Psychodiagnostiek kinderen en adolescenten (PDKA)
Overzicht PDKA
1. Overzicht leerstof
2. Overzicht handboek
→ Handboek opgebouwd uit 4 delen
1. Inleiding
2. Achtergrond info die je nodig hebt om aan het
werk te kunnen met kinderen en hun omgeving
3. Focus op diagnosticus
4. Diagnostische cyclus van aanmelding tot advies/
rapportage
→ + extra ondersteuning
- MyLab (online versie van het handboek)
o Begrippentrainer
o @practium: Diagnostiektraining + FACE-
tools
2.1 Bij het handboek op MyLab: Klinische tools
→ = Tools die je ook in klinische praktijk kunt gebruiken
→ @lessen focus op FACE’ogram = Schematische versie van wat
de kindontwikkeling inhoudt om redeneren op te volgen en keuzes
kunnen verantwoorden
3. Overzicht lessen
→ Alles integreren tot een coherent, onder-
bouwd, transparant verantwoord besluit +
vertalen naar een behandelingsadvies
→ PDKA-casus overlapt tussen HOC en WPO
1
,4. Overzicht examendelen
Deelname aan alle examendelen is verplicht voor puntentoekenning
- Zie draaiboek en Canvas voor indiendata
Portfolio 50%
- Opdracht 1 (HOC): Professionalisering oordeelsvorming gezinsbeschrijving (10%)
o Wat? Individuele opdracht om je spontane impliciete oordelen te leren professionaliseren
o Hoe? Uitleg opdracht zie draaiboek, HOC en MyLab oefening 1C en 6 (deeltraject: zie eigen versie)
o Wanneer? HOC start en eind, zelfstudie. Indienen in verplicht digitaal eind-HOC: Examendeel!
✓ Hier heb je nog kans om te overleggen met een medestudent
→ Deze opdracht wordt samen behandeld (@HOC) a.d.h.v. sjabloon (@Canvas); Belangrijk bij start van elke nieuwe aanmelding
→ Nadenken over impliciete oordelen en deze zichtbaar maken + professionaliseren om op een betrouwbare en valide manier te
diagnosticeren
- Opdracht 2 (WPO): WISC-V-NL scoren onderwijscasus (2,5%, pass/fail) (niet voor deeltraject)
o Wat? Groepstaak om subtesten en samenvattingspagina te leren scoren
o Hoe? Uitleg opdracht zie draaiboek en WPO
o Wanneer? WPO-training en zelfstudie. Indienen op Canvas
- Opdracht 3 (WPO): WISC-V-NL eigen afname met scoring subtesten (7,5%, pass/fail) (niet DT)
o Wat? Duotaak om WISC-V-NL te leren afnemen en subtesten tijdens/erna te leren scoren
o Hoe? Uitleg opdracht zie draaiboek en WPO
o Wanneer? WPO-training en zelfstudie. Indienen op Canvas
- Opdracht 4 (WPO en HOC): Integratief verslag onderwijscasus (30%)
o Wat? Groepstaak om een beknopt kinddiagnostisch verslag te leren maken
o Hoe? Uitleg en sjablonen zie draaiboek, Canvas, HOC, WPO
o Wanneer? WPO 3, HOC 6-7, zelfstudie. Indienen op Canvas
→ Geen volledig verslag dat je zelf moet uitschrijven. Je krijgt testuitkomsten, intake-info enz. aangeboden, waar je delen moet
aanvullen om ze te kunnen interpreteren en een besluit en advies te formuleren
Schriftelijk examen 50%
- Wat? Individueel examen over je kennis en integratie van de leerstof uit het handboek
- Hoe? Schriftelijk, meerkeuze met hogere cesuur, integratievragen (toepassing theorie)
- Wanneer? Examenzittijd
2
,Overzicht inhoud leerstof schriftelijk meerkeuze-examen
• Handboek = Uitgebreide examenleerstof
• Presentaties en lesopnames = Essentie van de leerstof, toelichtingen en illustraties
• Examenvragen: Vooral integratie van theorie en toepassing (zie ook vb.)
• Lees vragen grondig!
→ Sommige antwoordopties zijn inhoudelijk correct, MAAR zijn NIET het correcte antwoord op de VRAAG (zie ook
vb. verderop)!
1. Overzicht leerstof handboek voor examen
Deel 1 hoofdstuk 1 en 2
- Wat omvat kinddiagnostiek?
- Wat omvat de FACE-aanpak voor de kinddiagnostiek?
Deel 2 hoofdstukken 3, 4, 5: SELECTIE behandeld met stappenplan (deel 4)
- Hoofdstuk 3: Betekenis kenmerken kindontwikkeling voor diagnostiek
- Hoofdstuk 4: ALLEEN behandelde figuren draagvak opvoeding (en link met meting)
- Hoofdstuk 5: ALLEEN behandelde figuren draagvak gezin (en link met meting)
Deel 3 hoofdstukken 6 t/m 9: FOCUS op
- Wat omvat de kinddiagnostische cyclus?
- Welke cognitieve en emotionele uitdagingen hierin en oplossingen voor de diagnosticus?
- Hoe beschrijf je en duid je de informatie in de kinddiagnostiek?
Deel 4 hoofdstukken 10 t/m 17:
- FOCUS op stappenplan van kindaanmelding tot rapport
- KENNEN: Taken, uitdagingen, oplossingen, werkwijzen en instrumenten/tests behandeld in de lessen (zie
slides)
- NIET LEREN: Tabellen met richtvragen, tabellen met tests!
1.1 Voorbeeld soort examenvraag vanuit handboek en lessen
Sara blijkt klinisch significant probleemgedrag te vertonen volgens de CBCL-rapportage van moeder, maar niet van
vader. Hulpverlener Amir beslist de GVL af te nemen. Deze keuze is:
A. Overbodig, want de CBCL biedt al genoeg informatie
B. Nuttig, want het gezinsfunctioneren is altijd belangrijk
C. Nuttig, want verschillen in ouderlijke gezinsbeleving verklaren mogelijk mee hun verschillende gedragstaxatie
D. Niet te bepalen, want er is meer informatie nodig over de aanmelding om de keuze te evalueren
3
, HOC 1: Inleiding ‘Wat is kinddiagnostiek?’
1. Wat is kinddiagnostiek en wat maakt haar uniek?
Vinger aan de pols
- Wat roept diagnostiek intuïtief op?
o Waaraan doet het je denken?
o Welke gevoelens roept het bij je op?
Wat roept kinddiagnostiek intuïtief op… WELKE GEDACHTEN?
- Ontwikkelingsstoornissen, leerstoornissen, ADHD, WISC (~tests; hoewel diagnostiek breder is dan dat; methoden
inschakelen), school, ouders, CLB, labels, pathologie, sterke en zwakke punten,… Kinderen én hun context
Wat roept kinddiagnostiek intuïtief op… WELKE GEVOELENS?1
- Angst, stress, duidelijkheid, onzekerheid, opluchting,… → Gevoelens van kind, gezin én jezelf; Vooral negatieve gevoelens
- Hulpverlener: Wat roept het bij mij op? De vraag, de personen,… Hoe plaats ik mij t.o.v. die personen
1.1 Wat is diagnostiek? Van intuïtie naar werkdefinitie
1.1.1 Casus Leon1
Leon (8 jaar) wordt aangemeld wegens gedragsproblemen. Hij heeft net een 3e en laatste aanmaning van het school-
team meegekregen. 1 berisping meer en hij wordt van school gestuurd. De ouders van Leon weten geen raad meer
met hun zoon, zij vragen dringend om een oplossing.
Als oplossingsgerichte hulpverlener, gaat Tom meteen aan de slag. Hij houdt een 1e gesprek met moeder, vader en
Leon om de opties met hen te overwegen zodat er snel en duidelijk een antwoord komt op de hulpvraag. Vervolgens
komen de hulpverlener en het gezin in samenspraak met het schoolteam tot een gedragscontract. Voor elke dag die
Leon doorbrengt zonder aanmaning in zijn schoolagenda, spaart hij een token. Deze kan hij op het einde van de week
omruilen voor computerspeltijd. Alle partijen gaan akkoord tot een proefperiode van 1 maand.
Vinger aan de pols
- Tom verliest geen tijd aan diagnostiek, toch?
o Hoeveel oordeelde Tom over de situatie van Leon?
o Noteer alle impliciete oordelen van Tom in dit voorbeeld (een 10-tal)1
→ Leon speelt graag computerspelletjes, snelle oplossing zoeken, Leon is het probleem, context onbelangrijk, het gezin functioneert
normaal, er is geen onderliggend psychologisch probleem, er is een motivatie-probleem, ouders hebben geen hulp nodig, het gaat
enkel moeilijk op school,…
→ Overleg met anderen is belangrijk om het geheel van relevante informatie analyseren en interpreteren
Toms impliciete oordelen over Leon
- Aanmeldingsklachten door ouders = Effectief probleem
- Schoolse klachten via moeder = Effectief probleem
o Tom heeft geen contact gehad met school → Belangrijk: Bron van info!
o Effectief probleem = Verschil tussen klachten en professionele evaluatie hiervan (wat is de essentie waarom men
naar hulpverlening stapt?)
- Ouderlijk gedrag of opvoedingssituatie is niet oorzakelijk/bepalend voor problematiek
o Inhoudelijk een professioneel oordeel, maar niet professioneel tot stand gekomen (direct geoordeeld)
- Gezinssituatie is niet oorzakelijk/bepalend voor problemen
o Eten, slapen (fysiek), pestgedrag op school, intrafamiliaal geweld, mismatch met leerkracht,…
- Schools milieu niet oorzakelijk of bepalend
- Leon is zich bewust welk gedrag problematisch is
o Leon vragen waarom hij denkt dat hij hier is → In hoeverre heeft hij inzicht, is er bereidheid?!
1
Onderwijscasus bij HOC en WPO, inclusief portfoliotaak 4!
4
Overzicht PDKA
1. Overzicht leerstof
2. Overzicht handboek
→ Handboek opgebouwd uit 4 delen
1. Inleiding
2. Achtergrond info die je nodig hebt om aan het
werk te kunnen met kinderen en hun omgeving
3. Focus op diagnosticus
4. Diagnostische cyclus van aanmelding tot advies/
rapportage
→ + extra ondersteuning
- MyLab (online versie van het handboek)
o Begrippentrainer
o @practium: Diagnostiektraining + FACE-
tools
2.1 Bij het handboek op MyLab: Klinische tools
→ = Tools die je ook in klinische praktijk kunt gebruiken
→ @lessen focus op FACE’ogram = Schematische versie van wat
de kindontwikkeling inhoudt om redeneren op te volgen en keuzes
kunnen verantwoorden
3. Overzicht lessen
→ Alles integreren tot een coherent, onder-
bouwd, transparant verantwoord besluit +
vertalen naar een behandelingsadvies
→ PDKA-casus overlapt tussen HOC en WPO
1
,4. Overzicht examendelen
Deelname aan alle examendelen is verplicht voor puntentoekenning
- Zie draaiboek en Canvas voor indiendata
Portfolio 50%
- Opdracht 1 (HOC): Professionalisering oordeelsvorming gezinsbeschrijving (10%)
o Wat? Individuele opdracht om je spontane impliciete oordelen te leren professionaliseren
o Hoe? Uitleg opdracht zie draaiboek, HOC en MyLab oefening 1C en 6 (deeltraject: zie eigen versie)
o Wanneer? HOC start en eind, zelfstudie. Indienen in verplicht digitaal eind-HOC: Examendeel!
✓ Hier heb je nog kans om te overleggen met een medestudent
→ Deze opdracht wordt samen behandeld (@HOC) a.d.h.v. sjabloon (@Canvas); Belangrijk bij start van elke nieuwe aanmelding
→ Nadenken over impliciete oordelen en deze zichtbaar maken + professionaliseren om op een betrouwbare en valide manier te
diagnosticeren
- Opdracht 2 (WPO): WISC-V-NL scoren onderwijscasus (2,5%, pass/fail) (niet voor deeltraject)
o Wat? Groepstaak om subtesten en samenvattingspagina te leren scoren
o Hoe? Uitleg opdracht zie draaiboek en WPO
o Wanneer? WPO-training en zelfstudie. Indienen op Canvas
- Opdracht 3 (WPO): WISC-V-NL eigen afname met scoring subtesten (7,5%, pass/fail) (niet DT)
o Wat? Duotaak om WISC-V-NL te leren afnemen en subtesten tijdens/erna te leren scoren
o Hoe? Uitleg opdracht zie draaiboek en WPO
o Wanneer? WPO-training en zelfstudie. Indienen op Canvas
- Opdracht 4 (WPO en HOC): Integratief verslag onderwijscasus (30%)
o Wat? Groepstaak om een beknopt kinddiagnostisch verslag te leren maken
o Hoe? Uitleg en sjablonen zie draaiboek, Canvas, HOC, WPO
o Wanneer? WPO 3, HOC 6-7, zelfstudie. Indienen op Canvas
→ Geen volledig verslag dat je zelf moet uitschrijven. Je krijgt testuitkomsten, intake-info enz. aangeboden, waar je delen moet
aanvullen om ze te kunnen interpreteren en een besluit en advies te formuleren
Schriftelijk examen 50%
- Wat? Individueel examen over je kennis en integratie van de leerstof uit het handboek
- Hoe? Schriftelijk, meerkeuze met hogere cesuur, integratievragen (toepassing theorie)
- Wanneer? Examenzittijd
2
,Overzicht inhoud leerstof schriftelijk meerkeuze-examen
• Handboek = Uitgebreide examenleerstof
• Presentaties en lesopnames = Essentie van de leerstof, toelichtingen en illustraties
• Examenvragen: Vooral integratie van theorie en toepassing (zie ook vb.)
• Lees vragen grondig!
→ Sommige antwoordopties zijn inhoudelijk correct, MAAR zijn NIET het correcte antwoord op de VRAAG (zie ook
vb. verderop)!
1. Overzicht leerstof handboek voor examen
Deel 1 hoofdstuk 1 en 2
- Wat omvat kinddiagnostiek?
- Wat omvat de FACE-aanpak voor de kinddiagnostiek?
Deel 2 hoofdstukken 3, 4, 5: SELECTIE behandeld met stappenplan (deel 4)
- Hoofdstuk 3: Betekenis kenmerken kindontwikkeling voor diagnostiek
- Hoofdstuk 4: ALLEEN behandelde figuren draagvak opvoeding (en link met meting)
- Hoofdstuk 5: ALLEEN behandelde figuren draagvak gezin (en link met meting)
Deel 3 hoofdstukken 6 t/m 9: FOCUS op
- Wat omvat de kinddiagnostische cyclus?
- Welke cognitieve en emotionele uitdagingen hierin en oplossingen voor de diagnosticus?
- Hoe beschrijf je en duid je de informatie in de kinddiagnostiek?
Deel 4 hoofdstukken 10 t/m 17:
- FOCUS op stappenplan van kindaanmelding tot rapport
- KENNEN: Taken, uitdagingen, oplossingen, werkwijzen en instrumenten/tests behandeld in de lessen (zie
slides)
- NIET LEREN: Tabellen met richtvragen, tabellen met tests!
1.1 Voorbeeld soort examenvraag vanuit handboek en lessen
Sara blijkt klinisch significant probleemgedrag te vertonen volgens de CBCL-rapportage van moeder, maar niet van
vader. Hulpverlener Amir beslist de GVL af te nemen. Deze keuze is:
A. Overbodig, want de CBCL biedt al genoeg informatie
B. Nuttig, want het gezinsfunctioneren is altijd belangrijk
C. Nuttig, want verschillen in ouderlijke gezinsbeleving verklaren mogelijk mee hun verschillende gedragstaxatie
D. Niet te bepalen, want er is meer informatie nodig over de aanmelding om de keuze te evalueren
3
, HOC 1: Inleiding ‘Wat is kinddiagnostiek?’
1. Wat is kinddiagnostiek en wat maakt haar uniek?
Vinger aan de pols
- Wat roept diagnostiek intuïtief op?
o Waaraan doet het je denken?
o Welke gevoelens roept het bij je op?
Wat roept kinddiagnostiek intuïtief op… WELKE GEDACHTEN?
- Ontwikkelingsstoornissen, leerstoornissen, ADHD, WISC (~tests; hoewel diagnostiek breder is dan dat; methoden
inschakelen), school, ouders, CLB, labels, pathologie, sterke en zwakke punten,… Kinderen én hun context
Wat roept kinddiagnostiek intuïtief op… WELKE GEVOELENS?1
- Angst, stress, duidelijkheid, onzekerheid, opluchting,… → Gevoelens van kind, gezin én jezelf; Vooral negatieve gevoelens
- Hulpverlener: Wat roept het bij mij op? De vraag, de personen,… Hoe plaats ik mij t.o.v. die personen
1.1 Wat is diagnostiek? Van intuïtie naar werkdefinitie
1.1.1 Casus Leon1
Leon (8 jaar) wordt aangemeld wegens gedragsproblemen. Hij heeft net een 3e en laatste aanmaning van het school-
team meegekregen. 1 berisping meer en hij wordt van school gestuurd. De ouders van Leon weten geen raad meer
met hun zoon, zij vragen dringend om een oplossing.
Als oplossingsgerichte hulpverlener, gaat Tom meteen aan de slag. Hij houdt een 1e gesprek met moeder, vader en
Leon om de opties met hen te overwegen zodat er snel en duidelijk een antwoord komt op de hulpvraag. Vervolgens
komen de hulpverlener en het gezin in samenspraak met het schoolteam tot een gedragscontract. Voor elke dag die
Leon doorbrengt zonder aanmaning in zijn schoolagenda, spaart hij een token. Deze kan hij op het einde van de week
omruilen voor computerspeltijd. Alle partijen gaan akkoord tot een proefperiode van 1 maand.
Vinger aan de pols
- Tom verliest geen tijd aan diagnostiek, toch?
o Hoeveel oordeelde Tom over de situatie van Leon?
o Noteer alle impliciete oordelen van Tom in dit voorbeeld (een 10-tal)1
→ Leon speelt graag computerspelletjes, snelle oplossing zoeken, Leon is het probleem, context onbelangrijk, het gezin functioneert
normaal, er is geen onderliggend psychologisch probleem, er is een motivatie-probleem, ouders hebben geen hulp nodig, het gaat
enkel moeilijk op school,…
→ Overleg met anderen is belangrijk om het geheel van relevante informatie analyseren en interpreteren
Toms impliciete oordelen over Leon
- Aanmeldingsklachten door ouders = Effectief probleem
- Schoolse klachten via moeder = Effectief probleem
o Tom heeft geen contact gehad met school → Belangrijk: Bron van info!
o Effectief probleem = Verschil tussen klachten en professionele evaluatie hiervan (wat is de essentie waarom men
naar hulpverlening stapt?)
- Ouderlijk gedrag of opvoedingssituatie is niet oorzakelijk/bepalend voor problematiek
o Inhoudelijk een professioneel oordeel, maar niet professioneel tot stand gekomen (direct geoordeeld)
- Gezinssituatie is niet oorzakelijk/bepalend voor problemen
o Eten, slapen (fysiek), pestgedrag op school, intrafamiliaal geweld, mismatch met leerkracht,…
- Schools milieu niet oorzakelijk of bepalend
- Leon is zich bewust welk gedrag problematisch is
o Leon vragen waarom hij denkt dat hij hier is → In hoeverre heeft hij inzicht, is er bereidheid?!
1
Onderwijscasus bij HOC en WPO, inclusief portfoliotaak 4!
4
