Samenvatting Geschiedenis — HAVO/VWO Eindexamen
2026
UITGEBREIDE EDITIE — Tijdvakken, Kenmerkende Aspecten,
Koude Oorlog, Wereldoorlogen, Democratie + 25 Oefenvragen
Complete Examenvoorbereiding
Versie: 2026 — UITGEBREIDE EDITIE
Geschikt voor: HAVO en VWO Geschiedenis eindexamen
Inhoud: 10 tijdvakken + kenmerkende aspecten + examenstof + 25 oefenvragen
Omvang: 30+ pagina's
⭐ Geslaagd? Laat een review achter op Stuvia!
DEEL 1: DE 10 TIJDVAKKEN
Overzicht
# Tijdvak Periode Bijnaam
1 Jagers en boeren tot 3000 v.C. Prehistorie
2 Grieken en Romeinen 3000 v.C. - 500 Oudheid
3 Monniken en ridders 500 - 1000 Vroege Middeleeuwen
4 Steden en staten 1000 - 1500 Late Middeleeuwen
5 Ontdekkers en 1500 - 1600 Renaissance/
hervormers Reformatie
6 Regenten en vorsten 1600 - 1700 Gouden Eeuw
7 Pruiken en revoluties 1700 - 1800 Verlichting
8 Burgers en 1800 - 1900 Industrialisatie
stoommachines
9 Wereldoorlogen 1900 - 1950 Oorlog en crisis
10 Televisie en computer 1950 - heden Moderne tijd
, DEEL 2: KENMERKENDE ASPECTEN PER TIJDVAK
Tijdvak 1: Jagers en Boeren (tot 3000 v.C.)
1. Levenswijze jagers-verzamelaars
2. Neolithische revolutie: overgang naar landbouw en veeteelt
→ Gevolgen: vaste woonplaatsen, voedseloverschot,
arbeidsverdeling, eigendom, ongelijkheid
3. Ontstaan van de eerste stedelijke samenlevingen (Mesopotamië)
Tijdvak 2: Grieken en Romeinen (3000 v.C. - 500)
4. Griekse democratie (Athene)
→ Directe democratie: ALLE burgers stemmen
→ Maar: vrouwen, slaven, vreemdelingen NIET!
5. Griekse wetenschap en filosofie (Socrates, Plato, Aristoteles)
6. Romeinse Rijk: bestuur, wegen, recht
7. Verspreiding christendom → staatsgodsdienst (380)
8. Confrontatie Romeinen en Germanen → val West-Rome (476)
Tijdvak 3: Monniken en Ridders (500 - 1000)
9. Christelijke cultuur in Europa (kloosters, missionering)
10. Feodalisme (leenstelsel):
Koning → leenheer → vazal → horigen
Land in ruil voor trouw en militaire dienst
11. Hofstelsel: zelfvoorzienende landbouw
12. Verspreiding islam (Mohammed, 7e eeuw) → botsing met christendom
Tijdvak 4: Steden en Staten (1000 - 1500)
13. Opkomst van handel en steden (gilden, burgerij)
14. Kruistochten (1096-1291): christenen vs. moslims
15. Ontstaan nationale staten + parlementen
16. Groei universiteiten (Bologna, Parijs, Oxford)
Tijdvak 5: Ontdekkers en Hervormers (1500 - 1600)
17. Renaissance: herleving klassieke kunst en wetenschap
→ Humanisme: mens centraal i.p.v. God
→ Leonardo da Vinci, Michelangelo
18. Reformatie: Luther (1517, 95 stellingen)
→ Kritiek op katholieke kerk (aflaten!)
→ Protestantisme: luthers, calvinistisch, anglicaans
→ Contrareformatie: katholieke kerk hervormt zichzelf
19. Ontdekkingsreizen: Columbus (1492), Vasco da Gama
→ Kolonialisme, transatlantische slavenhandel
20. Wetenschappelijke revolutie: Copernicus, Galilei
→ Aarde draait om de zon (heliocentrisme)
Tijdvak 6: Regenten en Vorsten (1600 - 1700)
21. Absolutisme: Lodewijk XIV ("l'état c'est moi")
→ Alle macht bij de koning, droit divin
22. Nederlandse Republiek → Gouden Eeuw
→ Handel (VOC), kunst (Rembrandt), wetenschap
→ Regenten besturen, stadhouder als legerleider
23. Slavenhandel en plantage-economie
→ Driehoekshandel: Europa → Afrika → Amerika
2026
UITGEBREIDE EDITIE — Tijdvakken, Kenmerkende Aspecten,
Koude Oorlog, Wereldoorlogen, Democratie + 25 Oefenvragen
Complete Examenvoorbereiding
Versie: 2026 — UITGEBREIDE EDITIE
Geschikt voor: HAVO en VWO Geschiedenis eindexamen
Inhoud: 10 tijdvakken + kenmerkende aspecten + examenstof + 25 oefenvragen
Omvang: 30+ pagina's
⭐ Geslaagd? Laat een review achter op Stuvia!
DEEL 1: DE 10 TIJDVAKKEN
Overzicht
# Tijdvak Periode Bijnaam
1 Jagers en boeren tot 3000 v.C. Prehistorie
2 Grieken en Romeinen 3000 v.C. - 500 Oudheid
3 Monniken en ridders 500 - 1000 Vroege Middeleeuwen
4 Steden en staten 1000 - 1500 Late Middeleeuwen
5 Ontdekkers en 1500 - 1600 Renaissance/
hervormers Reformatie
6 Regenten en vorsten 1600 - 1700 Gouden Eeuw
7 Pruiken en revoluties 1700 - 1800 Verlichting
8 Burgers en 1800 - 1900 Industrialisatie
stoommachines
9 Wereldoorlogen 1900 - 1950 Oorlog en crisis
10 Televisie en computer 1950 - heden Moderne tijd
, DEEL 2: KENMERKENDE ASPECTEN PER TIJDVAK
Tijdvak 1: Jagers en Boeren (tot 3000 v.C.)
1. Levenswijze jagers-verzamelaars
2. Neolithische revolutie: overgang naar landbouw en veeteelt
→ Gevolgen: vaste woonplaatsen, voedseloverschot,
arbeidsverdeling, eigendom, ongelijkheid
3. Ontstaan van de eerste stedelijke samenlevingen (Mesopotamië)
Tijdvak 2: Grieken en Romeinen (3000 v.C. - 500)
4. Griekse democratie (Athene)
→ Directe democratie: ALLE burgers stemmen
→ Maar: vrouwen, slaven, vreemdelingen NIET!
5. Griekse wetenschap en filosofie (Socrates, Plato, Aristoteles)
6. Romeinse Rijk: bestuur, wegen, recht
7. Verspreiding christendom → staatsgodsdienst (380)
8. Confrontatie Romeinen en Germanen → val West-Rome (476)
Tijdvak 3: Monniken en Ridders (500 - 1000)
9. Christelijke cultuur in Europa (kloosters, missionering)
10. Feodalisme (leenstelsel):
Koning → leenheer → vazal → horigen
Land in ruil voor trouw en militaire dienst
11. Hofstelsel: zelfvoorzienende landbouw
12. Verspreiding islam (Mohammed, 7e eeuw) → botsing met christendom
Tijdvak 4: Steden en Staten (1000 - 1500)
13. Opkomst van handel en steden (gilden, burgerij)
14. Kruistochten (1096-1291): christenen vs. moslims
15. Ontstaan nationale staten + parlementen
16. Groei universiteiten (Bologna, Parijs, Oxford)
Tijdvak 5: Ontdekkers en Hervormers (1500 - 1600)
17. Renaissance: herleving klassieke kunst en wetenschap
→ Humanisme: mens centraal i.p.v. God
→ Leonardo da Vinci, Michelangelo
18. Reformatie: Luther (1517, 95 stellingen)
→ Kritiek op katholieke kerk (aflaten!)
→ Protestantisme: luthers, calvinistisch, anglicaans
→ Contrareformatie: katholieke kerk hervormt zichzelf
19. Ontdekkingsreizen: Columbus (1492), Vasco da Gama
→ Kolonialisme, transatlantische slavenhandel
20. Wetenschappelijke revolutie: Copernicus, Galilei
→ Aarde draait om de zon (heliocentrisme)
Tijdvak 6: Regenten en Vorsten (1600 - 1700)
21. Absolutisme: Lodewijk XIV ("l'état c'est moi")
→ Alle macht bij de koning, droit divin
22. Nederlandse Republiek → Gouden Eeuw
→ Handel (VOC), kunst (Rembrandt), wetenschap
→ Regenten besturen, stadhouder als legerleider
23. Slavenhandel en plantage-economie
→ Driehoekshandel: Europa → Afrika → Amerika
