Pathologie van het bewegen
Samenvatting colleges deeltentamen 2
CVA
Pathofysiologie van CVA
Een cerebrovasculair accident (CVA), ook wel een beroerte genoemd, is een plotselinge
verstoring van de hersenfunctie als gevolg van een probleem in de bloedvoorziening van de
hersenen. Dit kan leiden tot blijvende schade of zelfs overlijden. Wereldwijd krijgen jaarlijks
ongeveer 15 miljoen mensen een CVA, en ook in Nederland is het een belangrijke oorzaak
van sterfte en invaliditeit.
De hersenen worden van bloed voorzien via een complex netwerk van bloedvaten. Een
belangrijk onderdeel hiervan is de cirkel van Willis, een systeem van verbonden bloedvaten
dat in theorie bescherming biedt bij afsluiting van een vat. Door deze verbindingen, ook wel
anastomosen genoemd, kan bloed via alternatieve routes een gebied bereiken. In de praktijk
is deze bescherming echter beperkt, omdat:
Slechts een klein deel van de mensen een volledig functionele cirkel van Willis heeft
Sommige bloedvaten eindarteriën zijn zonder alternatieve route
Vernauwingen vaak op meerdere plekken tegelijk voorkomen
Daardoor kan een gebied alsnog zonder zuurstof komen te zitten.
De meeste CVA’s ontstaan in het stroomgebied van de arteria cerebri media, een gebied dat
onder andere verantwoordelijk is voor motorische functies van arm en gezicht. Opvallend is
dat een CVA zich niet strikt aan anatomische grenzen houdt, waardoor symptomen vaak
complex en gevarieerd zijn.
Er bestaan twee typen CVA:
Een ischemisch CVA ontstaat door een afsluiting van een bloedvat, meestal door een
bloedprop of slagaderverkalking. Dit leidt tot zuurstoftekort en komt in ongeveer 80%
van de gevallen voor.
Een hemorragisch CVA ontstaat door een bloeding als gevolg van het scheuren van
een bloedvat, bijvoorbeeld bij een aneurysma. Dit type is minder frequent (ongeveer
20%), maar vaak ernstiger.
Het functieverlies bij een CVA ontstaat via drie samenhangende mechanismen. Allereerst is
er celdood door zuurstoftekort. Zonder zuurstof kan de cel geen ATP meer produceren,
waardoor essentiële processen zoals de natrium-kaliumpomp stoppen. Hierdoor ontstaat een
ophoping van ionen, zwelling van de cel en uiteindelijk celdood via ontstekingsprocessen en
apoptose. Bij een bloeding speelt daarnaast ook druk op het hersenweefsel een rol.
Rondom het beschadigde gebied ligt de penumbra, een zone waarin cellen nog leven maar
slecht functioneren. Deze cellen hebben een verminderd metabolisme en genereren minder
elektrische activiteit, maar zijn nog wel te redden. Zonder snelle behandeling kan een groot
deel van deze zone alsnog verloren gaan.
Daarnaast is er het fenomeen diaschisis, waarbij hersengebieden die verbonden zijn met het
beschadigde gebied tijdelijk minder functioneren. Dit komt door verminderde input en leidt tot
een daling in activiteit en bloedtoevoer in deze gebieden.
Een Transient Ischaemic Attack (TIA) is een tijdelijke doorbloedingsstoornis in de hersenen
van enkele mintuen / uren. Dit heeft dezelfde symptomen als bij een CVA maar deze
, verdwijnen binnen 24 uur. Er is geen laesie te zien op MRI/CT scans. Het kan een voorbode
zijn van CVA.
Oorzaken en preventie van CVA
De kans op een CVA wordt sterk beïnvloed door verschillende risicofactoren, waarvan een
groot deel te maken heeft met de conditie van het vaatstelsel en leefstijl. Hoewel sommige
factoren, zoals leeftijd en erfelijkheid, niet beïnvloedbaar zijn, speelt gedrag een grote rol.
Belangrijke risicofactoren zijn onder andere:
Hoge bloeddruk en hartproblemen
Atherosclerose (slagaderverkalking)
Roken en alcoholgebruik
Overgewicht
Lage fysieke activiteit
Eerdere CVA
Onderzoek (Aigner et al.) laat zien dat een groot deel van de CVA’s verklaard kan worden
door een combinatie van deze factoren. Met name lage fysieke activiteit en hoge bloeddruk
spelen een dominante rol. Wanneer deze gecombineerd worden met roken en
alcoholgebruik, verklaart dit zelfs het merendeel van de gevallen.
Beweging speelt hierin een dubbele rol. Enerzijds is een gebrek aan beweging een
risicofactor voor het ontstaan van een CVA. Anderzijds werkt voldoende lichamelijke activiteit
beschermend. Regelmatige beweging draagt bij aan een betere bloeddrukregulatie, een
gezonder vaatstelsel en een lager risico op het ontstaan van bloedpropjes.
Het is belangrijk om te benadrukken dat weinig bewegen geen directe oorzaak is van een
CVA, maar het vergroot wel de kans aanzienlijk. Daarom richt preventie zich vooral op het
stimuleren van een actieve leefstijl en het verminderen van andere risicofactoren.
Gevolgen van CVA op het bewegen
De gevolgen van een CVA voor het bewegen zijn vaak groot en hangen sterk af van waar en
hoe ernstig de hersenschade is. Niet alleen de locatie, maar ook de grootte van het getroffen
gebied en de snelheid van behandeling bepalen de uiteindelijke uitkomst.
Een belangrijk kenmerk van een CVA is dat de uitval vaak aan één kant van het lichaam
optreedt. Dit komt doordat de hersenen kruislings werken:
Schade in de linker hersenhelft → uitval rechts
Schade in de rechter hersenhelft → uitval links
Daarnaast verschillen de symptomen per hemisfeer. Letsel in de linker hemisfeer leidt vaker
tot taalproblemen en problemen met plannen en uitvoeren van handelingen. Letsel in de
rechter hemisfeer gaat vaker gepaard met problemen in ruimtelijke waarneming en
aandacht, zoals neglect.
Motorisch gezien is hemiparese of hemiplegie een van de meest kenmerkende gevolgen. Dit
betekent een gedeeltelijke of volledige verlamming van één lichaamshelft. In eerste instantie
kan er sprake zijn van een slappe parese, waarbij de spieren weinig spanning hebben en
nauwelijks controle mogelijk is. In een later stadium ontstaan vaak synergieën, waarbij
bewegingen niet meer selectief uitgevoerd kunnen worden. De arm vertoont dan bijvoorbeeld
een buigpatroon, terwijl het been juist strekt. Na verloop van tijd kan spasticiteit optreden,
waarbij spieren stijver worden en reflexen overactief zijn. Dit komt doordat de remmende
invloed van de hersenen op het ruggenmerg verminderd is. Deze veranderingen leiden tot
Samenvatting colleges deeltentamen 2
CVA
Pathofysiologie van CVA
Een cerebrovasculair accident (CVA), ook wel een beroerte genoemd, is een plotselinge
verstoring van de hersenfunctie als gevolg van een probleem in de bloedvoorziening van de
hersenen. Dit kan leiden tot blijvende schade of zelfs overlijden. Wereldwijd krijgen jaarlijks
ongeveer 15 miljoen mensen een CVA, en ook in Nederland is het een belangrijke oorzaak
van sterfte en invaliditeit.
De hersenen worden van bloed voorzien via een complex netwerk van bloedvaten. Een
belangrijk onderdeel hiervan is de cirkel van Willis, een systeem van verbonden bloedvaten
dat in theorie bescherming biedt bij afsluiting van een vat. Door deze verbindingen, ook wel
anastomosen genoemd, kan bloed via alternatieve routes een gebied bereiken. In de praktijk
is deze bescherming echter beperkt, omdat:
Slechts een klein deel van de mensen een volledig functionele cirkel van Willis heeft
Sommige bloedvaten eindarteriën zijn zonder alternatieve route
Vernauwingen vaak op meerdere plekken tegelijk voorkomen
Daardoor kan een gebied alsnog zonder zuurstof komen te zitten.
De meeste CVA’s ontstaan in het stroomgebied van de arteria cerebri media, een gebied dat
onder andere verantwoordelijk is voor motorische functies van arm en gezicht. Opvallend is
dat een CVA zich niet strikt aan anatomische grenzen houdt, waardoor symptomen vaak
complex en gevarieerd zijn.
Er bestaan twee typen CVA:
Een ischemisch CVA ontstaat door een afsluiting van een bloedvat, meestal door een
bloedprop of slagaderverkalking. Dit leidt tot zuurstoftekort en komt in ongeveer 80%
van de gevallen voor.
Een hemorragisch CVA ontstaat door een bloeding als gevolg van het scheuren van
een bloedvat, bijvoorbeeld bij een aneurysma. Dit type is minder frequent (ongeveer
20%), maar vaak ernstiger.
Het functieverlies bij een CVA ontstaat via drie samenhangende mechanismen. Allereerst is
er celdood door zuurstoftekort. Zonder zuurstof kan de cel geen ATP meer produceren,
waardoor essentiële processen zoals de natrium-kaliumpomp stoppen. Hierdoor ontstaat een
ophoping van ionen, zwelling van de cel en uiteindelijk celdood via ontstekingsprocessen en
apoptose. Bij een bloeding speelt daarnaast ook druk op het hersenweefsel een rol.
Rondom het beschadigde gebied ligt de penumbra, een zone waarin cellen nog leven maar
slecht functioneren. Deze cellen hebben een verminderd metabolisme en genereren minder
elektrische activiteit, maar zijn nog wel te redden. Zonder snelle behandeling kan een groot
deel van deze zone alsnog verloren gaan.
Daarnaast is er het fenomeen diaschisis, waarbij hersengebieden die verbonden zijn met het
beschadigde gebied tijdelijk minder functioneren. Dit komt door verminderde input en leidt tot
een daling in activiteit en bloedtoevoer in deze gebieden.
Een Transient Ischaemic Attack (TIA) is een tijdelijke doorbloedingsstoornis in de hersenen
van enkele mintuen / uren. Dit heeft dezelfde symptomen als bij een CVA maar deze
, verdwijnen binnen 24 uur. Er is geen laesie te zien op MRI/CT scans. Het kan een voorbode
zijn van CVA.
Oorzaken en preventie van CVA
De kans op een CVA wordt sterk beïnvloed door verschillende risicofactoren, waarvan een
groot deel te maken heeft met de conditie van het vaatstelsel en leefstijl. Hoewel sommige
factoren, zoals leeftijd en erfelijkheid, niet beïnvloedbaar zijn, speelt gedrag een grote rol.
Belangrijke risicofactoren zijn onder andere:
Hoge bloeddruk en hartproblemen
Atherosclerose (slagaderverkalking)
Roken en alcoholgebruik
Overgewicht
Lage fysieke activiteit
Eerdere CVA
Onderzoek (Aigner et al.) laat zien dat een groot deel van de CVA’s verklaard kan worden
door een combinatie van deze factoren. Met name lage fysieke activiteit en hoge bloeddruk
spelen een dominante rol. Wanneer deze gecombineerd worden met roken en
alcoholgebruik, verklaart dit zelfs het merendeel van de gevallen.
Beweging speelt hierin een dubbele rol. Enerzijds is een gebrek aan beweging een
risicofactor voor het ontstaan van een CVA. Anderzijds werkt voldoende lichamelijke activiteit
beschermend. Regelmatige beweging draagt bij aan een betere bloeddrukregulatie, een
gezonder vaatstelsel en een lager risico op het ontstaan van bloedpropjes.
Het is belangrijk om te benadrukken dat weinig bewegen geen directe oorzaak is van een
CVA, maar het vergroot wel de kans aanzienlijk. Daarom richt preventie zich vooral op het
stimuleren van een actieve leefstijl en het verminderen van andere risicofactoren.
Gevolgen van CVA op het bewegen
De gevolgen van een CVA voor het bewegen zijn vaak groot en hangen sterk af van waar en
hoe ernstig de hersenschade is. Niet alleen de locatie, maar ook de grootte van het getroffen
gebied en de snelheid van behandeling bepalen de uiteindelijke uitkomst.
Een belangrijk kenmerk van een CVA is dat de uitval vaak aan één kant van het lichaam
optreedt. Dit komt doordat de hersenen kruislings werken:
Schade in de linker hersenhelft → uitval rechts
Schade in de rechter hersenhelft → uitval links
Daarnaast verschillen de symptomen per hemisfeer. Letsel in de linker hemisfeer leidt vaker
tot taalproblemen en problemen met plannen en uitvoeren van handelingen. Letsel in de
rechter hemisfeer gaat vaker gepaard met problemen in ruimtelijke waarneming en
aandacht, zoals neglect.
Motorisch gezien is hemiparese of hemiplegie een van de meest kenmerkende gevolgen. Dit
betekent een gedeeltelijke of volledige verlamming van één lichaamshelft. In eerste instantie
kan er sprake zijn van een slappe parese, waarbij de spieren weinig spanning hebben en
nauwelijks controle mogelijk is. In een later stadium ontstaan vaak synergieën, waarbij
bewegingen niet meer selectief uitgevoerd kunnen worden. De arm vertoont dan bijvoorbeeld
een buigpatroon, terwijl het been juist strekt. Na verloop van tijd kan spasticiteit optreden,
waarbij spieren stijver worden en reflexen overactief zijn. Dit komt doordat de remmende
invloed van de hersenen op het ruggenmerg verminderd is. Deze veranderingen leiden tot
