Smartengeld...................................................................................................................................................98
Verplaatste schade.......................................................................................................................................101
Week 5B Schadebegroting................................................................................................................................106
Hoogte schadevergoeding bijstellen............................................................................................................106
Verkeersaansprakelijkheid...........................................................................................................................113
Tijdelijke Regeling Verhaalsrechten/subrogatie, art. 6:197 BW.................................................................116
Week 6A Overige verbintenissen uit de wet.....................................................................................................117
Arrest Quint/Te Poel (verplicht)..................................................................................................................117
Hoe ontstaan de meeste verbintenissen?......................................................................................................118
Zaakwaarneming..........................................................................................................................................118
Onverschuldigde betaling, art. 6:203 BW...................................................................................................121
Ongerechtvaardigde verrijking, art. 6:212 BW...........................................................................................125
Arrest Vermobo/Van Rijswijk (verplicht)...................................................................................................126
,Week 1A Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (1)
Aansprakelijkheidsrecht
Binnen het privaatrecht is het uitgangspunt: ‘ieder draagt zijn eigen schade’. Wie schade lijdt, draagt
die schade zelf, tenzij er een afwentelingsmechanisme bestaat. Dit zijn mechanismen waardoor
benadeelden hun schade geheel of gedeeltelijk op andere kunnen afwentelen. Iemand anders is dan
op grond van de wet aansprakelijk voor de schade. De vier afwentelingsmechanismen die wij kennen
zijn: (1) sociale zekerheid, (2) particuliere verzekering, (3) fondsen en (4) aansprakelijkheidsrecht. In
dit vak staat het aansprakelijkheidsrecht centraal.
Het aansprakelijkheidsrecht stelt het slachtoffer in staat om, indien aan bepaalde voorwaarden is
voldaan, zijn schade af te wentelen op de veroorzaker daarvan. De schade wordt dan verplaatst van
de benadeelde naar de aansprakelijke. Het aansprakelijkheidsrecht heeft als doelstelling om het
slachtoffer volledig te compenseren, dat wil zeggen in de positie brengen waarin hij zou hebben
verkeerd indien de schadeveroorzakende gebeurtenis niet zou hebben plaatsgevonden.
Een verplichting tot betaling van schadevergoeding kan uit verschillende bronnen voortvloeien:
zaakwaarneming (art. 6:198 BW), onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW), ongerechtvaardigde
verrijking (art. 6:74 BW) en onrechtmatige daad (titel 6.3 BW).
Functies aansprakelijkheidsrecht
- Defensieve functie: de bescherming van bestaande verhoudingen en de handhaving van
rechten of belangen
o Compensatie is een middel van het aansprakelijkheidsrecht: het (volledig) herstellen
van schade
o Selectie: beslissen in welke gevallen recht bestaat op compensatie van schade en in
welke gevallen geen recht op compensatie bestaat
- Dynamische, offensieve (ventiel)functie: gevoelens van onvrede die door de politiek
onvoldoende worden weggenomen kunnen door middel van het aansprakelijkheidsrecht op
het bord van de rechter belanden
o De laatste twee onrechtmatigheidscategorieën hebben een open karakter. Rechters
kunnen hierdoor nieuwe rechten creëren die hiervoor nog niet waren erkend
(Urgenda)
o Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht uit het verleden (Srebrenica)
- Secundaire functie ‘preventie’: voorkomen van toekomstige schade
o ‘Straffen’/ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid (twee vormen aansprakelijkheid)
Bij persoonlijke aansprakelijkheid is iemand aansprakelijk in eigen persoon omdat men zelf het
schade verwekkende gebeuren heeft doen ontstaan.
- Het gaat om de aansprakelijkheid voor eigen onrechtmatig gedrag
- Het gaat om toerekenbaar (persoonlijk = toerekening) en verwijtbaar (schuld) gedrag
- De onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) is een persoonlijke aansprakelijkheid
Bij kwalitatieve aansprakelijkheid is iemand aansprakelijk in een bepaalde hoedanigheid (in een
bepaalde kwaliteit) omdat iemand heeft in te staan voor:
- (Het gedrag van) personen tot wie diegene in een bepaalde betrekking staat, bijvoorbeeld als
ouder, voogd of werkgever;
, - (De veilige toestand of werking van) zaken waarvan diegene eigenaar, bezitter, beheer,
producent of gebruiker is.
Kwalitatieve aansprakelijkheid kan tot gevolg hebben dat iemand aansprakelijk is, terwijl hij geen
verantwoordelijkheid/betrokkenheid heeft aan het ontstaan daarvan. Dit is dan een aansprakelijkheid
zonder schuld. De term hiervoor is ‘risicoaansprakelijkheid’.
- Het gaat om de aansprakelijkheid in hoedanigheid van = kwalitatief
- Aan de hand van een aantal argumenten of gezichtspunten dient te worden besloten of een
risicoaansprakelijkheid gerechtvaardigd is (een multifactorbenadering):
o Het gevaar dat van een zaak uitgaat: wie gevaar vermeerdert, vermeerdert zijn
aansprakelijkheid.
o Het feit dat iemand profijt heeft van een bepaalde zaak of activiteit: ‘wie de lusten
heeft, moet ook de lasten dragen’.
Het gaat om het profijt dat een slachtoffer/benadeelde niet heeft.
o Vermogen om de schade te dragen (draagkracht): het is niet billijk om de door het
gebrekkige product veroorzaakte schade te laten bij degene die toevallig de
benadeelde is. De schade moet wordt afgewenteld op de producent, ongeacht diens
eventuele schuld, omdat hij zich tegen wettelijke aansprakelijkheid kan verzekeren en
de daarvoor te betalen premies via hogere prijzen aan de groep van afnemers kan
doorberekenen.
o Verzekerbaarheid: de mogelijkheid tot verzekering.
Dit argument is ondeugdelijk indien het de enige grond voor
aansprakelijkheid is.
- Toerekening speelt geen rol bij risicoaansprakelijkheid!
Vestigings- en omvangsfase
Indien voldaan is aan de vereisten van een bepaalde grondslag voor aansprakelijkheid is de
aansprakelijkheid gevestigd. De fase waarin onderzocht wordt of er een grondslag voor
aansprakelijkheid is, wordt daarom ook wel aangeduid als de vestigingsfase. In deze fase wordt de
aansprakelijkheid vastgesteld. In de omvangsfase wordt vastgesteld of de aansprakelijke de schade in
volle omvang dient te vergoeden. Er wordt een begroting van de schade wordt gemaakt.
Voorwaarden voor persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad)
De vereisten voor aansprakelijkheid op grond van een onrechtmatige daad, art. 6:162 BW, zijn:
- Onrechtmatigheid, art. 6:162 lid 2 BW.
o Als onrechtmatige daad merkt art. 6:162 lid 2 BW aan: (1) de inbreuk op een recht,
(2) een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht en (3) een doen of nalaten
in strijd met hetgeen volgens ongeschreven regels in het maatschappelijk verkeerd
betaamt.
o De aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond kan tot het oordeel leiden dat geen
sprake is van onrechtmatigheid. De rechtvaardigingsgronden zijn noodweer,
overmacht, noodtoestand, bevoegd gegeven ambtelijk bevel, risicoaanvaarding en
vergunning.
- Toerekening, art. 6:162 lid 3 BW.
o De onrechtmatige gedraging moet worden kunnen toegerekend aan de
aansprakelijkgestelde op grond van schuld (verwijtbaarheid), de wet of
verkeersopvattingen.
o De aanwezigheid van een schulduitsluitingsgrond kan aan de toerekening op grond
van schuld in de weg staan.
Inhoudsopgave
Samenvatting Burgerlijk recht 3..........................................................................................................................1
Week 1A Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (1)...........................................................................................3
Aansprakelijkheidsrecht..................................................................................................................................3
Functies aansprakelijkheidsrecht.....................................................................................................................3
Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid (twee vormen aansprakelijkheid).........................................3
Vestigings- en omvangsfase............................................................................................................................4
Voorwaarden voor persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad)......................................................4
Onrechtmatigheid: strijd met een wettelijke plicht..........................................................................................5
Onrechtmatigheid: inbreuk op een recht..........................................................................................................5
Onrechtmatigheid: strijd met de maatschappelijke betamelijkheid.................................................................6
Deelnorm: gevaarzetting..................................................................................................................................6
Week 1B Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (2).........................................................................................11
Deelnormen zorgvuldigheidsnorm (6:162)....................................................................................................11
Deelnormen begrenzing gevaarzetting..........................................................................................................11
Deelnormen gevaarzetting.............................................................................................................................14
Deelnormen buiten gevaarzetting..................................................................................................................16
Overige deelnormen.......................................................................................................................................20
Week 2A Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (3).........................................................................................23
Casus Motor in de fik....................................................................................................................................23
Toerekening onrechtmatige daad aan dader, art. 6:162 lid 3 BW.................................................................23
Overlap onrechtmatigheid/toerekening.........................................................................................................26
Deelnorm: beroepsaansprakelijkheid.............................................................................................................27
Deelnorm: toezichthoudersaansprakelijkheid................................................................................................28
Deelnorm: bewuste risicoveroorzaking.........................................................................................................29
Relativiteit, art. 6:163 BW.............................................................................................................................30
Correctie Langemeijer...................................................................................................................................32
Week 2B Aansprakelijkheidsrecht – Europese invloeden..................................................................................33
Invloed Europa op het Nederlands aansprakelijkheidsrecht..........................................................................33
Harmonisatie: ‘Professorenrecht’: PETL en DCFR......................................................................................33
Grondrechten uit het EVRM..........................................................................................................................33
Het EVRM in de Nederlandse rechtspraak....................................................................................................34
Richtlijnen......................................................................................................................................................36
Week 3A Kwalitatieve aansprakelijkheid voor personen...................................................................................45
Kwalitatieve aansprakelijkheid......................................................................................................................45
Aansprakelijkheid ouders en voogden (art. 6:169 BW)................................................................................46
Aansprakelijkheid werkgever jegens derden (art. 6:170 BW).......................................................................49
Aansprakelijkheid werkgever jegens werknemers (art. 7:658 en art. 7:611 BW).........................................54
Aansprakelijkheid opdrachtgever (art. 6:171 BW)........................................................................................58
Week 3B Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken........................................................................................60
Algemeen: olievlekwerking...........................................................................................................................60
Aansprakelijkheid voor roerende zaken en opstallen....................................................................................61
Aansprakelijkheid voor dieren.......................................................................................................................67
Aansprakelijkheid bedrijfsmatige gebruiker..................................................................................................69
Week 4A Causaliteit...........................................................................................................................................73
Causaliteit......................................................................................................................................................73
Causaliteitsproblemen (csqn) en oplossingen................................................................................................75
Week 4B Schadebegroting..................................................................................................................................85
Welke schade? (art. 6:95-96, 6:106-108 BW)...............................................................................................85
Hoe wordt de schade begroot? (art. 6:97, 6:104-105 BW)............................................................................87
Week 5A Schadebegroting..................................................................................................................................95
, Personenschade..............................................................................................................................................96
Schadebegroting bij personenschade.............................................................................................................96
Smartengeld...................................................................................................................................................98
Verplaatste schade.......................................................................................................................................101
Week 5B Schadebegroting................................................................................................................................106
Hoogte schadevergoeding bijstellen............................................................................................................106
Verkeersaansprakelijkheid...........................................................................................................................113
Tijdelijke Regeling Verhaalsrechten/subrogatie, art. 6:197 BW.................................................................116
Week 6A Overige verbintenissen uit de wet.....................................................................................................117
Arrest Quint/Te Poel (verplicht)..................................................................................................................117
Hoe ontstaan de meeste verbintenissen?......................................................................................................118
Zaakwaarneming..........................................................................................................................................118
Onverschuldigde betaling, art. 6:203 BW...................................................................................................121
Ongerechtvaardigde verrijking, art. 6:212 BW...........................................................................................125
Arrest Vermobo/Van Rijswijk (verplicht)...................................................................................................126
,Week 1A Aansprakelijkheid/onrechtmatige daad (1)
Aansprakelijkheidsrecht
Binnen het privaatrecht is het uitgangspunt: ‘ieder draagt zijn eigen schade’. Wie schade lijdt, draagt
die schade zelf, tenzij er een afwentelingsmechanisme bestaat. Dit zijn mechanismen waardoor
benadeelden hun schade geheel of gedeeltelijk op andere kunnen afwentelen. Iemand anders is dan
op grond van de wet aansprakelijk voor de schade. De vier afwentelingsmechanismen die wij kennen
zijn: (1) sociale zekerheid, (2) particuliere verzekering, (3) fondsen en (4) aansprakelijkheidsrecht. In
dit vak staat het aansprakelijkheidsrecht centraal.
Het aansprakelijkheidsrecht stelt het slachtoffer in staat om, indien aan bepaalde voorwaarden is
voldaan, zijn schade af te wentelen op de veroorzaker daarvan. De schade wordt dan verplaatst van
de benadeelde naar de aansprakelijke. Het aansprakelijkheidsrecht heeft als doelstelling om het
slachtoffer volledig te compenseren, dat wil zeggen in de positie brengen waarin hij zou hebben
verkeerd indien de schadeveroorzakende gebeurtenis niet zou hebben plaatsgevonden.
Een verplichting tot betaling van schadevergoeding kan uit verschillende bronnen voortvloeien:
zaakwaarneming (art. 6:198 BW), onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW), ongerechtvaardigde
verrijking (art. 6:74 BW) en onrechtmatige daad (titel 6.3 BW).
Functies aansprakelijkheidsrecht
- Defensieve functie: de bescherming van bestaande verhoudingen en de handhaving van
rechten of belangen
o Compensatie is een middel van het aansprakelijkheidsrecht: het (volledig) herstellen
van schade
o Selectie: beslissen in welke gevallen recht bestaat op compensatie van schade en in
welke gevallen geen recht op compensatie bestaat
- Dynamische, offensieve (ventiel)functie: gevoelens van onvrede die door de politiek
onvoldoende worden weggenomen kunnen door middel van het aansprakelijkheidsrecht op
het bord van de rechter belanden
o De laatste twee onrechtmatigheidscategorieën hebben een open karakter. Rechters
kunnen hierdoor nieuwe rechten creëren die hiervoor nog niet waren erkend
(Urgenda)
o Genoegdoening/erkenning van leed en onrecht uit het verleden (Srebrenica)
- Secundaire functie ‘preventie’: voorkomen van toekomstige schade
o ‘Straffen’/ontneming voordeel (art. 6:104 BW)
Persoonlijke en kwalitatieve aansprakelijkheid (twee vormen aansprakelijkheid)
Bij persoonlijke aansprakelijkheid is iemand aansprakelijk in eigen persoon omdat men zelf het
schade verwekkende gebeuren heeft doen ontstaan.
- Het gaat om de aansprakelijkheid voor eigen onrechtmatig gedrag
- Het gaat om toerekenbaar (persoonlijk = toerekening) en verwijtbaar (schuld) gedrag
- De onrechtmatige daad (art. 6:162 BW) is een persoonlijke aansprakelijkheid
Bij kwalitatieve aansprakelijkheid is iemand aansprakelijk in een bepaalde hoedanigheid (in een
bepaalde kwaliteit) omdat iemand heeft in te staan voor:
- (Het gedrag van) personen tot wie diegene in een bepaalde betrekking staat, bijvoorbeeld als
ouder, voogd of werkgever;
, - (De veilige toestand of werking van) zaken waarvan diegene eigenaar, bezitter, beheer,
producent of gebruiker is.
Kwalitatieve aansprakelijkheid kan tot gevolg hebben dat iemand aansprakelijk is, terwijl hij geen
verantwoordelijkheid/betrokkenheid heeft aan het ontstaan daarvan. Dit is dan een aansprakelijkheid
zonder schuld. De term hiervoor is ‘risicoaansprakelijkheid’.
- Het gaat om de aansprakelijkheid in hoedanigheid van = kwalitatief
- Aan de hand van een aantal argumenten of gezichtspunten dient te worden besloten of een
risicoaansprakelijkheid gerechtvaardigd is (een multifactorbenadering):
o Het gevaar dat van een zaak uitgaat: wie gevaar vermeerdert, vermeerdert zijn
aansprakelijkheid.
o Het feit dat iemand profijt heeft van een bepaalde zaak of activiteit: ‘wie de lusten
heeft, moet ook de lasten dragen’.
Het gaat om het profijt dat een slachtoffer/benadeelde niet heeft.
o Vermogen om de schade te dragen (draagkracht): het is niet billijk om de door het
gebrekkige product veroorzaakte schade te laten bij degene die toevallig de
benadeelde is. De schade moet wordt afgewenteld op de producent, ongeacht diens
eventuele schuld, omdat hij zich tegen wettelijke aansprakelijkheid kan verzekeren en
de daarvoor te betalen premies via hogere prijzen aan de groep van afnemers kan
doorberekenen.
o Verzekerbaarheid: de mogelijkheid tot verzekering.
Dit argument is ondeugdelijk indien het de enige grond voor
aansprakelijkheid is.
- Toerekening speelt geen rol bij risicoaansprakelijkheid!
Vestigings- en omvangsfase
Indien voldaan is aan de vereisten van een bepaalde grondslag voor aansprakelijkheid is de
aansprakelijkheid gevestigd. De fase waarin onderzocht wordt of er een grondslag voor
aansprakelijkheid is, wordt daarom ook wel aangeduid als de vestigingsfase. In deze fase wordt de
aansprakelijkheid vastgesteld. In de omvangsfase wordt vastgesteld of de aansprakelijke de schade in
volle omvang dient te vergoeden. Er wordt een begroting van de schade wordt gemaakt.
Voorwaarden voor persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad)
De vereisten voor aansprakelijkheid op grond van een onrechtmatige daad, art. 6:162 BW, zijn:
- Onrechtmatigheid, art. 6:162 lid 2 BW.
o Als onrechtmatige daad merkt art. 6:162 lid 2 BW aan: (1) de inbreuk op een recht,
(2) een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht en (3) een doen of nalaten
in strijd met hetgeen volgens ongeschreven regels in het maatschappelijk verkeerd
betaamt.
o De aanwezigheid van een rechtvaardigingsgrond kan tot het oordeel leiden dat geen
sprake is van onrechtmatigheid. De rechtvaardigingsgronden zijn noodweer,
overmacht, noodtoestand, bevoegd gegeven ambtelijk bevel, risicoaanvaarding en
vergunning.
- Toerekening, art. 6:162 lid 3 BW.
o De onrechtmatige gedraging moet worden kunnen toegerekend aan de
aansprakelijkgestelde op grond van schuld (verwijtbaarheid), de wet of
verkeersopvattingen.
o De aanwezigheid van een schulduitsluitingsgrond kan aan de toerekening op grond
van schuld in de weg staan.
