Preventieve mondzorg
1. Inleiding tot de preventieve mondzorg
De functie van de tanden en de kiezen
- spijsvertering
- spreken en uiterlijk
- mens is een sociaal wezen
-> preventie om het verlies van tanden zoveel mogelijk te voorkomen (ook bij melktanden)
Impact van tandbederf
Directe gevolgen
- Pijn, bij kauwen, verminderde eetlust, pijn bij tandenpoetsen, abcesvorming en koorts
Lagere termijn
- Gaaf melkgebit: beste garantie voor een gaaf definitief gebit
- Aangetaste en vroegtijdig verwijderde melktanden kunnen leiden tot een verstoorde
doorbraak van de opvolgers
- Dus: cariës altijd behandelen/stabiliseren: ook in melktanden
Waarom zijn tanden en kiezen van belang ?
- Ze behoren tot onze mond, ons lichaam
- Gezonde tanden en kiezen dragen bij tot de algemene gezondheid het
‘welbevinden’ van de mens
Mondgezondheid
Definitie van mondgezondheid: WHO 1948: ‘Gezondheid is een toestand van een volledig
lichamelijk geestelijk en sociaal welbevinden en niet slechts de afwezigheid van zieke of
lichamelijk gebrek’
Gebitsziektes:
- Biologische processen
- Vroegste fase klinisch niet vast te stellen
- Oorzakelijke processen spelen zich buiten het lichaamsweefsel zelf af
- Deze oorzakelijke processen zullen in de loop van de ziekte waarneembare
pathologische veranderingen veroorzaken
-> soms zijn patiënten niet goed mee, moeten hun voorlichten daarom kennis nodig
Impact van tandbederf:
- levenskwaliteit (in het gezin, emotionele effecten,...)
- algemene gezondheid (hart en bloedvaten,...)
1
,Doelstelling van preventieve tandheelkunde
- voorkomen afwijkingen
- voorkomen verergering van de afwijkingen
- is niet iets nieuws
Doelstellingen:
Primair: voorkomen ziekte of elimineren van oorzaken, gezonde persoon (bv. op eten letten,
goed poetsen)
Secundair: voorkomen verergering ziekte, vroegtijdige diagnose en vroegtijdige
behandeling, gezondheid is reeds gestoord
Tertiair: gevolgen van ziekte voorkomen, beperken schade aan gezondheid, rehabiliteren
(Curatieve en restauratieve tandheelkunde)
Preventie kan gericht zijn op verschillende groepen:
- grote/kleine groepen
- gericht/algemeen voorlichten
2 andere vormen van preventie
‘primaire primaire’ preventie
- Pre-eruptief effect van fluoride
- Onderdrukken van cariogene bacteriën bij moeders (minder overdracht naar kind)
(Preventie van recidief)
- Preventie van recidief: Secundaire cariës en niet genezen van het parodontium na
intensieve behandeling
Preventie van iatrogene schade
- evolutie van tandheelkundige materialen
- bv. slechte vullingen -> voorkomen dat dit gebeurd
Enkele begrippen/termen:
- Doe-preventie: preventieve handelingen die door de cliënt tandarts of
mondhygiënist worden uitgevoerd (tanden poetsen, lokale fluoride-applicatie, enz)
- Praat-preventie: instrueren en informeren
- Zelfzorg: wat de patiënt zelf doet
- Mantelzorg: aanvullende, niet-beroepsmatige hulpverlening
Probleemgebieden
meest voorkomende aandoeningen:
- caries
- Parodontale aandoeningen
- kanker
Oorzaak: tandplaque, roken,...
2
,Etiologische factoren en verbetering van de situatie
= oorzaak, ontstaansgeschiedenis
- Verbetering: wijziging van het gedrag van het individu
- Lange termijn: veel voorlichtende inspanningen
- Preventie door de overheid: actieve medewerking van de mensen niet nodig
2. Mondhygiëne en mondaandoeningen
Inleiding
Bepaling van het persoonlijke mondzorgplan voor preventieve interventies:
- wat is de behoefte voor mondgezondheid bij de patiënt?
- Wat zijn de cariës risicofactoren?
- Wat zijn de parodontale risicofactoren?
- Welke mogelijkheden heeft de patiënt om zelfzorg uit te voeren?
De rol van de mondhygiëniste:
- een professionele ethische verplichting om de geschikte methode en de juiste
hulpmiddelen selecteren die tegemoet komen aan de behoefte van de patiënt,
ouder/verzorger
- voorlichting geven individueel aangepast aan de patiënt
- instructie en motivatie om de mondholte gezond te houden
Reden om aan mondhygiëne te doen:
- Verwijderen van voedselresten
- Voorkomen van verkleuringen
- Kosmetische redenen
- Frisse adem
- …
meest voorkomende aandoeningen in de mond:
- Cariës
- Gingivitis
- Parodontale ontstekingen
Mondhygiëne en cariës
-> oorzaak niet helemaal bekend
- geen duidelijk verband tussen hoeveelheid tandplaque en cariës, is afwisselend
- vaak minder toename cariës bij veel tandplaque
- Fluoride is goed voor de tand
3
, Mondhygiëne, gingivitis en parodontitis
Bij meer plaque vaak sneller gingivitis
Frequentie van mondhygiëne
- Gingivitis voorkomen: 1x per 2 dagen
- Cariës voorkomen: 1x per week
-> toch 2x per dag poetsen (met fluoride), vaak gebeurd het toch niet, voorkomen gingivitis
en cariës
Het juiste tijdstip voor mondhygiëne
Poetsen voor of na de maaltijd: niet relevant: wanneer de tandplaque eenmaal per dag
verwijderd wordt: geen schadelijke effecten
- Voor het ontbijt: frisse mond
- Na het ontbijt: voedselresten verwijderen
- Na de lunch: kosmetische reden
Belangrijk: eens per dag: tandplaque zo zorgvuldig mogelijk verwijderen: tijd en aandacht
Tijdstip: kan patiënt zelf bepalen
Vaak: ‘s avonds voor het slapen gaan: doch: effectiviteit ?
5. Beoordelen van de gingiva
Inspectie van de gingiva
Kleur van de gingiva
Gezonde gingiva
= Lichtroze, donker bij mensen met een donkere huidkleur
Factoren die de kleur beïnvloeden:
- Vascularisatie
- Dikte van het epitheel
- Graad van keratinisatie
- Fysiologische pigmentatie: melanine pigmentatie
Niet gezonde gingiva
4
1. Inleiding tot de preventieve mondzorg
De functie van de tanden en de kiezen
- spijsvertering
- spreken en uiterlijk
- mens is een sociaal wezen
-> preventie om het verlies van tanden zoveel mogelijk te voorkomen (ook bij melktanden)
Impact van tandbederf
Directe gevolgen
- Pijn, bij kauwen, verminderde eetlust, pijn bij tandenpoetsen, abcesvorming en koorts
Lagere termijn
- Gaaf melkgebit: beste garantie voor een gaaf definitief gebit
- Aangetaste en vroegtijdig verwijderde melktanden kunnen leiden tot een verstoorde
doorbraak van de opvolgers
- Dus: cariës altijd behandelen/stabiliseren: ook in melktanden
Waarom zijn tanden en kiezen van belang ?
- Ze behoren tot onze mond, ons lichaam
- Gezonde tanden en kiezen dragen bij tot de algemene gezondheid het
‘welbevinden’ van de mens
Mondgezondheid
Definitie van mondgezondheid: WHO 1948: ‘Gezondheid is een toestand van een volledig
lichamelijk geestelijk en sociaal welbevinden en niet slechts de afwezigheid van zieke of
lichamelijk gebrek’
Gebitsziektes:
- Biologische processen
- Vroegste fase klinisch niet vast te stellen
- Oorzakelijke processen spelen zich buiten het lichaamsweefsel zelf af
- Deze oorzakelijke processen zullen in de loop van de ziekte waarneembare
pathologische veranderingen veroorzaken
-> soms zijn patiënten niet goed mee, moeten hun voorlichten daarom kennis nodig
Impact van tandbederf:
- levenskwaliteit (in het gezin, emotionele effecten,...)
- algemene gezondheid (hart en bloedvaten,...)
1
,Doelstelling van preventieve tandheelkunde
- voorkomen afwijkingen
- voorkomen verergering van de afwijkingen
- is niet iets nieuws
Doelstellingen:
Primair: voorkomen ziekte of elimineren van oorzaken, gezonde persoon (bv. op eten letten,
goed poetsen)
Secundair: voorkomen verergering ziekte, vroegtijdige diagnose en vroegtijdige
behandeling, gezondheid is reeds gestoord
Tertiair: gevolgen van ziekte voorkomen, beperken schade aan gezondheid, rehabiliteren
(Curatieve en restauratieve tandheelkunde)
Preventie kan gericht zijn op verschillende groepen:
- grote/kleine groepen
- gericht/algemeen voorlichten
2 andere vormen van preventie
‘primaire primaire’ preventie
- Pre-eruptief effect van fluoride
- Onderdrukken van cariogene bacteriën bij moeders (minder overdracht naar kind)
(Preventie van recidief)
- Preventie van recidief: Secundaire cariës en niet genezen van het parodontium na
intensieve behandeling
Preventie van iatrogene schade
- evolutie van tandheelkundige materialen
- bv. slechte vullingen -> voorkomen dat dit gebeurd
Enkele begrippen/termen:
- Doe-preventie: preventieve handelingen die door de cliënt tandarts of
mondhygiënist worden uitgevoerd (tanden poetsen, lokale fluoride-applicatie, enz)
- Praat-preventie: instrueren en informeren
- Zelfzorg: wat de patiënt zelf doet
- Mantelzorg: aanvullende, niet-beroepsmatige hulpverlening
Probleemgebieden
meest voorkomende aandoeningen:
- caries
- Parodontale aandoeningen
- kanker
Oorzaak: tandplaque, roken,...
2
,Etiologische factoren en verbetering van de situatie
= oorzaak, ontstaansgeschiedenis
- Verbetering: wijziging van het gedrag van het individu
- Lange termijn: veel voorlichtende inspanningen
- Preventie door de overheid: actieve medewerking van de mensen niet nodig
2. Mondhygiëne en mondaandoeningen
Inleiding
Bepaling van het persoonlijke mondzorgplan voor preventieve interventies:
- wat is de behoefte voor mondgezondheid bij de patiënt?
- Wat zijn de cariës risicofactoren?
- Wat zijn de parodontale risicofactoren?
- Welke mogelijkheden heeft de patiënt om zelfzorg uit te voeren?
De rol van de mondhygiëniste:
- een professionele ethische verplichting om de geschikte methode en de juiste
hulpmiddelen selecteren die tegemoet komen aan de behoefte van de patiënt,
ouder/verzorger
- voorlichting geven individueel aangepast aan de patiënt
- instructie en motivatie om de mondholte gezond te houden
Reden om aan mondhygiëne te doen:
- Verwijderen van voedselresten
- Voorkomen van verkleuringen
- Kosmetische redenen
- Frisse adem
- …
meest voorkomende aandoeningen in de mond:
- Cariës
- Gingivitis
- Parodontale ontstekingen
Mondhygiëne en cariës
-> oorzaak niet helemaal bekend
- geen duidelijk verband tussen hoeveelheid tandplaque en cariës, is afwisselend
- vaak minder toename cariës bij veel tandplaque
- Fluoride is goed voor de tand
3
, Mondhygiëne, gingivitis en parodontitis
Bij meer plaque vaak sneller gingivitis
Frequentie van mondhygiëne
- Gingivitis voorkomen: 1x per 2 dagen
- Cariës voorkomen: 1x per week
-> toch 2x per dag poetsen (met fluoride), vaak gebeurd het toch niet, voorkomen gingivitis
en cariës
Het juiste tijdstip voor mondhygiëne
Poetsen voor of na de maaltijd: niet relevant: wanneer de tandplaque eenmaal per dag
verwijderd wordt: geen schadelijke effecten
- Voor het ontbijt: frisse mond
- Na het ontbijt: voedselresten verwijderen
- Na de lunch: kosmetische reden
Belangrijk: eens per dag: tandplaque zo zorgvuldig mogelijk verwijderen: tijd en aandacht
Tijdstip: kan patiënt zelf bepalen
Vaak: ‘s avonds voor het slapen gaan: doch: effectiviteit ?
5. Beoordelen van de gingiva
Inspectie van de gingiva
Kleur van de gingiva
Gezonde gingiva
= Lichtroze, donker bij mensen met een donkere huidkleur
Factoren die de kleur beïnvloeden:
- Vascularisatie
- Dikte van het epitheel
- Graad van keratinisatie
- Fysiologische pigmentatie: melanine pigmentatie
Niet gezonde gingiva
4
