Mondgezondheid & Maatschappij samenvatting
HOOFDSTUK 1
Team ELOHA
• “equal lifelong oral health for all”
• De missie van team ELOHA is een evenwaardige levenslange mondgezondheid garanderen
voor iedereen
• Hun onderzoek ondersteunt kwaliteitsvolle zorg vanuit een holistisch perspectief waarbij de
patiënt met zijn noden centraal staat
Casus
• Wat heeft tot deze situatie geleid?
• Roken, drugs, sociaal isolement, genetica, medicatie,
armoede, voeding, mondhygiëne?
• Heel veel factoren zijn wetenschappelijk gelinkt aan de
mondgezondheid
Inhoud cursus
• Trekken we de juiste conclusies uit wat we zien?
o Kritisch reflecteren over oorzaak en gevolg
o Is mijn meetinstrument juist?
o Opsporen van ongelijkheden
• Koppelen we de juiste actie aan wat we zien?
Preventief beleid
• Casus
o Tanden afgebroken door bacterie
o Circulair patroon van tandbederf (cariës) door bv puffer (zit vol met suiker)
o Zuigflescariës: niet in de onderkaak omdat speeksel een beschermende factor is
tegen het zuur (klieren liggen onderaan in de mond)
• Preventie
o “De verbetering in levenskwaliteit na een behandeling onder volledige narcose hield
tot een half jaar stand, maar desondanks ging de mondgezondheid achteruit door
gebrekkige mondverzorging en ontwikkeling van nieuwe cariëslaesies”
o Voorkomen is beter dan genezen
Sociologie
• Studie van de mens in relatie tot zijn omgeving
o Gedragspatronen
o Interactie in en tussen groepen
o Sociale beweging en veranderingen
,Gezondheid
• Wat is gezondheid?
o Moeilijke scheidingslijn
o Ik ben niet ziek dus ik ben gezond.. → het kan dat mensen niet ziek zijn maar daarom
zijn ze nog niet perse gezond
• Concept gezondheid
o Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte
o ‘A complete state of physical, mental and social well-being and no merely the
absence of disease and infirmity’ (WHO 1948)
o Is enkel het ideaalbeeld gezond en de rest ziek?
▪ Stel: je hebt geen 32 tanden, ben je daarom dan ziek??
• Concept mondgezondheid
o WHO (2022): “Mondgezondheid is de toestand van de mond, tanden en orofaciale
structuren die individuen in staat stelt essentiële functies uit te voeren, zoals eten,
ademhalen en spreken, en omvat psychosociale dimensies, zoals zelfvertrouwen,
welzijn en het vermogen om zonder pijn, ongemak en schaamte te socialiseren en te
werken.”
o Mondgezondheid varieert gedurende het leven, van de vroege jeugd tot de oude
leeftijd, is een integraal onderdeel van de algehele gezondheid en ondersteunt
individuen bij het deelnemen aan de samenleving en het realiseren van hun
potentieel.
o Patiënt heeft zijn eigen beleving
Het concept gezondheid
• Morfodysfore stoornis
o Preoccupatie met een of meer vermeende misvormingen of onvolkomenheden in het
uiterlijk die door anderen niet waarneembaar zijn of door hen als onbeduidend
worden beschouwd
o 40% denkt 4-8u per dag aan het betreffende lichaamsdeel, 25% zelfs > 8u per dag
o Kan in ernstige gevallen ook tot somatische ziekte leiden
o “snapchat dysmorphia”
o Prevalentie: 0.7-2.4%
o Groeiende “normatieve ontevredenheid”: beeld van ‘normaal’ lichaam ligt steeds
verder van realiteit
o Cosmetische ingrepen leiden slechts in 3.6% tot vermindering van klachten; 81% is
ontevreden over behandeling
o Ontstaat dit bij een individu, of in een samenleving?
• Multidimensioneel
o Meer nadruk op welzijn en de persoonlijke beleving
o Ziekte is persoonlijk variabel
o Sociale component aan gezondheid
, • Biopsychosociaal model (Engel, 1977) (GOUDEN SLIDE)
o Een manier om gezondheid en ziekte te begrijpen door te kijken naar 3
samenhangende factoren
▪ Biologisch (somatisch): lichamelijke of genetische factoren
▪ Psychologisch (ervaring): mentale en emotionele processen
▪ Sociaal (gedrag): omgevings- en maatschappelijke invloeden
o Voorbeelden
▪ A: patiënt voelt niets, maar heeft toch bvb gaatjes
▪ E: patiënt heeft daadwerkelijk pijn
▪ G: afbrokkelende tanden, je kan het duidelijk zien
Het meten van gezondheid - indicatoren
• Indicator= meetinstrument
o Bv kerncijfers van statbel 2025
▪ In 2024 werden 112.029 overlijdens geregistreerd in België
▪ Is dat veel of weinig?
▪ Het brutosterftecijfer (mortaliteitsgraad) bedraagt 9,5 promille in 2024: per
1.000 inwoners in België vonden 9,5 overlijdens plaats
▪ Is dat veel of weinig?
▪ Het brutosterftecijfer bedraagt 9,5 promille in 2023: per 1.000 inwoners in
België vonden 9,5 overlijdens plaats
▪ Dat is een stuk beter dan in het coronajaar 2020 met 11,0 promille, en ook
beter dan in 2022 met 10,0 promille
• Mortaliteit
o Standardised Mortality Ratio (SMR): de
verhouding tussen het aantal sterfgevallen
in een bepaalde regio en het aantal
sterfgevallen dat theoretisch kon verwacht
worden (referentie gemiddelde voor de ganse streek)
o Vergelijking tussen groepen!
o Oversterfte
▪ Bv SMR 10/04/2020: 2,27
▪ 127.202 overlijdens in 2020
▪ 17.500 meer dan verwacht (+16%)
▪ Betere indicator dan coronadoden → ging iemand “sowieso” sterven?, minder
verkeersslachtoffers, meer laattijdige kankerdiagnose
• Levensverwachting
o Hoe oud wordt een populatie (vanaf geboorte of ander startpunt)
o In 2024 bedroeg de levensverwachting bij de geboorte in België 82,4 jaar voor de
totale bevolking (+1,8 jaar in 10 jaar tijd)
, • Gezondheidsverwachting
o Levensverwachting in goede gezondheid/ zonder beperking
o Complementair met het aantal DALY’s (disability-adjusted life years)
▪ hoeveel gezonde levensjaren een bevolking verliest door ziekte, beperking of
vroegtijdige sterfte
o Kunnen we de gezondheidsverwachting verhogen met betere geneeskunde?
• Quality-adjusted life years (QALY) (GOUDEN SLIDE)
o is een maat die aangeeft hoeveel extra
levensjaren iemand wint, én in welke kwaliteit van
gezondheid
o 1 QALY= 1 extra levensjaar in perfecte gezondheid
o Kosteneffectiviteit: hoeveel kost 1 extra QALY?
o Hoeveel willen we als maatschappij per QALY
investeren?
• Morbiditeit en co-morbiditeit
o Morbiditeit: “ik heb een ziekte”
o Co-morbiditeit: “ik heb verschillende ziektes”
o “Je hebt het of niet”
o Vragenlijst, enquête, patiëntenregisters
o Morbiditeitsgraad: hoeveel per aantal inwoners hebben de ziekte (=prevalentie)
o Prevalantie: meestal een onderschatting want we kennen alleen de bevestige
gevallen
Indicatoren
• Wat is (mond)gezondheid?
• Wat is ziekte?
• Hoe meet men ziekte en gezondheid?
• Hoe meet men de ernst van ziekte?
• Hoe ziek is ziek?
o ASA-score: I tot VI
o Maatstaf voor hoe ziek iemand is
HOOFDSTUK 1
Team ELOHA
• “equal lifelong oral health for all”
• De missie van team ELOHA is een evenwaardige levenslange mondgezondheid garanderen
voor iedereen
• Hun onderzoek ondersteunt kwaliteitsvolle zorg vanuit een holistisch perspectief waarbij de
patiënt met zijn noden centraal staat
Casus
• Wat heeft tot deze situatie geleid?
• Roken, drugs, sociaal isolement, genetica, medicatie,
armoede, voeding, mondhygiëne?
• Heel veel factoren zijn wetenschappelijk gelinkt aan de
mondgezondheid
Inhoud cursus
• Trekken we de juiste conclusies uit wat we zien?
o Kritisch reflecteren over oorzaak en gevolg
o Is mijn meetinstrument juist?
o Opsporen van ongelijkheden
• Koppelen we de juiste actie aan wat we zien?
Preventief beleid
• Casus
o Tanden afgebroken door bacterie
o Circulair patroon van tandbederf (cariës) door bv puffer (zit vol met suiker)
o Zuigflescariës: niet in de onderkaak omdat speeksel een beschermende factor is
tegen het zuur (klieren liggen onderaan in de mond)
• Preventie
o “De verbetering in levenskwaliteit na een behandeling onder volledige narcose hield
tot een half jaar stand, maar desondanks ging de mondgezondheid achteruit door
gebrekkige mondverzorging en ontwikkeling van nieuwe cariëslaesies”
o Voorkomen is beter dan genezen
Sociologie
• Studie van de mens in relatie tot zijn omgeving
o Gedragspatronen
o Interactie in en tussen groepen
o Sociale beweging en veranderingen
,Gezondheid
• Wat is gezondheid?
o Moeilijke scheidingslijn
o Ik ben niet ziek dus ik ben gezond.. → het kan dat mensen niet ziek zijn maar daarom
zijn ze nog niet perse gezond
• Concept gezondheid
o Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte
o ‘A complete state of physical, mental and social well-being and no merely the
absence of disease and infirmity’ (WHO 1948)
o Is enkel het ideaalbeeld gezond en de rest ziek?
▪ Stel: je hebt geen 32 tanden, ben je daarom dan ziek??
• Concept mondgezondheid
o WHO (2022): “Mondgezondheid is de toestand van de mond, tanden en orofaciale
structuren die individuen in staat stelt essentiële functies uit te voeren, zoals eten,
ademhalen en spreken, en omvat psychosociale dimensies, zoals zelfvertrouwen,
welzijn en het vermogen om zonder pijn, ongemak en schaamte te socialiseren en te
werken.”
o Mondgezondheid varieert gedurende het leven, van de vroege jeugd tot de oude
leeftijd, is een integraal onderdeel van de algehele gezondheid en ondersteunt
individuen bij het deelnemen aan de samenleving en het realiseren van hun
potentieel.
o Patiënt heeft zijn eigen beleving
Het concept gezondheid
• Morfodysfore stoornis
o Preoccupatie met een of meer vermeende misvormingen of onvolkomenheden in het
uiterlijk die door anderen niet waarneembaar zijn of door hen als onbeduidend
worden beschouwd
o 40% denkt 4-8u per dag aan het betreffende lichaamsdeel, 25% zelfs > 8u per dag
o Kan in ernstige gevallen ook tot somatische ziekte leiden
o “snapchat dysmorphia”
o Prevalentie: 0.7-2.4%
o Groeiende “normatieve ontevredenheid”: beeld van ‘normaal’ lichaam ligt steeds
verder van realiteit
o Cosmetische ingrepen leiden slechts in 3.6% tot vermindering van klachten; 81% is
ontevreden over behandeling
o Ontstaat dit bij een individu, of in een samenleving?
• Multidimensioneel
o Meer nadruk op welzijn en de persoonlijke beleving
o Ziekte is persoonlijk variabel
o Sociale component aan gezondheid
, • Biopsychosociaal model (Engel, 1977) (GOUDEN SLIDE)
o Een manier om gezondheid en ziekte te begrijpen door te kijken naar 3
samenhangende factoren
▪ Biologisch (somatisch): lichamelijke of genetische factoren
▪ Psychologisch (ervaring): mentale en emotionele processen
▪ Sociaal (gedrag): omgevings- en maatschappelijke invloeden
o Voorbeelden
▪ A: patiënt voelt niets, maar heeft toch bvb gaatjes
▪ E: patiënt heeft daadwerkelijk pijn
▪ G: afbrokkelende tanden, je kan het duidelijk zien
Het meten van gezondheid - indicatoren
• Indicator= meetinstrument
o Bv kerncijfers van statbel 2025
▪ In 2024 werden 112.029 overlijdens geregistreerd in België
▪ Is dat veel of weinig?
▪ Het brutosterftecijfer (mortaliteitsgraad) bedraagt 9,5 promille in 2024: per
1.000 inwoners in België vonden 9,5 overlijdens plaats
▪ Is dat veel of weinig?
▪ Het brutosterftecijfer bedraagt 9,5 promille in 2023: per 1.000 inwoners in
België vonden 9,5 overlijdens plaats
▪ Dat is een stuk beter dan in het coronajaar 2020 met 11,0 promille, en ook
beter dan in 2022 met 10,0 promille
• Mortaliteit
o Standardised Mortality Ratio (SMR): de
verhouding tussen het aantal sterfgevallen
in een bepaalde regio en het aantal
sterfgevallen dat theoretisch kon verwacht
worden (referentie gemiddelde voor de ganse streek)
o Vergelijking tussen groepen!
o Oversterfte
▪ Bv SMR 10/04/2020: 2,27
▪ 127.202 overlijdens in 2020
▪ 17.500 meer dan verwacht (+16%)
▪ Betere indicator dan coronadoden → ging iemand “sowieso” sterven?, minder
verkeersslachtoffers, meer laattijdige kankerdiagnose
• Levensverwachting
o Hoe oud wordt een populatie (vanaf geboorte of ander startpunt)
o In 2024 bedroeg de levensverwachting bij de geboorte in België 82,4 jaar voor de
totale bevolking (+1,8 jaar in 10 jaar tijd)
, • Gezondheidsverwachting
o Levensverwachting in goede gezondheid/ zonder beperking
o Complementair met het aantal DALY’s (disability-adjusted life years)
▪ hoeveel gezonde levensjaren een bevolking verliest door ziekte, beperking of
vroegtijdige sterfte
o Kunnen we de gezondheidsverwachting verhogen met betere geneeskunde?
• Quality-adjusted life years (QALY) (GOUDEN SLIDE)
o is een maat die aangeeft hoeveel extra
levensjaren iemand wint, én in welke kwaliteit van
gezondheid
o 1 QALY= 1 extra levensjaar in perfecte gezondheid
o Kosteneffectiviteit: hoeveel kost 1 extra QALY?
o Hoeveel willen we als maatschappij per QALY
investeren?
• Morbiditeit en co-morbiditeit
o Morbiditeit: “ik heb een ziekte”
o Co-morbiditeit: “ik heb verschillende ziektes”
o “Je hebt het of niet”
o Vragenlijst, enquête, patiëntenregisters
o Morbiditeitsgraad: hoeveel per aantal inwoners hebben de ziekte (=prevalentie)
o Prevalantie: meestal een onderschatting want we kennen alleen de bevestige
gevallen
Indicatoren
• Wat is (mond)gezondheid?
• Wat is ziekte?
• Hoe meet men ziekte en gezondheid?
• Hoe meet men de ernst van ziekte?
• Hoe ziek is ziek?
o ASA-score: I tot VI
o Maatstaf voor hoe ziek iemand is
