Materieel Strafrecht
Instaptoets
In een delictsomschrijving staan standaard alleen bestanddelen en zien we
geenelementen. Elementen zijn wel van belang, maar zie je niet expliciet staan.
In culpa zijn zowel wederrechtelijkheid als verwijtbaarheid een bestanddeel.
Het kenmerkende verschil tussen medeplegen en medeplichtigheid is dat je bij
medeplegen een grotere rol hebt.
De geschreven rechtvaardigingsgronden zijn noodweer, overmacht in de zin van
noodtoestand, uitvoering wettelijk voorschrift, uitvoering bevoegd gegeven
ambtelijk bevel.
Verschil tussen noodweer en overmacht in de zin van noodtoestand is dat
noodweer art. 41 Sr ziet op zelfverdediging en overmacht in de zin van
noodtoestand ziet op het niet anders kunnen handelen in de gegeven situatie.
Geen sprake van vrijwillige terugtred. Art. 46 Sr stelt dat er acht jaar of meer
nodig is voor strafbare voorbereiding, in dit geval is eer geen sprake van een
delict waarvoor strafbare voorbereiding mogelijk is en dus ook geen vrijwillige
terugtred.
Opdrachten week 1 – Causaliteit
1. Wat is causaliteit en waarom speelt causaliteit een rol in het
strafrecht?
De causaliteitsvraag ziet op de eerste vraag van art. 350 Sv: ‘of bewezen is dat
het feit door de verdachte is begaan’ à is de verdachte de veroorzaker of is dit
niet?
2. Welke vier klassieke causaliteitsleren kunnen worden
onderscheiden, wat houden zij in, en wat zijn van die leren de
voor- en nadelen?
A. De leer van conditio sine qua non (=een voorwaarde zonder welke
niet);
I. Als oorzaak van een gebeurtenis is te beschouwen het geheel van
de daaraan voorafgaande factoren of voorwaarden, die (eventueel)
invloed hebben uitgeoefend op het ontstaan van de gebeurtenis.
II. Alle factoren en voorwaarden die onmisbaar zijn, omdat zonder deze
factoren en voorwaarden het gevolg niet kan intreden, hebben
dezelfde waarden.
III. Ook wel equivalentieleer genoemd.
IV. Von Buri is de vertegenwoordiger van deze leer.
V. Voordelen:
i. Ook de negatieve factoren in de keten van de causaliteit
dienen mee te tellen.
, VI. Nadelen:
i. Gevallen van oneigenlijke commissiedelicten, waarin een
strafrechtelijke relevante vorm van nalaten te handelen leidt
tot bepaald gevolg, kunnen aanleiding geven tot zeer
gecompliceerde causaliteitsvragen;
ii. Het geringe selectieve vermogen, factoren worden te snel als
oorzaak aangemerkt. Het is grenzeloos.
B. Relevantieleer
I. Selecteert de juridisch relevante oorzaak. De binnen de onmisbare
voorwaarden voor het intreden van het gevolg die in de optiek van
de wetgever voor het delict in kwestie als meest relevante geldt.
Het gaat dus om delict ‘typische’ oorzaken waarbij ook van belang
kan zijn de manier waarop het gevolg intreedt
II. Wat heeft de wetgever beoogt te beschermen, is het een relevante
oorzaak in het strafrecht, is het een delictstypische gedraging.
III. Nadelen:
i. Niet altijd helder waartegen strafbaarstellingen beogen te
beschermen
ii. Andere oorzaken kunnen nog steeds relevant zijn
C. De causa proxima-theorie;
I. De factor welke zich het dichtste bij de verwerkelijking van het
gevolg bevindt is de oorzaak.
II. Voordelen:
i. Selectiever dan de conditio sine qua non
III. Nadelen:
i. Het kan toeval zijn dat iets de laatste oorzaak betreft.
ii. In Niet-behandelde longinfectie is de dichtstbijzijnde oorzaak
de beslissing van het slachtoffer om niet te worden
behandeld, maar dit was niet de voornaamste oorzaak. Dat
was het neerschieten van het slachtoffer door de verdachte.’
D. De theorie van de adequate veroorzaking (de voorzienbaarheid);
I. Was het ingetreden gevolg op het moment van het oorzakelijk
handelen algemeen voorzienbaar? Zo ja, kan dit de verdachte
worden toegerekend.
II. Voordelen:
i. Sluit aan bij de redelijkheid.
III. Nadelen:
i. Te beperkt.
IV. Was voor de redelijke toerekening de heersende theorie.
3. Wat is de huidige causaliteitsleer en wat houdt zij in?
E. De theorie van de redelijke toerekening.
I. Kan de gebeurtenis aan de verdachte worden toegerekend?
II. Letale longembolie: een slachtoffer belandt ten gevolge van een
ernstig verkeersongeval tussen een tweetal auto’s, veroorzaakt door
, een beschonken bestuurder, in het ziekenhuis. Na twaalf dagen in
het ziekenhuis te hebben doorgebracht, overlijdt het slachtoffer aan
een letale longembolie. Deze afsluiting is veroorzaakt door de
bedrust die het slachtoffer, als gevolg van de aanrijding, verplicht
was te houden. HR: het gevolg was wel aan de verdachte toe te
rekenen, omdat een medische complicatie niet vreemd is bij het
letsel dat bij het slachtoffer is veroorzaakt.
III. Voordelen:
i. Zeer casuïstisch.
IV. Nadelen:
i. …
Hiervoor was het de voorzienbaarheidstheorie – theorie van de adequate
veroorzaking.
4. Hoe verhoudt de huidige causaliteitsleer zich tot de klassieke
causaliteitsleren?
De klassieke theorieën zijn te mechanisch en te beperkt. De redelijke toerekening
integreert elementen uit die theorieën, maar vervangt ze door een flexibele,
normatieve toets. De huidige leer is daarom dus ruimer, moderner en meer op
rechtvaardigheid gericht.
5. Hoe wordt binnen de huidige causaliteitsleer omgegaan met
gebeurtenissen die zich chronologisch tussen de gedraging van
de verdachte en het intreden van het strafrechtelijk relevante
gevolg bevinden?
Tussenkomende gebeurtenissen verbreken de causaliteit alleen wanneer zij het
gevolg onvoorzienbaar, abnormaal of volledig losstaand maken. Als de
tussenkomende gebeurtenissen binnen de lijn der verwachtingen ligt, blijft de
toerekening in stand. Ook als het slachtoffer of derden fouten maken, blijft
causaliteit vaak bestaan zolang die fouten niet zó uitzonderlijk zijn dat ze de
keten doorbreken.
6. Hoe wordt binnen de huidige causaliteitsleer omgegaan met
onduidelijkheid of de gedraging van de verdachte een
onmisbare voorwaarde is geweest voor het intreden van het
strafrechtelijk relevante gevolg?
Factoren die invulling geven aan de maatstaaf van de redelijke toerekening:
A. De aard van de gedraging;
a. Indien de door de verdachte verrichte gedraging naar haar aard is
geschikt om het gevolg in het leven te roepen, dan wel de kans op
het intreden van het gevolg significant te verhogen, wordt het al
spoedig redelijk geacht het gevolg aan de gedraging van de
verdachte toe te rekenen.
b. Aortaperforatie + Haarlemse doodslag: het ontbreken of
tekortschieten in zorg door anderen ontheft de verdachte niet van
zijn aansprakelijkheid voor het door hem begane feit, waarmee de
dood van het slachtoffer wordt nagestreefd. Het feit dat medische
, zorg nodig was, was immers te wijten aan het gedrag van de
verdachte.
B. Aanwezigheid van opzet bij de verdachte;
a. Indien de opzet van de verdachte mede was gericht op het
ingetreden gevolg, kan de vaststelling in zoverre bijdragen aan het
oordeel dat het gevolg in redelijkerwijze kan worden toegerekend
aan de gedragingen van de verdachte.
C. De ratio van de delictsomschrijving;
a. Welk rechtsbelang zoekt de delictsomschrijving te beschermen.
D. Complexe causale keten.
a. Over het algemeen geldt dat tussenkomende factoren de causaliteit
niet hoeven te doorbreken, ook niet indien deze factoren in
belangrijke mate hebben bijgedragen aan het gevolg. Dit zolang de
gedraging van de verdachte de concurrerende oorzaken maar
overruled.
b. Injecteren HIV-besmet bloed:
i. Of de gedraging van de verdachte naar haar aard is geschikt
om dat gevolg teweeg te brengen en;
ii. Naar ervaringsregels van dien aard is dat zij het vermoeden
wettigt dat deze heeft geleid tot het intreden van het gevolg
en;
iii. In hoeverre aannemelijk is dat andere, niet aan de gedraging
van de verdachte gerelateerde oorzaken hoogstwaarschijnlijk
niet tot dat gevolg hebben geleid.
Sport- en spelverweer:
Leestafel zooien: een beroep op een spelsituatie slaagt niet indien er sprake is
van een zeer gevaarzettend handelen en een niet door spelregels afgebakend
spel.
Sliding: er zijn twee soorten gedragingen die niet vallen onder de sport- en
spelexceptie:
- Gedragingen die feitelijk en vaak evident buiten het spel lijken te vallen;
- Gedragingen die wel binnen de sportuitoefening vallen, maar duidelijk de
spelregels overtreden.
Voorbereidingscasus: Spoorwegongeval
Michaël stopt met zijn auto voor een spoorwegovergang waarvan zojuist
de alarmlichten zijn aangegaan. Pilar, die met 90 kilometer per uur (in
plaats van de maximaal toegestane 50 kilometer per uur) komt
aanrijden, botst zodanig tegen zijn auto aan dat hij de
spoorwegovergang wordt opgeduwd. Uit schrik voor de naderende trein
probeert Michaël – wat onhandig – zo snel mogelijk zijn auto te verlaten.
Daarbij verliest hij nog wat tijd doordat hij zijn telefoon nog loskoppelt
van de oplader. Michaël is net te laat om uit de gevarenzone te komen
en verliest door de botsing tussen zijn auto en de trein zijn rechterbeen.
Instaptoets
In een delictsomschrijving staan standaard alleen bestanddelen en zien we
geenelementen. Elementen zijn wel van belang, maar zie je niet expliciet staan.
In culpa zijn zowel wederrechtelijkheid als verwijtbaarheid een bestanddeel.
Het kenmerkende verschil tussen medeplegen en medeplichtigheid is dat je bij
medeplegen een grotere rol hebt.
De geschreven rechtvaardigingsgronden zijn noodweer, overmacht in de zin van
noodtoestand, uitvoering wettelijk voorschrift, uitvoering bevoegd gegeven
ambtelijk bevel.
Verschil tussen noodweer en overmacht in de zin van noodtoestand is dat
noodweer art. 41 Sr ziet op zelfverdediging en overmacht in de zin van
noodtoestand ziet op het niet anders kunnen handelen in de gegeven situatie.
Geen sprake van vrijwillige terugtred. Art. 46 Sr stelt dat er acht jaar of meer
nodig is voor strafbare voorbereiding, in dit geval is eer geen sprake van een
delict waarvoor strafbare voorbereiding mogelijk is en dus ook geen vrijwillige
terugtred.
Opdrachten week 1 – Causaliteit
1. Wat is causaliteit en waarom speelt causaliteit een rol in het
strafrecht?
De causaliteitsvraag ziet op de eerste vraag van art. 350 Sv: ‘of bewezen is dat
het feit door de verdachte is begaan’ à is de verdachte de veroorzaker of is dit
niet?
2. Welke vier klassieke causaliteitsleren kunnen worden
onderscheiden, wat houden zij in, en wat zijn van die leren de
voor- en nadelen?
A. De leer van conditio sine qua non (=een voorwaarde zonder welke
niet);
I. Als oorzaak van een gebeurtenis is te beschouwen het geheel van
de daaraan voorafgaande factoren of voorwaarden, die (eventueel)
invloed hebben uitgeoefend op het ontstaan van de gebeurtenis.
II. Alle factoren en voorwaarden die onmisbaar zijn, omdat zonder deze
factoren en voorwaarden het gevolg niet kan intreden, hebben
dezelfde waarden.
III. Ook wel equivalentieleer genoemd.
IV. Von Buri is de vertegenwoordiger van deze leer.
V. Voordelen:
i. Ook de negatieve factoren in de keten van de causaliteit
dienen mee te tellen.
, VI. Nadelen:
i. Gevallen van oneigenlijke commissiedelicten, waarin een
strafrechtelijke relevante vorm van nalaten te handelen leidt
tot bepaald gevolg, kunnen aanleiding geven tot zeer
gecompliceerde causaliteitsvragen;
ii. Het geringe selectieve vermogen, factoren worden te snel als
oorzaak aangemerkt. Het is grenzeloos.
B. Relevantieleer
I. Selecteert de juridisch relevante oorzaak. De binnen de onmisbare
voorwaarden voor het intreden van het gevolg die in de optiek van
de wetgever voor het delict in kwestie als meest relevante geldt.
Het gaat dus om delict ‘typische’ oorzaken waarbij ook van belang
kan zijn de manier waarop het gevolg intreedt
II. Wat heeft de wetgever beoogt te beschermen, is het een relevante
oorzaak in het strafrecht, is het een delictstypische gedraging.
III. Nadelen:
i. Niet altijd helder waartegen strafbaarstellingen beogen te
beschermen
ii. Andere oorzaken kunnen nog steeds relevant zijn
C. De causa proxima-theorie;
I. De factor welke zich het dichtste bij de verwerkelijking van het
gevolg bevindt is de oorzaak.
II. Voordelen:
i. Selectiever dan de conditio sine qua non
III. Nadelen:
i. Het kan toeval zijn dat iets de laatste oorzaak betreft.
ii. In Niet-behandelde longinfectie is de dichtstbijzijnde oorzaak
de beslissing van het slachtoffer om niet te worden
behandeld, maar dit was niet de voornaamste oorzaak. Dat
was het neerschieten van het slachtoffer door de verdachte.’
D. De theorie van de adequate veroorzaking (de voorzienbaarheid);
I. Was het ingetreden gevolg op het moment van het oorzakelijk
handelen algemeen voorzienbaar? Zo ja, kan dit de verdachte
worden toegerekend.
II. Voordelen:
i. Sluit aan bij de redelijkheid.
III. Nadelen:
i. Te beperkt.
IV. Was voor de redelijke toerekening de heersende theorie.
3. Wat is de huidige causaliteitsleer en wat houdt zij in?
E. De theorie van de redelijke toerekening.
I. Kan de gebeurtenis aan de verdachte worden toegerekend?
II. Letale longembolie: een slachtoffer belandt ten gevolge van een
ernstig verkeersongeval tussen een tweetal auto’s, veroorzaakt door
, een beschonken bestuurder, in het ziekenhuis. Na twaalf dagen in
het ziekenhuis te hebben doorgebracht, overlijdt het slachtoffer aan
een letale longembolie. Deze afsluiting is veroorzaakt door de
bedrust die het slachtoffer, als gevolg van de aanrijding, verplicht
was te houden. HR: het gevolg was wel aan de verdachte toe te
rekenen, omdat een medische complicatie niet vreemd is bij het
letsel dat bij het slachtoffer is veroorzaakt.
III. Voordelen:
i. Zeer casuïstisch.
IV. Nadelen:
i. …
Hiervoor was het de voorzienbaarheidstheorie – theorie van de adequate
veroorzaking.
4. Hoe verhoudt de huidige causaliteitsleer zich tot de klassieke
causaliteitsleren?
De klassieke theorieën zijn te mechanisch en te beperkt. De redelijke toerekening
integreert elementen uit die theorieën, maar vervangt ze door een flexibele,
normatieve toets. De huidige leer is daarom dus ruimer, moderner en meer op
rechtvaardigheid gericht.
5. Hoe wordt binnen de huidige causaliteitsleer omgegaan met
gebeurtenissen die zich chronologisch tussen de gedraging van
de verdachte en het intreden van het strafrechtelijk relevante
gevolg bevinden?
Tussenkomende gebeurtenissen verbreken de causaliteit alleen wanneer zij het
gevolg onvoorzienbaar, abnormaal of volledig losstaand maken. Als de
tussenkomende gebeurtenissen binnen de lijn der verwachtingen ligt, blijft de
toerekening in stand. Ook als het slachtoffer of derden fouten maken, blijft
causaliteit vaak bestaan zolang die fouten niet zó uitzonderlijk zijn dat ze de
keten doorbreken.
6. Hoe wordt binnen de huidige causaliteitsleer omgegaan met
onduidelijkheid of de gedraging van de verdachte een
onmisbare voorwaarde is geweest voor het intreden van het
strafrechtelijk relevante gevolg?
Factoren die invulling geven aan de maatstaaf van de redelijke toerekening:
A. De aard van de gedraging;
a. Indien de door de verdachte verrichte gedraging naar haar aard is
geschikt om het gevolg in het leven te roepen, dan wel de kans op
het intreden van het gevolg significant te verhogen, wordt het al
spoedig redelijk geacht het gevolg aan de gedraging van de
verdachte toe te rekenen.
b. Aortaperforatie + Haarlemse doodslag: het ontbreken of
tekortschieten in zorg door anderen ontheft de verdachte niet van
zijn aansprakelijkheid voor het door hem begane feit, waarmee de
dood van het slachtoffer wordt nagestreefd. Het feit dat medische
, zorg nodig was, was immers te wijten aan het gedrag van de
verdachte.
B. Aanwezigheid van opzet bij de verdachte;
a. Indien de opzet van de verdachte mede was gericht op het
ingetreden gevolg, kan de vaststelling in zoverre bijdragen aan het
oordeel dat het gevolg in redelijkerwijze kan worden toegerekend
aan de gedragingen van de verdachte.
C. De ratio van de delictsomschrijving;
a. Welk rechtsbelang zoekt de delictsomschrijving te beschermen.
D. Complexe causale keten.
a. Over het algemeen geldt dat tussenkomende factoren de causaliteit
niet hoeven te doorbreken, ook niet indien deze factoren in
belangrijke mate hebben bijgedragen aan het gevolg. Dit zolang de
gedraging van de verdachte de concurrerende oorzaken maar
overruled.
b. Injecteren HIV-besmet bloed:
i. Of de gedraging van de verdachte naar haar aard is geschikt
om dat gevolg teweeg te brengen en;
ii. Naar ervaringsregels van dien aard is dat zij het vermoeden
wettigt dat deze heeft geleid tot het intreden van het gevolg
en;
iii. In hoeverre aannemelijk is dat andere, niet aan de gedraging
van de verdachte gerelateerde oorzaken hoogstwaarschijnlijk
niet tot dat gevolg hebben geleid.
Sport- en spelverweer:
Leestafel zooien: een beroep op een spelsituatie slaagt niet indien er sprake is
van een zeer gevaarzettend handelen en een niet door spelregels afgebakend
spel.
Sliding: er zijn twee soorten gedragingen die niet vallen onder de sport- en
spelexceptie:
- Gedragingen die feitelijk en vaak evident buiten het spel lijken te vallen;
- Gedragingen die wel binnen de sportuitoefening vallen, maar duidelijk de
spelregels overtreden.
Voorbereidingscasus: Spoorwegongeval
Michaël stopt met zijn auto voor een spoorwegovergang waarvan zojuist
de alarmlichten zijn aangegaan. Pilar, die met 90 kilometer per uur (in
plaats van de maximaal toegestane 50 kilometer per uur) komt
aanrijden, botst zodanig tegen zijn auto aan dat hij de
spoorwegovergang wordt opgeduwd. Uit schrik voor de naderende trein
probeert Michaël – wat onhandig – zo snel mogelijk zijn auto te verlaten.
Daarbij verliest hij nog wat tijd doordat hij zijn telefoon nog loskoppelt
van de oplader. Michaël is net te laat om uit de gevarenzone te komen
en verliest door de botsing tussen zijn auto en de trein zijn rechterbeen.
