Politiek & Macht
Hoorcollege 1: De arena
Weber
Weber is socioloog, maar soms reflecteert hij op zijn vak en is daarmee soms ook filosoof. Weber
sprak voor een groep studenten met communistische ideeën. Hij zegt dat het naïef is en dat politiek
strijd is en dat ook een communistische staat een geweldsmonopolie is en dat daar ook strijd is.
De tekst komt uit Politik als Beruf (1919). Volgens Weber is politiek een leidinggevende activiteit. Dus
je bent ergens de baas over en hebt macht. Het gaat om leiding geven in een staat. Een definitie
geven van een staat is lastig, omdat bestaande staten allemaal andere doelen hebben. Er is wel een
duidelijk middel van de staat, namelijk geweldsmonopolie. Ze mogen mensen dwingen en geweld
gebruiken. Dit is legitiem. Politiek betekent het streven naar een aandeel in de macht of naar de
beïnvloeding van de verdeling van de macht, ofwel tussen staten, ofwel binnen een staat tussen de
groeperingen die hij overkoepelt. Dus politiek heeft te maken met macht en een strijd tussen groepen
en jij probeert er geweldsmonopolie over te krijgen. Politiek heeft te maken met wie mag het
geweldsmonopolie naar zijn hand zetten.
• Politiek = het streven naar een aandeel in macht of naar de beïnvloeding van de verdeling van
de macht, tussen staten of binnen een staat tussen de groeperingen.
• Een staat heeft een duidelijk kenmerk, namelijk het legitieme geweldsmonopolie
• Politiek is dus de strijd om macht
Schmitt
Schmitt werkt als jurist voor het parlement en maakt een wet om de partij van Hitler te verbieden. Na
de verkiezingen won Hitler en toen is Schmitt lid geworden van de partij van Hitler. Hij is toen zijn
teksten gaan omwerken naar pro nazi teksten. Hierdoor is Schmitt niet in de grote schijnwerper
gekomen. We gebruiken de tekst uit het boek Der Begriff des Politischen (1932). Schmitt vind dat
juristen geen goed begrip hebben van politiek. Juristen zeiden dat politiek iets te maken had met
staatsaangelegenheden (= alles wat met de staat te maken heeft), maar politiek kan je niet definiëren
door de staat want een staat heeft veel taken en dat is te breed.
Schmitt zegt dan dat wanneer je naar de werkelijkheid kijkt er verschillende domeinen bestaan,
namelijk ethiek, religie, economie en politiek. Elk domein heeft zijn eigen onderscheid (economie >
nuttig/onnuttig, ethiek > goed/slecht). Bij politiek gaat het om vriend of vijand. Het wezenskenmerk is
het onderscheid tussen vriend en vijand. Bij politiek is er altijd sprake van tegenstand. Het gaat om
een strijd van de ene fractie tegen de andere. Dit hangt samen met conflict en strijd. Een politieke
vijand hoeft niet moreel slecht te zijn. Er bestaat geen strijd loze politiek, want er is altijd een vijand.
Als dat er niet is dan is er geen politiek en geen staat. Er is een wij/zij manier en dat er strijd is. De taal
van de politiek laat het strijd gedrag zien. Er kan geen vol geslagen harmonie zijn, maar aan de
andere kant van de schaal kan de strijd zo extreem worden dat er burgeroorlog kan ontstaan. Oorlog
is niet wezenlijk iets anders dan politiek. Het is de verlening van politiek. De vriend/vijand politiek kan
ook de oorlog vorm aannemen. Er is nooit pure harmonie, en op het maximale op de schaal is er
oorlog. Schmitt geeft een uitbreiding op wat Weber zegt.
• De werkelijkheid bestaat uit verschillende domeinen (ethiek, religie, economie en politiek)
• Politiek is een situatie waarin er onderscheid is tussen vriend en vijand. Er staan groepen
tegenover elkaar en er is een wij (vriend)/zij (vijand). Er is altijd tegenstand en conflict
• De taal van de politiek laat zien dat er een strijd is
• Er kan geen volledige harmonie zijn, want er moet altijd tegenstand zijn voor politiek en een
staat. Aan de andere kant van de schaal staat er burgeroorlog. Dit is de verlening van politiek.
,Machiavelli
Machiavelli leefde in de tijd van 1500 en woont in Florence, Italië. In Italië waren er toen stadstaten en
er was continu ruzie tussen deze stadstaten. Ook was er een Franse koning op komst en hij wilde de
rijke stadstaten overwinnen, dus er was oorlog. Denkers in die tijd proberen na te denken om iets te
doen aan de oorlogsachtige situatie. Een denker hiervan is Erasmus. Hij scheef een tekst over de
opvoeding van een Christenvorst. Hij heeft het dan over wat een goed bestuurder is die netjes voor
zijn burgers zorgt, rechtvaardig is en geen oorlog voert. Machiavelli zegt iets heel anders. Machiavelli
was een hoge ambtenaar, maar werd uit de ambtenarij gehaald omdat er een nieuwe familie aan de
macht kwam van de stadstaat. Hij wordt door de nieuwe heerser gewantrouwd, omdat hij van de
andere familie is. Hij probeert zich onder de aandacht te brengen, omdat hij expertise heeft en
daarmee van belang kan zijn. Hij schrijft een boek over wat hij weet als een sollicitatie.
Machiavelli zegt dat hij iets radicaal anders denkt dan andere denkers. Iedereen had het over vorsten
die lief zijn, maar dat is niet de werkelijkheid. Machiavelli zegt hoe het echt en realistisch is. Een
goede bestuurder durft met de macht te doen wat hij moet doen om de macht te behouden. Het gaat
dan niet om goed of slecht, maar om de macht krijgen en behouden. Zelfs als je daar slechte dingen
voor moet doen. Een vorst die altijd goed wil handelen, zal ten onder gaan aan mensen die dat niet
doen.
• Een goede bestuurder durft met de macht te doen wat hij moet doen om deze macht te
houden, zelfs als je daar slechte dingen voor moet doen
Realistische traditie
De naam realisme komt van Machiavelli, aangezien hij het realistische beeld scheef. In deze traditie is
politiek als strijd om te winnen. Politiek als vrienden tegen vijand. Dus het draait om de macht die je
hebt om een ander te dwingen te doen wat jij wil. Waarbij een staat in eerste instantie een
geweldsmonopolie heeft. Bij de mens ligt de focus op dat iemand met een wil tegenover andere
mensen staan met een wil en je wil jouw wil doorzetten. De samenleving die je hebt bestaat uit
tegenstellingen. Er zijn verschillende groepen met opvattingen en ideeën. De realisten presenteren
zich ten op zichten van een andere traditie die zij naïef vinden, want typen zoals Erasmus weten niet
waar politiek over gaat volgens hen. Ze verliezen altijd als ze lief en braaf zijn. als je niet toebereidt
bent dat politiek gaat om macht dan zul je verliezen volgens de realisten. Might is right gaat verder
dan wie wint dan macht heeft, maar dit zegt dat als je wint dan je het recht aan je zijde hebt. Dus dat
je dan ook bepaalt wat legaal, rechtvaardig en acceptabel is.
• Politiek is een strijd om te winnen met vriend tegen vijand
• Macht om een ander te dwingen wat jij wil met een staat met geweldsmonopolie, mensen
tegenover elkaar met een eigen wil en groepen in de samenleving met andere opvattingen en
ideeën
Mouffe
Mouffe schreef het boek On the Political (2005). Ze gaat verder met de vriend/vijand strijd. Ze maakt 2
soorten vijandschap, namelijk antagonisme en agonisme.
Antagonisme is een ongeremde tegenstelling en de vijand tot de dood aan toe aanzetten. We
erkennen dat politiek tegenstellingen in zich heeft, maar de vorm van vriend/vijand moeten worden
getemd zodat er geen burgeroorlog ontstaat. Er moet ruimte worden gegeven aan de tegenstellingen
en dan hebben we het over agonisme. Dit is een getemde vriend/vijand er wordt ruimte gegeven,
maar de tegenstellingen worden wel gezien. Dus agonisme is getemd antagonisme. Er zijn ook
verkeerde democratieën die te veel temmen, waardoor vijandschap geen ruimte krijgt. Conflicten
verdwijnen dan niet, maar dan kunnen ze de onvrede niet als politiek conflict uitdrukken en dan wordt
het een moreel conflict. Dit is gevaarlijk en laat ook zien waar terrorisme vandaan komt. Wanneer
mensen geen democratische manier hebben om hun woede en onvrede te uiten zoeken zij een
radicale en gewelddadige uitweg. Conflict is essentieel.
• Antagonisme is een ongeremde tegenstelling en de vijand tot de dood aan toe aanzetten
, • Agonisme is een getemd antagonisme en is een getemde vriend/vijandschap en er wordt
ruimte gegeven aan elkaar, maar de tegenstellingen worden wel gezien
In Nederland zagen we dit ook. Er was politiek met veel middenpartijen die deden alsof er één
antwoord was, waardoor er geen duidelijke standpunten en conflict meer was. Burgers hebben zich
toen afgekeerd. De tegenstelling kan niet aan bod en dat maakte dat mensen van de politiek
vervreemden. Hier zie je het idee van agonisme van Mouffe dat tegenstellingen erkent moeten worden
anders krijg je een ondermijning van de democratie zelf.
Politicologisch onderzoek in lijn met deze realistische traditie
Politicologen doen machtsonderzoek om te bepalen wie de baas is. Er zijn verschillende methoden
van machtsmeting:
• Formele-positiemethode = onderzoek doen naar de formele besluitvormingsbevoegdheid
• Netwerkmethode = netwerken bekijken
• Preferentie-uitkomst-methode = onderzoek doen bij een belangrijke issue en kijken wie er
heeft gewonnen. Als je hiernaar kijkt dan mis je wel iets belangrijks, want je ziet alleen wat er
op het podium gebeurt, maar niet wat er achter de schermen gebeurt. Sommige dingen
komen niet op het podium, omdat dingen achter de schermen niet tot een issue komen en
daar wel de mensen met macht zitten.
• Reputatiemethode
• Intensieve procesanalyse
Mensen met macht willen het liefst achter de schermen opereren, want zodra mensen naar je kijken
zijn ze kritischer en krijg je minder macht.
Wat bedoelen we met politiek?
Politiek gaat om macht, conflict en strijd tussen groepen. Weber zegt dat politiek het streven naar
macht of invloed op macht is. Schmitt zegt dat politiek het onderscheid tussen vriend en vijand is.
Machiavelli zegt dat politiek het krijgen en behouden van macht is. Mouffe zegt dat conflict hoort bij
politiek en dat een democratie conflicten moet toestaan, maar wel beheersen. Politiek is dus strijd om
macht met groepen en mensen met tegenstrijdige belangen. Conflict is onvermijdelijk.
Politiek & Macht
Hoorcollege 2: Het gezamenlijk project
Hannah Arendt
Arendt was een Duitse filosoof in de jaren 1906 tot 1975. Ze was student bij een bekende filosoof dat
aanhanger van de nazi’s was, terwijl Arendt Joods was. Haar levensgeschiedenis kan je terugvinden
in haar werk. De tekst die wij lezen komt uit On Violence. Ze naar Amerika gegaan en kwam daar in
de linkse politiek. Mensen in haar omgeving opperden dat geweld belangrijk was voor het krijgen van
macht, omdat er steeds niks veranderde. Zij is een tegenstander van het gebruik van geweld in de
politiek.
Volgens Arendt kan je niet zomaar geweld gebruiken. Ze zegt dat er een andere traditie is dan de
realistische traditie. Zij zegt dat macht iets te maken heeft met samen. Het is met meer mensen
samen en niet tegen de vijand. Bij de realistische traditie worden macht, geweld en oorlog op één
schaal gezet. Terwijl Arendt zegt dat macht iets samen tot stand brengen is en geweld iets kapot
maakt en dat het niet op een schaal ligt. Een persoon kan met geweld dingen stuk maken, maar met
veel mensen tegelijk kan je iets maken. Het is dus samen en met meer mensen.
In het Latijn kan je macht dus zien als:
• Potestas: macht in de betekenis van iemand iets laten doen wat je wil (realisten)
, • Potentia: macht in de betekenis van een groep mensen die iets voor elkaar willen krijgen en
als groep iets samen realiseren
Arendt heeft meerdere boeken geschreven waarin ze dit idee opsplitst:
• Waarde van samen handelen: dingen samen doen is belangrijk, want het is een element om
uit te drukken wat voor talent en mogelijkheden je hebt. Samen handelen is niet alleen handig,
omdat je de ander helpt, maar ook van belang om het samen handelen zelf (dus de lol van
samen dingen doen). Het samen handelen heeft waarde voor mensen, dus samen politiek
bedrijven (maatschappelijke problemen oplossen) hoort ook bij de waarde van samen
handelen. Mensen willen niet alleen winnen, maar ook samenwerken, zichzelf uitdrukken en
samen iets creëren.
• Gemeenschap vs massa: bij een totalitaire samenleving zorgt het regime ervoor dat er geen
gemeenschap bestaat, maar een massa van ieder voor zich. In zo’n regime zorgen ze ervoor
dat de een band is dat de ander je verraad aan de machtshebber. Ze maken van mensen
strikte individuen en het vertrouwen tussen mensen kapot. Dus de gemeenschap van samen
dingen doen en vertrouwen hebben in elkaar wordt kapot gemaakt, zoals in Oost-Duitsland.
• Ieders verantwoordelijkheid voor res publica: iedereen heeft een rol in het functioneren van de
res publica (samenleving waarin we leven)
• Vertrouwen, beloven, vergeven: in een samenleving is het belangrijk dat mensen elkaar
vertrouwen en dat anderen hun verantwoordelijkheden nemen. Daarnaast zegt Arendt dat
vertrouwen een complex fenomeen is, want vertrouwen betekent ook dat je beloftes moet
doen, maar dat veel mensen zich niet aan de beloftes kunnen houden. Er gebeuren dingen
die je niet kan voorzien en niet kan waar maken. Het is van belang dat de andere partij in
staat is om het te vergeven. Hieruit zie je een diepgaand begrip van hoe complex samenleven
is.
Haar idee is dat je samen handelt en dat er een gemeenschap is en dat je waardeert dat je alles
samen doet. Dat je elkaar vertrouwt en begrijpt dat het soms anders kan lopen, maar dat je elkaar ook
weer vergeeft. Ook zegt ze dat je niet kan grijpen naar geweld, want dan ga je mensen dwingen en
dat staat haak op vertrouwen en samenwerkingen. Als we geweld gaan gebruiken dan maken we
meer kapot dan dat we voor elkaar kunnen krijgen.
• Macht is iets samen tot stand brengen, wat je samen met meer mensen doet. Geweld is iets
kapot maken en dat kan één persoon zelf doen. Macht en geweld liggen hier niet op één
schaal. Macht is dus het vermogen van mensen om samen te handelen in eensgezindheid.
• Samen handelen (dingen samen doen) is belangrijk, omdat je elkaar helpt en het belang van
samen handelen zelf heeft waarde. Dus de lol van samen dingen doen.
• Er moet een gemeenschap zijn waar vertrouwen en samen handelen belangrijk is en waar
iedereen een verantwoordelijkheidsgevoel heeft. Ook moeten mensen elkaar kunnen
vergeven als beloftes niet kunnen worden nageleefd.
Aristoteles
Aristoteles leefde in 400 voor Christus en hij leefde in Athene (Griekenland), wat toen een democratie
was. Hij is student en er zijn college aantekeningen die wij lezen. Een polis bestaat uit meerdere
gemeenschappen die een goed nastreven en daarmee streeft de polis naar het hoogste goed,
namelijk een goed leven. De gemeenschap bestaan uit huishoudens en dorpen. De staat omvat dit
allemaal en is nodig zodat het andere kan functioneren.
Aristoteles praat vanuit wat nature zo is en wat de menselijke natuur is. Volgens Aristoteles is de mens
een gemeenschapswezen, want alleen dieren en goden kunnen zelfstandig leven. Dus de menselijke
natuur is dat we samenleven en sociaal zijn. Mensen kunnen niet zonder elkaar, omdat we onhandige
personen zijn die eerst moeten worden opgevoed en meer nodig hebben om ons te ontplooien, zoals
naar school gaan. Om gelukkig te worden is het nodig dat we dingen met anderen samen doen. We
moeten samenleven om te overleven, maar ook voor het goede ontwikkelde leven. De polis is de plek
waarin de mensen een bevredigd leven kunnen hebben. De mens is niks zonder een staat. De mens
kan onderscheid maken tussen goed en kwaad. Dieren en mensen kunnen geluid maken en daarmee
Hoorcollege 1: De arena
Weber
Weber is socioloog, maar soms reflecteert hij op zijn vak en is daarmee soms ook filosoof. Weber
sprak voor een groep studenten met communistische ideeën. Hij zegt dat het naïef is en dat politiek
strijd is en dat ook een communistische staat een geweldsmonopolie is en dat daar ook strijd is.
De tekst komt uit Politik als Beruf (1919). Volgens Weber is politiek een leidinggevende activiteit. Dus
je bent ergens de baas over en hebt macht. Het gaat om leiding geven in een staat. Een definitie
geven van een staat is lastig, omdat bestaande staten allemaal andere doelen hebben. Er is wel een
duidelijk middel van de staat, namelijk geweldsmonopolie. Ze mogen mensen dwingen en geweld
gebruiken. Dit is legitiem. Politiek betekent het streven naar een aandeel in de macht of naar de
beïnvloeding van de verdeling van de macht, ofwel tussen staten, ofwel binnen een staat tussen de
groeperingen die hij overkoepelt. Dus politiek heeft te maken met macht en een strijd tussen groepen
en jij probeert er geweldsmonopolie over te krijgen. Politiek heeft te maken met wie mag het
geweldsmonopolie naar zijn hand zetten.
• Politiek = het streven naar een aandeel in macht of naar de beïnvloeding van de verdeling van
de macht, tussen staten of binnen een staat tussen de groeperingen.
• Een staat heeft een duidelijk kenmerk, namelijk het legitieme geweldsmonopolie
• Politiek is dus de strijd om macht
Schmitt
Schmitt werkt als jurist voor het parlement en maakt een wet om de partij van Hitler te verbieden. Na
de verkiezingen won Hitler en toen is Schmitt lid geworden van de partij van Hitler. Hij is toen zijn
teksten gaan omwerken naar pro nazi teksten. Hierdoor is Schmitt niet in de grote schijnwerper
gekomen. We gebruiken de tekst uit het boek Der Begriff des Politischen (1932). Schmitt vind dat
juristen geen goed begrip hebben van politiek. Juristen zeiden dat politiek iets te maken had met
staatsaangelegenheden (= alles wat met de staat te maken heeft), maar politiek kan je niet definiëren
door de staat want een staat heeft veel taken en dat is te breed.
Schmitt zegt dan dat wanneer je naar de werkelijkheid kijkt er verschillende domeinen bestaan,
namelijk ethiek, religie, economie en politiek. Elk domein heeft zijn eigen onderscheid (economie >
nuttig/onnuttig, ethiek > goed/slecht). Bij politiek gaat het om vriend of vijand. Het wezenskenmerk is
het onderscheid tussen vriend en vijand. Bij politiek is er altijd sprake van tegenstand. Het gaat om
een strijd van de ene fractie tegen de andere. Dit hangt samen met conflict en strijd. Een politieke
vijand hoeft niet moreel slecht te zijn. Er bestaat geen strijd loze politiek, want er is altijd een vijand.
Als dat er niet is dan is er geen politiek en geen staat. Er is een wij/zij manier en dat er strijd is. De taal
van de politiek laat het strijd gedrag zien. Er kan geen vol geslagen harmonie zijn, maar aan de
andere kant van de schaal kan de strijd zo extreem worden dat er burgeroorlog kan ontstaan. Oorlog
is niet wezenlijk iets anders dan politiek. Het is de verlening van politiek. De vriend/vijand politiek kan
ook de oorlog vorm aannemen. Er is nooit pure harmonie, en op het maximale op de schaal is er
oorlog. Schmitt geeft een uitbreiding op wat Weber zegt.
• De werkelijkheid bestaat uit verschillende domeinen (ethiek, religie, economie en politiek)
• Politiek is een situatie waarin er onderscheid is tussen vriend en vijand. Er staan groepen
tegenover elkaar en er is een wij (vriend)/zij (vijand). Er is altijd tegenstand en conflict
• De taal van de politiek laat zien dat er een strijd is
• Er kan geen volledige harmonie zijn, want er moet altijd tegenstand zijn voor politiek en een
staat. Aan de andere kant van de schaal staat er burgeroorlog. Dit is de verlening van politiek.
,Machiavelli
Machiavelli leefde in de tijd van 1500 en woont in Florence, Italië. In Italië waren er toen stadstaten en
er was continu ruzie tussen deze stadstaten. Ook was er een Franse koning op komst en hij wilde de
rijke stadstaten overwinnen, dus er was oorlog. Denkers in die tijd proberen na te denken om iets te
doen aan de oorlogsachtige situatie. Een denker hiervan is Erasmus. Hij scheef een tekst over de
opvoeding van een Christenvorst. Hij heeft het dan over wat een goed bestuurder is die netjes voor
zijn burgers zorgt, rechtvaardig is en geen oorlog voert. Machiavelli zegt iets heel anders. Machiavelli
was een hoge ambtenaar, maar werd uit de ambtenarij gehaald omdat er een nieuwe familie aan de
macht kwam van de stadstaat. Hij wordt door de nieuwe heerser gewantrouwd, omdat hij van de
andere familie is. Hij probeert zich onder de aandacht te brengen, omdat hij expertise heeft en
daarmee van belang kan zijn. Hij schrijft een boek over wat hij weet als een sollicitatie.
Machiavelli zegt dat hij iets radicaal anders denkt dan andere denkers. Iedereen had het over vorsten
die lief zijn, maar dat is niet de werkelijkheid. Machiavelli zegt hoe het echt en realistisch is. Een
goede bestuurder durft met de macht te doen wat hij moet doen om de macht te behouden. Het gaat
dan niet om goed of slecht, maar om de macht krijgen en behouden. Zelfs als je daar slechte dingen
voor moet doen. Een vorst die altijd goed wil handelen, zal ten onder gaan aan mensen die dat niet
doen.
• Een goede bestuurder durft met de macht te doen wat hij moet doen om deze macht te
houden, zelfs als je daar slechte dingen voor moet doen
Realistische traditie
De naam realisme komt van Machiavelli, aangezien hij het realistische beeld scheef. In deze traditie is
politiek als strijd om te winnen. Politiek als vrienden tegen vijand. Dus het draait om de macht die je
hebt om een ander te dwingen te doen wat jij wil. Waarbij een staat in eerste instantie een
geweldsmonopolie heeft. Bij de mens ligt de focus op dat iemand met een wil tegenover andere
mensen staan met een wil en je wil jouw wil doorzetten. De samenleving die je hebt bestaat uit
tegenstellingen. Er zijn verschillende groepen met opvattingen en ideeën. De realisten presenteren
zich ten op zichten van een andere traditie die zij naïef vinden, want typen zoals Erasmus weten niet
waar politiek over gaat volgens hen. Ze verliezen altijd als ze lief en braaf zijn. als je niet toebereidt
bent dat politiek gaat om macht dan zul je verliezen volgens de realisten. Might is right gaat verder
dan wie wint dan macht heeft, maar dit zegt dat als je wint dan je het recht aan je zijde hebt. Dus dat
je dan ook bepaalt wat legaal, rechtvaardig en acceptabel is.
• Politiek is een strijd om te winnen met vriend tegen vijand
• Macht om een ander te dwingen wat jij wil met een staat met geweldsmonopolie, mensen
tegenover elkaar met een eigen wil en groepen in de samenleving met andere opvattingen en
ideeën
Mouffe
Mouffe schreef het boek On the Political (2005). Ze gaat verder met de vriend/vijand strijd. Ze maakt 2
soorten vijandschap, namelijk antagonisme en agonisme.
Antagonisme is een ongeremde tegenstelling en de vijand tot de dood aan toe aanzetten. We
erkennen dat politiek tegenstellingen in zich heeft, maar de vorm van vriend/vijand moeten worden
getemd zodat er geen burgeroorlog ontstaat. Er moet ruimte worden gegeven aan de tegenstellingen
en dan hebben we het over agonisme. Dit is een getemde vriend/vijand er wordt ruimte gegeven,
maar de tegenstellingen worden wel gezien. Dus agonisme is getemd antagonisme. Er zijn ook
verkeerde democratieën die te veel temmen, waardoor vijandschap geen ruimte krijgt. Conflicten
verdwijnen dan niet, maar dan kunnen ze de onvrede niet als politiek conflict uitdrukken en dan wordt
het een moreel conflict. Dit is gevaarlijk en laat ook zien waar terrorisme vandaan komt. Wanneer
mensen geen democratische manier hebben om hun woede en onvrede te uiten zoeken zij een
radicale en gewelddadige uitweg. Conflict is essentieel.
• Antagonisme is een ongeremde tegenstelling en de vijand tot de dood aan toe aanzetten
, • Agonisme is een getemd antagonisme en is een getemde vriend/vijandschap en er wordt
ruimte gegeven aan elkaar, maar de tegenstellingen worden wel gezien
In Nederland zagen we dit ook. Er was politiek met veel middenpartijen die deden alsof er één
antwoord was, waardoor er geen duidelijke standpunten en conflict meer was. Burgers hebben zich
toen afgekeerd. De tegenstelling kan niet aan bod en dat maakte dat mensen van de politiek
vervreemden. Hier zie je het idee van agonisme van Mouffe dat tegenstellingen erkent moeten worden
anders krijg je een ondermijning van de democratie zelf.
Politicologisch onderzoek in lijn met deze realistische traditie
Politicologen doen machtsonderzoek om te bepalen wie de baas is. Er zijn verschillende methoden
van machtsmeting:
• Formele-positiemethode = onderzoek doen naar de formele besluitvormingsbevoegdheid
• Netwerkmethode = netwerken bekijken
• Preferentie-uitkomst-methode = onderzoek doen bij een belangrijke issue en kijken wie er
heeft gewonnen. Als je hiernaar kijkt dan mis je wel iets belangrijks, want je ziet alleen wat er
op het podium gebeurt, maar niet wat er achter de schermen gebeurt. Sommige dingen
komen niet op het podium, omdat dingen achter de schermen niet tot een issue komen en
daar wel de mensen met macht zitten.
• Reputatiemethode
• Intensieve procesanalyse
Mensen met macht willen het liefst achter de schermen opereren, want zodra mensen naar je kijken
zijn ze kritischer en krijg je minder macht.
Wat bedoelen we met politiek?
Politiek gaat om macht, conflict en strijd tussen groepen. Weber zegt dat politiek het streven naar
macht of invloed op macht is. Schmitt zegt dat politiek het onderscheid tussen vriend en vijand is.
Machiavelli zegt dat politiek het krijgen en behouden van macht is. Mouffe zegt dat conflict hoort bij
politiek en dat een democratie conflicten moet toestaan, maar wel beheersen. Politiek is dus strijd om
macht met groepen en mensen met tegenstrijdige belangen. Conflict is onvermijdelijk.
Politiek & Macht
Hoorcollege 2: Het gezamenlijk project
Hannah Arendt
Arendt was een Duitse filosoof in de jaren 1906 tot 1975. Ze was student bij een bekende filosoof dat
aanhanger van de nazi’s was, terwijl Arendt Joods was. Haar levensgeschiedenis kan je terugvinden
in haar werk. De tekst die wij lezen komt uit On Violence. Ze naar Amerika gegaan en kwam daar in
de linkse politiek. Mensen in haar omgeving opperden dat geweld belangrijk was voor het krijgen van
macht, omdat er steeds niks veranderde. Zij is een tegenstander van het gebruik van geweld in de
politiek.
Volgens Arendt kan je niet zomaar geweld gebruiken. Ze zegt dat er een andere traditie is dan de
realistische traditie. Zij zegt dat macht iets te maken heeft met samen. Het is met meer mensen
samen en niet tegen de vijand. Bij de realistische traditie worden macht, geweld en oorlog op één
schaal gezet. Terwijl Arendt zegt dat macht iets samen tot stand brengen is en geweld iets kapot
maakt en dat het niet op een schaal ligt. Een persoon kan met geweld dingen stuk maken, maar met
veel mensen tegelijk kan je iets maken. Het is dus samen en met meer mensen.
In het Latijn kan je macht dus zien als:
• Potestas: macht in de betekenis van iemand iets laten doen wat je wil (realisten)
, • Potentia: macht in de betekenis van een groep mensen die iets voor elkaar willen krijgen en
als groep iets samen realiseren
Arendt heeft meerdere boeken geschreven waarin ze dit idee opsplitst:
• Waarde van samen handelen: dingen samen doen is belangrijk, want het is een element om
uit te drukken wat voor talent en mogelijkheden je hebt. Samen handelen is niet alleen handig,
omdat je de ander helpt, maar ook van belang om het samen handelen zelf (dus de lol van
samen dingen doen). Het samen handelen heeft waarde voor mensen, dus samen politiek
bedrijven (maatschappelijke problemen oplossen) hoort ook bij de waarde van samen
handelen. Mensen willen niet alleen winnen, maar ook samenwerken, zichzelf uitdrukken en
samen iets creëren.
• Gemeenschap vs massa: bij een totalitaire samenleving zorgt het regime ervoor dat er geen
gemeenschap bestaat, maar een massa van ieder voor zich. In zo’n regime zorgen ze ervoor
dat de een band is dat de ander je verraad aan de machtshebber. Ze maken van mensen
strikte individuen en het vertrouwen tussen mensen kapot. Dus de gemeenschap van samen
dingen doen en vertrouwen hebben in elkaar wordt kapot gemaakt, zoals in Oost-Duitsland.
• Ieders verantwoordelijkheid voor res publica: iedereen heeft een rol in het functioneren van de
res publica (samenleving waarin we leven)
• Vertrouwen, beloven, vergeven: in een samenleving is het belangrijk dat mensen elkaar
vertrouwen en dat anderen hun verantwoordelijkheden nemen. Daarnaast zegt Arendt dat
vertrouwen een complex fenomeen is, want vertrouwen betekent ook dat je beloftes moet
doen, maar dat veel mensen zich niet aan de beloftes kunnen houden. Er gebeuren dingen
die je niet kan voorzien en niet kan waar maken. Het is van belang dat de andere partij in
staat is om het te vergeven. Hieruit zie je een diepgaand begrip van hoe complex samenleven
is.
Haar idee is dat je samen handelt en dat er een gemeenschap is en dat je waardeert dat je alles
samen doet. Dat je elkaar vertrouwt en begrijpt dat het soms anders kan lopen, maar dat je elkaar ook
weer vergeeft. Ook zegt ze dat je niet kan grijpen naar geweld, want dan ga je mensen dwingen en
dat staat haak op vertrouwen en samenwerkingen. Als we geweld gaan gebruiken dan maken we
meer kapot dan dat we voor elkaar kunnen krijgen.
• Macht is iets samen tot stand brengen, wat je samen met meer mensen doet. Geweld is iets
kapot maken en dat kan één persoon zelf doen. Macht en geweld liggen hier niet op één
schaal. Macht is dus het vermogen van mensen om samen te handelen in eensgezindheid.
• Samen handelen (dingen samen doen) is belangrijk, omdat je elkaar helpt en het belang van
samen handelen zelf heeft waarde. Dus de lol van samen dingen doen.
• Er moet een gemeenschap zijn waar vertrouwen en samen handelen belangrijk is en waar
iedereen een verantwoordelijkheidsgevoel heeft. Ook moeten mensen elkaar kunnen
vergeven als beloftes niet kunnen worden nageleefd.
Aristoteles
Aristoteles leefde in 400 voor Christus en hij leefde in Athene (Griekenland), wat toen een democratie
was. Hij is student en er zijn college aantekeningen die wij lezen. Een polis bestaat uit meerdere
gemeenschappen die een goed nastreven en daarmee streeft de polis naar het hoogste goed,
namelijk een goed leven. De gemeenschap bestaan uit huishoudens en dorpen. De staat omvat dit
allemaal en is nodig zodat het andere kan functioneren.
Aristoteles praat vanuit wat nature zo is en wat de menselijke natuur is. Volgens Aristoteles is de mens
een gemeenschapswezen, want alleen dieren en goden kunnen zelfstandig leven. Dus de menselijke
natuur is dat we samenleven en sociaal zijn. Mensen kunnen niet zonder elkaar, omdat we onhandige
personen zijn die eerst moeten worden opgevoed en meer nodig hebben om ons te ontplooien, zoals
naar school gaan. Om gelukkig te worden is het nodig dat we dingen met anderen samen doen. We
moeten samenleven om te overleven, maar ook voor het goede ontwikkelde leven. De polis is de plek
waarin de mensen een bevredigd leven kunnen hebben. De mens is niks zonder een staat. De mens
kan onderscheid maken tussen goed en kwaad. Dieren en mensen kunnen geluid maken en daarmee
