Samenvatting Oudheid
Inhoud
Algemene informatie en Terminologie Oudheid....................................................................................2
Deel I Het oude nabije Oosten...............................................................................................................3
1. Het ontstaan van de beschavingen in Egypte en Mesopotamië.....................................................3
2. Het derde millennium v. Chr.: de vroege bronstijd.........................................................................5
3. Het tweede millennium v. Chr........................................................................................................7
4. Het eerste millennium.................................................................................................................10
5. Godsdienst...................................................................................................................................14
6. Economie en maatschappij..........................................................................................................18
7. Rijksbestuur.................................................................................................................................20
Deel II De Griekse Wereld...................................................................................................................21
8. De vroege ijzertijd: de “Donkere Eeuwen” (ca. 1200- 750 v. Chr.)................................................21
9. De Archaïsche periode (ca. 750- 500 v. Chr.)................................................................................22
10. De Klassieke periode..................................................................................................................31
11. De Hellenistische tijd..................................................................................................................39
Deel III Rome........................................................................................................................................47
12. De vroege Romeinse geschiedenis.............................................................................................47
13. Verdere expansie en nieuwe sociale spanningen.......................................................................58
14. De eeuw van de Romeinse burgeroorlogen...............................................................................64
15. De vroege keizertijd...................................................................................................................72
16. De crisis van de derde eeuw n. Chr. en de late oudheid.............................................................84
17. Epiloog: het einde van de oudheid.............................................................................................95
,Samenvatting Oudheid
Algemene informatie en Terminologie
Oudheid
Nabije Oosten:
- Het “Nabije Oosten” ligt volgens het boek in het oosten omdat er wordt gekeken vanuit het
westen.
- de gebieden waar de eerste beschavingen zijn ontstaan
Klein Azië: Nog uitwerken
Hulpwetenschappen voor geschiedenis:
- Epigrafie (inscriptie): teksten op steen of hard materiaal.
(risico’s bij inscripties: weinig zekerheid, veel vergaan).
(Ook is het soms gewoon niet waar).
- Numismatiek (munten): grote eenheden met geld die gevonden worden in de grond zegt
iets over de waarde van munten en de monitarisering van een land. Je had blijkbaar veel
kleingeld nodig om te kunnen betalen voor dingen, anders waren er niet zoveel munten. Het
zegt iets over hoe de normale mensen leefden. Koperen munten waren minder waard dan
goud etc.
- Papyrologie: vooral in Egypte, kon daar het beste bewaard worden. Papyri was relatief
goedkoop, bevat daarom veel teksten van gewone mensen.
- Archeologie: pompeii. Uit menselijke resten kan bepaald worden hoe goed mensen gevoed
worden door hoe groot iemand had kunnen zijn en hoe groot iemand is geworden.
Klassenverdeling Rome:
De Equites (ridders), zijn een groep gebaseerd op vermogen waartoe ook de Senatoren behoren. In
tegenstelling tot de Equites hebben de Senatoren politieke macht en zijn daarmee een hogere klasse.
,Samenvatting Oudheid
Deel I Het oude nabije Oosten
1. Het ontstaan van de beschavingen in Egypte en
Mesopotamië
Oorsprong eerste beschavingen in het nabije, midden Oosten, aan de oevers van de Eufraat en Tigris,
Egypte en Mesopotamië. Toenemende verstedelijking, staatvorming en uitvinding van het schrift
rond 3000 v. Chr.
Periode hiervoor was de steentijd, oude geschiedenis, verdeeld in oude, midden en nieuwe
steentijd. Duurde een aantal honderdduizenden jaren.
Mensen gingen langer op 1 plek wonen, zaden planten in plaats van verzamelen, dieren temmen en
fokken in plaats van op jagen. Dit was aan het einde van de Midden- steentijd, 10.000 v. Chr.
Deze ontwikkeling in leven gebeurde naar schijn als eerste in het Nabije Oosten (de gebieden waar
de eerste beschavingen zijn ontstaan). Deze ontwikkeling naar het boerenbestaan rond 10.000 v. Chr.
wordt ook wel de Neolithische revolutie genoemd. Mesopotamië wordt ook wel het gebied van de
“vruchtbare halve maan” genoemd.
1.1 Landbouw
Onderscheid tussen irrigatielandbouw en regenlandbouw.
Noord Irak en Noord Syrië was vooral regenlandbouw. Kan onregelmatig zijn en problematisch bij
klimaatverandering.
Egypte en zuidelijk Mesopotamië deden vooral aan irrigatielandbouw, dit was consistenter.
Irrigatie was natuurlijk of kunstmatig. In Egypte zorgde natuurlijke irrigatie uit de Nijl voor water
voor landbouw.
In Egypte in de oudheid waren er “Nijlmeters.” Deze waren ontwikkeld zodat gekeken kon worden
hoe hoog het water kwam en hoe erg de Nijl zou overstromen. Dit werd op meerdere plekken
gedaan zodat al vroeg bepaald kon worden hoeveel belasting geheven kon worden op voedsel.
Mesopotamië had minder regelmatige overstromingen en deed vooral aan kunstmatige irrigatie
door het graven van kanalen en aftakkingen. Beide vormen waren productiever dan regenlandbouw.
Doordat men langer op een plek ging wonen kon een groep boeren voltijd bezig zijn met de
voedselproductie en daarmee meer mensen voeden, zo kon een groep anderen zich voltijd bezig
houden met nieuwe zaken, ambachten, schrijvers (na de uitvinding van het schrift 3.400- 3.200 v.
Chr.), ambtenaren en metaalbewerkers (na de uitvinding van Brons ca. 3.000 v. Chr.). Hiermee kwam
ook de opkomst van de staat, bureaucratie en geloof.
1.2 Steden
, Samenvatting Oudheid
In het Neolithicum (nieuwe steentijd), ontstonden er dorpen die al snel het aanzicht van een stad
met ommuring kregen, zoals Jericho. De grootste steden ontstonden aan de oevers van grote
rivieren, daar was namelijk de beste voedselproductie mogelijk om de stad in stand te houden.
Vanuit de behoeften van geestelijken en de tempeleconomie ontstond het eerste schrift, het
spijkerschrift. Hierna volgde in Egypte het Hiërogliefenschrift. Dit waren moeilijke talen uitsluitend
weggelegd voor een kleine groep geschoolde schrijvers.
Mensen die in de oudheid het spijkerschrift konden lezen, waren er niet op uit om dit aan iedereen
te leren. De positie die ze hadden verworven als geleerden gaf hen macht.
9 op de 10 inwoners in de stad waren boer en verlieten de stad om naar hun land te gaan. De
tegenstelling van Stedelingen VS plattelands bewoners was niet zo zeer van belang, wel stond de
levenswijze van sedentaire boeren tegenover die van nomaden. Ze hadden elkaar wel nodig voor
eten en uitwisseling van goederen en vee, maar waren niet helemaal gerust op elkaars bestaan.
Sedentair: landbouwers
Nomadisch: veetelers
Veetelers die rondtrokken in een bepaald gebied en dus niet verder weg gingen, waren
“transhumance”, ze bleven graag in de buurt van nederzettingen om te ruilen met boeren. Daarnaast
bezaten sommige landbouwers kudden vee, de indeling tussen de twee groepen is dus een vage lijn.
1.3 Geografische gesteldheid: overeenkomsten en verschillen
De geografische gesteldheid in Egypte en Mesopotamië was relatief gelijk:
- Afhankelijk van rivierwater
- Nauwelijks regen
- Gebrek aan grondstoffen als metaal en hout
Tussen de twee waren overigens ook verschillen:
- In Egypte betere voorwaarden voor landbouw
Dit mondde zich uit doordat de Nijl overstroomd net voor de zaaitijd, de Eufraat en Tigris stroomt
net voor de oogst over. Ook was het water van de Nijl minder zout. Zonder voldoende drainage kon
de landbouwgrond verzilten. Dat verzilting een probleem was is af te lezen in het feit dat in
Mesopotamië steeds meer gerst verbouwd werd dit gewas kon beter tegen zout.
Egypte kreeg pas later te maken met invallen dan in Mesopotamië omdat de overgang van
vruchtbaar gebied abrupter was dan in Mesopotamië. Daarom was het vruchtbare gebied ook
moeilijker te bereiken. Dit zorgde voor een grote continuïteit.
Inhoud
Algemene informatie en Terminologie Oudheid....................................................................................2
Deel I Het oude nabije Oosten...............................................................................................................3
1. Het ontstaan van de beschavingen in Egypte en Mesopotamië.....................................................3
2. Het derde millennium v. Chr.: de vroege bronstijd.........................................................................5
3. Het tweede millennium v. Chr........................................................................................................7
4. Het eerste millennium.................................................................................................................10
5. Godsdienst...................................................................................................................................14
6. Economie en maatschappij..........................................................................................................18
7. Rijksbestuur.................................................................................................................................20
Deel II De Griekse Wereld...................................................................................................................21
8. De vroege ijzertijd: de “Donkere Eeuwen” (ca. 1200- 750 v. Chr.)................................................21
9. De Archaïsche periode (ca. 750- 500 v. Chr.)................................................................................22
10. De Klassieke periode..................................................................................................................31
11. De Hellenistische tijd..................................................................................................................39
Deel III Rome........................................................................................................................................47
12. De vroege Romeinse geschiedenis.............................................................................................47
13. Verdere expansie en nieuwe sociale spanningen.......................................................................58
14. De eeuw van de Romeinse burgeroorlogen...............................................................................64
15. De vroege keizertijd...................................................................................................................72
16. De crisis van de derde eeuw n. Chr. en de late oudheid.............................................................84
17. Epiloog: het einde van de oudheid.............................................................................................95
,Samenvatting Oudheid
Algemene informatie en Terminologie
Oudheid
Nabije Oosten:
- Het “Nabije Oosten” ligt volgens het boek in het oosten omdat er wordt gekeken vanuit het
westen.
- de gebieden waar de eerste beschavingen zijn ontstaan
Klein Azië: Nog uitwerken
Hulpwetenschappen voor geschiedenis:
- Epigrafie (inscriptie): teksten op steen of hard materiaal.
(risico’s bij inscripties: weinig zekerheid, veel vergaan).
(Ook is het soms gewoon niet waar).
- Numismatiek (munten): grote eenheden met geld die gevonden worden in de grond zegt
iets over de waarde van munten en de monitarisering van een land. Je had blijkbaar veel
kleingeld nodig om te kunnen betalen voor dingen, anders waren er niet zoveel munten. Het
zegt iets over hoe de normale mensen leefden. Koperen munten waren minder waard dan
goud etc.
- Papyrologie: vooral in Egypte, kon daar het beste bewaard worden. Papyri was relatief
goedkoop, bevat daarom veel teksten van gewone mensen.
- Archeologie: pompeii. Uit menselijke resten kan bepaald worden hoe goed mensen gevoed
worden door hoe groot iemand had kunnen zijn en hoe groot iemand is geworden.
Klassenverdeling Rome:
De Equites (ridders), zijn een groep gebaseerd op vermogen waartoe ook de Senatoren behoren. In
tegenstelling tot de Equites hebben de Senatoren politieke macht en zijn daarmee een hogere klasse.
,Samenvatting Oudheid
Deel I Het oude nabije Oosten
1. Het ontstaan van de beschavingen in Egypte en
Mesopotamië
Oorsprong eerste beschavingen in het nabije, midden Oosten, aan de oevers van de Eufraat en Tigris,
Egypte en Mesopotamië. Toenemende verstedelijking, staatvorming en uitvinding van het schrift
rond 3000 v. Chr.
Periode hiervoor was de steentijd, oude geschiedenis, verdeeld in oude, midden en nieuwe
steentijd. Duurde een aantal honderdduizenden jaren.
Mensen gingen langer op 1 plek wonen, zaden planten in plaats van verzamelen, dieren temmen en
fokken in plaats van op jagen. Dit was aan het einde van de Midden- steentijd, 10.000 v. Chr.
Deze ontwikkeling in leven gebeurde naar schijn als eerste in het Nabije Oosten (de gebieden waar
de eerste beschavingen zijn ontstaan). Deze ontwikkeling naar het boerenbestaan rond 10.000 v. Chr.
wordt ook wel de Neolithische revolutie genoemd. Mesopotamië wordt ook wel het gebied van de
“vruchtbare halve maan” genoemd.
1.1 Landbouw
Onderscheid tussen irrigatielandbouw en regenlandbouw.
Noord Irak en Noord Syrië was vooral regenlandbouw. Kan onregelmatig zijn en problematisch bij
klimaatverandering.
Egypte en zuidelijk Mesopotamië deden vooral aan irrigatielandbouw, dit was consistenter.
Irrigatie was natuurlijk of kunstmatig. In Egypte zorgde natuurlijke irrigatie uit de Nijl voor water
voor landbouw.
In Egypte in de oudheid waren er “Nijlmeters.” Deze waren ontwikkeld zodat gekeken kon worden
hoe hoog het water kwam en hoe erg de Nijl zou overstromen. Dit werd op meerdere plekken
gedaan zodat al vroeg bepaald kon worden hoeveel belasting geheven kon worden op voedsel.
Mesopotamië had minder regelmatige overstromingen en deed vooral aan kunstmatige irrigatie
door het graven van kanalen en aftakkingen. Beide vormen waren productiever dan regenlandbouw.
Doordat men langer op een plek ging wonen kon een groep boeren voltijd bezig zijn met de
voedselproductie en daarmee meer mensen voeden, zo kon een groep anderen zich voltijd bezig
houden met nieuwe zaken, ambachten, schrijvers (na de uitvinding van het schrift 3.400- 3.200 v.
Chr.), ambtenaren en metaalbewerkers (na de uitvinding van Brons ca. 3.000 v. Chr.). Hiermee kwam
ook de opkomst van de staat, bureaucratie en geloof.
1.2 Steden
, Samenvatting Oudheid
In het Neolithicum (nieuwe steentijd), ontstonden er dorpen die al snel het aanzicht van een stad
met ommuring kregen, zoals Jericho. De grootste steden ontstonden aan de oevers van grote
rivieren, daar was namelijk de beste voedselproductie mogelijk om de stad in stand te houden.
Vanuit de behoeften van geestelijken en de tempeleconomie ontstond het eerste schrift, het
spijkerschrift. Hierna volgde in Egypte het Hiërogliefenschrift. Dit waren moeilijke talen uitsluitend
weggelegd voor een kleine groep geschoolde schrijvers.
Mensen die in de oudheid het spijkerschrift konden lezen, waren er niet op uit om dit aan iedereen
te leren. De positie die ze hadden verworven als geleerden gaf hen macht.
9 op de 10 inwoners in de stad waren boer en verlieten de stad om naar hun land te gaan. De
tegenstelling van Stedelingen VS plattelands bewoners was niet zo zeer van belang, wel stond de
levenswijze van sedentaire boeren tegenover die van nomaden. Ze hadden elkaar wel nodig voor
eten en uitwisseling van goederen en vee, maar waren niet helemaal gerust op elkaars bestaan.
Sedentair: landbouwers
Nomadisch: veetelers
Veetelers die rondtrokken in een bepaald gebied en dus niet verder weg gingen, waren
“transhumance”, ze bleven graag in de buurt van nederzettingen om te ruilen met boeren. Daarnaast
bezaten sommige landbouwers kudden vee, de indeling tussen de twee groepen is dus een vage lijn.
1.3 Geografische gesteldheid: overeenkomsten en verschillen
De geografische gesteldheid in Egypte en Mesopotamië was relatief gelijk:
- Afhankelijk van rivierwater
- Nauwelijks regen
- Gebrek aan grondstoffen als metaal en hout
Tussen de twee waren overigens ook verschillen:
- In Egypte betere voorwaarden voor landbouw
Dit mondde zich uit doordat de Nijl overstroomd net voor de zaaitijd, de Eufraat en Tigris stroomt
net voor de oogst over. Ook was het water van de Nijl minder zout. Zonder voldoende drainage kon
de landbouwgrond verzilten. Dat verzilting een probleem was is af te lezen in het feit dat in
Mesopotamië steeds meer gerst verbouwd werd dit gewas kon beter tegen zout.
Egypte kreeg pas later te maken met invallen dan in Mesopotamië omdat de overgang van
vruchtbaar gebied abrupter was dan in Mesopotamië. Daarom was het vruchtbare gebied ook
moeilijker te bereiken. Dit zorgde voor een grote continuïteit.
