Samenvatting Leerdoelen 3.7 t/m 3.13 | Medische Kennis | Hanzehogeschool | 2025/26

Medische kennis, 3.7 t/m 7.13
3.7 Labwaarden bloed, urine en vochtbalans

1.de globale homeostase van de vochthuishouding van het lichaam kan uitleggen

Homeostase; inwendig milieu binnen grenzen houden

 Voor de vochthuishouding houdt dit in dat het lichaam ervoor zorgt dat:
 Er voldoende vocht aanwezig is
 De concentratie opgeloste stoffen (zoals natrium constant blijft)
 Het bloedvolume voldoende blijft;
 De bloeddruk binnen normaal waarden blijft

Het lichaam probeert voortdurend een evenwicht te bewaren tussen de vochtinname en vochtverlies

Verdeling van vocht in het lichaam

Bij een volwassen persoon bestaat ongeveer 50/60% van het lichaamsgewicht uit water

De vocht bevindt zich in twee compartimenten:

Intracellulair vocht (ICV)

 Vocht binnen de cellen
 Ongeveer 2/3 van al het lichaamswater

Buitencullulair vocht (EC, extracellulair)

 Vocht buiten de cellen
 Ongeveer 1/3 van al het lichaamswater

Bestaat uit:

 Bloedplasma
 Interstitieel vocht (weefselvocht)

Water kan zich tussen compartimenten verplaatsen via osmose

In stand houden van de vochtbalans in het lichaam, drie belangrijke regelsystemen:

Het dorstcentrum

 In de hypothalamus bevinden zich osmoreceptoren
 Deze meten voortdurend de concentratie opgeloste stoffen in het bloed

Wanneer iemand uitdroogt:

 Er is minder
 Het bloed wordt geconcentreerder
 De osmolariteit stijgt

De hypothalamus registreert dit en activeert het dorstcentrum

Gevolg:

 Persoon krijgt dorst en gaat drinken, hierdoor wordt het vochttekort aangevuld

ADH (antidiuretisch hormoon)

,ADH wordt aangemaakt in de hypothalamus en afgegeven in de hypofyse

ADH wordt afgegeven wanneer

 Bij een hoge osmolariteit
 Bij een laag bloedvolume

Werking van ADH

 ADH werkt op de nieren, het zorgt ervoor dat de nieren meer water terug opnemen uit de
voorurine

Gevolg:

 Minder urineproductie;
 Donkere, geconcentreerde urine;
 Meer vocht blijft in het lichaam



Het RAAS systeem:

Renine – Angiotensine – Aldoteron Systeem

RAAS systeem wordt actief wanneer:

 De bloeddruk daalt
 Het bloedvolume afneemt
 De nierdoorbloeding vermindert

Werking:

Stap 1: de nier geeft het hormoon renine af

Stap 2: via verschillende omzettingen ontstaat angiotensine II

Stap 3: angiotensine II zorgt voor:

 Vernauwing van de bloedvaten; vasoconstrictie
 Stijging van de bloeddruk;
 Stimulatie van dorst
 Afgifte van aldosteron

Stap 4: aldosteron zorgt ervoor dat de nieren:

 Meer natrium terug resorberen
 Meer water vasthouden

Gevolg:

 Bloedvolume stijgt
 Bloeddruk stijgt

Rol van de nieren

De nieren zijn het belangrijkste orgaan bij de vochthuishouding

Zij bepalen hoeveel vocht wordt uitgescheiden via de urine

,Bij vochttekort:

 Weinig urine
 Geconcentreerde urine

Bij vochtoverschot:

 Veel urine
 Verdunde urine

Hierdoor blijft de vochtbalans stabiel

Negatieve feedback

De vochthuishouding werkt volgens negatieve feedback

Voorbeeld bij uitdroging:

1. Osmolariteit stijgt
2. Hypothalamus detecteert dit
3. Dorst ontstaat
4. ADH neemt toe
5. Meer water wordt vastgehouden
6. Persoon drinkt meer
7. Vochtbalans herstelt
8. ADH daalt weer

Zo voorkomt het lichaam dat afwijkingen te groot worden



Samengevat:

De homeostase van de vochthuishouding is het proces waarbij het lichaam een constante hoeveelheid
vocht, een normale osmolariteit en een adequaat bloedvolume handhaaft. De hypothalamus meet
veranderingen in de osmolariteit van het bloed en activeert het dorstcentrum en de afgifte van ADH.
ADH zorgt ervoor dat de nieren meer water terugresorberen. Bij een daling van het bloedvolume of de
bloeddruk wordt het RAAS geactiveerd, wat leidt tot vasoconstrictie en afgifte van aldosteron.
Aldosteron bevordert de terugresorptie van natrium en water. Samen zorgen deze mechanismen ervoor
dat de vochtbalans van het lichaam behouden blijft.

Dehydratie, ernst indeling:

Licht (0-5% gewichtsverlies)

 Controles normaal
 Dorst, minder plassen

Matig (5-10% gewichtsverlies)

 Snelle pols, hypotensie, koude huid, droge slijmvliezen
 Oligurie, ingezonken ogen

Ernstig (>10% gewichtsverlies)

 Zwakke snelle pols, hypotensie, perifere cyanose, perkamente slijmvliezen

,  Anurie, sterk ingezonken ogen

Positieve vochtbalans:



2. de oorzaken, klachten en lichamelijke bevindingen, diagnostiek en behandeling van
aandoeningen waarbij afwijkingen van de vochthuishouding voorkomen benoemen

Belangrijkste aandoeningen zijn:

Dehydratie: Hypovolemie

Oorzaken

 Te weinig vochtinname (ouderen, misselijkheid, bewustzijnsdaling)
 Overmatig verlies: diarree, braken, koorts, zweten, diuretica
 Bloeding

Klachten:

 Dorst
 Duizelig
 Vermoeid
 Minder plassen / donkere urine

Lichamelijke bevinden

 Droge slijmvliezen
 Slechte huidturgor / elasticiteit van de huid
 Tachycardie
 Lage bloeddruk (orthostatische hypotensie)
 Verwardheid; vooral bij ouderen

Diagnostiek:

 Verhoogd natrium, vaak
 Verhoogd hematocriet
 Verhoogd ureum / kreatinine ratio
 Klinische observatie vochtbalans

Behandeling

 ORS of intraveneus NaCI 0,9%
 Oorzaak behandelen, diarree stoppen
 Vochtbalans nauwkeurig monitoren

Overhydratie (hypervolemie)

Oorzaken

 Hartfalen
 NI
 Levercirrose
 Te veel vochttoediening