DEEL 1: FUNDAMENTEN VAN LEREN EN
ONDERWIJS
HOOFDSTUK 1: LEREN
1. INLEIDING
Leren -> wanneer er in wisselwerking met de omgeving een duurzame verandering in het denken en of
handelen van een lerende plaatsvindt
Leren als een proces dat leidt tot een resultaat
- Inwendig aspect: interne processen
- Uitwendig aspect: observeerbare prestatie
➔ Leerresultaat zorgt voor duurzame veranderingen in de gedragsmogelijkheden
o Leren onderscheidt zich dus van tijdelijke gedragsveranderingen
o Leren eerder een gedragsmogelijkheid : niet in elke situatie van toepassing
2. VERSCHILLENDE PERSPECTIEVEN OP LEREN
We bespreken 3 leertheorethische stromingen die tot op vandaag ons denken over leren bepalen
1. HET BEHAVIORISME
= leren als een blijvende verandering in het gedrag als gevolg van een reactie van de lerende op
gebeurtenissen in de omgeving
- Uitwendig waarneembaar of registreerbaar gedrag als onderzoeksobject
- Behavioristen verzetten zich tegen het psychologische
Behaviorisme ook wel associationisme genoemd -> verwijst naar associatie tussen stimulus en respons
- Eenvoudigste associatie: S-R: stimulus ontlokt een respons
KLASSIEKE CONDITIONERING
Behaviorisme onderscheidt 2 manieren aarom SR associatie tot stand kan komen: klassieke en operante
conditionering
- Basisprincipe: klassieke conditionering
o Onvoorwaardelijke stimulus die automatisch tot een onvoorwaardelijke respons leidt
▪ Bv pijn bij elektroshock
o Onvoorwaardelijke prikkel wordt samen aangeboden met voorwaardelijke prikkel
o Onvoorwaardelijke reactie zal na een tijd ook optreden na voorwaardelijke, neutrale
prikkel
➔ Geconditioneerde reactie
o Wanneer reactie ook optreedt bij gelijkachtige prikkels = generalisatie of transfer
o PAVLOV
,OPERANTE CONDITIONERING
Verwijst naar het feit dat mensen en dieren voortdurend gedrag vertonen waarbij dat specifieke gedrag
meer of minder zal plaatsvinden afhankelijk van de consequenties
Bv SKINNER : belonen/ straffen
IMPACT VAN BEHAVIORISME OP ONDERWIJS
Sterke beïnvloeding: bij het stellen van gedragsmatige doelen
- Bekrachtigen van gewenst gedrag
- Herhaaldelijk aanbieden voor automatisering van kennis en vaardigheden
- Generalisatie en transfer bevorderen
- Beheersingsleren
2. COGNITIVISME
= meer focus op de mentale processen -> mens als actieve verwerker van informatie
ORGANISATIE VAN HET INFORMATIEVERWERKINGSSYSTEEEM
- Model Baddeley en Hitch
- 3 types geheugen
o Zintuigelijk geheugen
▪ Zeer grote opslag
o Werkgeheugen
▪ Recente informatie
o En lange termijn geheugen
▪ Onbeperkte capaciteit
▪ Declaratieve kennis
• Semantisch geheugen: begrippen, principes
• Sodisch geheugen: persoonlijke kennis
KENNISCONSTRUCTIE
Kennis niet passief geïmporteerd, maar door lerende zelf geconstrueerd
- Piaget : leerproces
- 2 mechanismen voor opbouw kennis
o Assimilatie
▪ Nieuw te verwerven info wordt geïncorporeerd in al bestaande cognitieve
structuur, zonder dat deze structuur sterke wijzigingen doet
o Accommodatie
▪ Aanwezige structuur wordt getransformeerd door lerende in functie van de
nieuwe informatie
o Equilibratie
▪ Gevolg van assimilatie en accommodatie: er ontstaan complexe cognitieve
structuren
PROBLEEMOPLOSSEND DENKEN
1. Onderscheid tussen de objectieve taakomgeving en de interne representatie daarvan door een
persoon
, 2. Het belang van voorkennis in de vorm van cognitieve schema’s om nieuwe info te kunnen
verwerken
3. Het heuristisch karakter van menselijke zoekprocessen namelijk het inschakelen van algemene
probleemoplossingsmethoden om op succesvolle manier problemen aan te pakken
4. Metacognitie : kennis die een persoon heeft van zijn eigen cognitief functioneren en vaardigheden
om het eigen functioneren te reguleren
IMPACT VAN HET COGNITIVISME OP HET ONDERWIJS
- Belangrijk om bij het aanbrengen van nieuwe info te vertrekken vanuit de voorkennis van de
lerende
- Inhoud aanpassen aan de beperkte capaciteit van het werkgeheugen
- Denk en leerprocessen kunnen op heel verschillende manieren verlopen
3. SOCIO CONSTRUCTIVISME
Tegenreactie op het individugerichte behavioristische en cognitieve stromingen
= erkend dat leren een gesitueerde activiteit is en wordt ook wel de situated cognition benadering
genoemd
VYGOTSKY EN DE ZONE VAN NAASTE ONTWIKKELING
- Interiosatie hypothese
o Elke vorm van ontwikkeling doet zich 2x voor
▪ Eerst op sociale niveau
▪ Vervolgens binnen de mens
Verschil met Piaget!
LEREN IN FORMELE EN INFORMELE CONTEXTEN
Onderzoek Carraher
- Gesitueerde denkprocessen in informele contexten kunnen verassend succesvol zijn
- Distributed activity
- Transfer naar andere contexten niet zo eenvoudig
Lave en Wenger
- Lijst let informele leeromgevingen die tot succesvol leren kunnen leiden
- Apprenticeship
IMPACT VAN HET SOCIO CONSTRUCTISME OP ONDERWIJS
Vygotsky’s zone ligt aan basis van allerhande adaptieve leeromgevingen zodat lerende zelfstandig kan
uitvoeren
Succes van informele contexten
, 3. KENMERKEN VAN LEREN
LEREN IS EEN ACTIEF EN CONSTRUCTIEF PROCES
- wat leerlingen zelf doen
- zelf opbouwen van oplossingsproceduren
LEREN IS EEN CUMULATIEF PROCES
- bouwt verder op de voorkennis van leerlingen
- Ausubel
o Belang van voorkennis
o Voorspeller van leerprestaties
- Onderzoek Vosniadou en Brewer
o Kinderen aanvankelijk naïef wereldbeeld , platte schijf
o Conceptual change of accommodatie tot juist wereldbeeld
LEREN IS EEN ZELFGESTUURD PROCES
- Leerdoelen die leerlingen zelf stellen
- Metacognitieve kennis en vaardigheden belangrijke rol
LEREN IS EEN GESITUEERD PROCES
- Onlosmakelijk verbonden met de context
- Transfer:
o Nabije transfer: grote overeenkomst tussen oorspornkelijke leersituatie en
toepassingscontext
o Verre transfer: groot verschil
4. VERSCHILLENDE ASPECTEN VAN LEREN
COGNITIEVE ASPECTEN VAN LEREN
1. FEITEN
- Leren van feiten vaak incidenteel
- Ook vaak intentioneel : doelgericht leren
o Betekenisvol leren: kennis opslaan in grote cognitieve schema’s
o Betekenisloos leren: geheugenopslag op geïsoleerde wijze
2. BEGRIPPEN
- Kennis van begrippen noodzakelijk
- Begrippen deel van hiërarchische gehelen
- Begrippen verschillen in mate van abstractheid
o Concrete begrippen
o Abstracte begrippen
- Aard, integratie en accuraatheid van begripskennis -> belangrijke voorspeller van het leren
ONDERWIJS
HOOFDSTUK 1: LEREN
1. INLEIDING
Leren -> wanneer er in wisselwerking met de omgeving een duurzame verandering in het denken en of
handelen van een lerende plaatsvindt
Leren als een proces dat leidt tot een resultaat
- Inwendig aspect: interne processen
- Uitwendig aspect: observeerbare prestatie
➔ Leerresultaat zorgt voor duurzame veranderingen in de gedragsmogelijkheden
o Leren onderscheidt zich dus van tijdelijke gedragsveranderingen
o Leren eerder een gedragsmogelijkheid : niet in elke situatie van toepassing
2. VERSCHILLENDE PERSPECTIEVEN OP LEREN
We bespreken 3 leertheorethische stromingen die tot op vandaag ons denken over leren bepalen
1. HET BEHAVIORISME
= leren als een blijvende verandering in het gedrag als gevolg van een reactie van de lerende op
gebeurtenissen in de omgeving
- Uitwendig waarneembaar of registreerbaar gedrag als onderzoeksobject
- Behavioristen verzetten zich tegen het psychologische
Behaviorisme ook wel associationisme genoemd -> verwijst naar associatie tussen stimulus en respons
- Eenvoudigste associatie: S-R: stimulus ontlokt een respons
KLASSIEKE CONDITIONERING
Behaviorisme onderscheidt 2 manieren aarom SR associatie tot stand kan komen: klassieke en operante
conditionering
- Basisprincipe: klassieke conditionering
o Onvoorwaardelijke stimulus die automatisch tot een onvoorwaardelijke respons leidt
▪ Bv pijn bij elektroshock
o Onvoorwaardelijke prikkel wordt samen aangeboden met voorwaardelijke prikkel
o Onvoorwaardelijke reactie zal na een tijd ook optreden na voorwaardelijke, neutrale
prikkel
➔ Geconditioneerde reactie
o Wanneer reactie ook optreedt bij gelijkachtige prikkels = generalisatie of transfer
o PAVLOV
,OPERANTE CONDITIONERING
Verwijst naar het feit dat mensen en dieren voortdurend gedrag vertonen waarbij dat specifieke gedrag
meer of minder zal plaatsvinden afhankelijk van de consequenties
Bv SKINNER : belonen/ straffen
IMPACT VAN BEHAVIORISME OP ONDERWIJS
Sterke beïnvloeding: bij het stellen van gedragsmatige doelen
- Bekrachtigen van gewenst gedrag
- Herhaaldelijk aanbieden voor automatisering van kennis en vaardigheden
- Generalisatie en transfer bevorderen
- Beheersingsleren
2. COGNITIVISME
= meer focus op de mentale processen -> mens als actieve verwerker van informatie
ORGANISATIE VAN HET INFORMATIEVERWERKINGSSYSTEEEM
- Model Baddeley en Hitch
- 3 types geheugen
o Zintuigelijk geheugen
▪ Zeer grote opslag
o Werkgeheugen
▪ Recente informatie
o En lange termijn geheugen
▪ Onbeperkte capaciteit
▪ Declaratieve kennis
• Semantisch geheugen: begrippen, principes
• Sodisch geheugen: persoonlijke kennis
KENNISCONSTRUCTIE
Kennis niet passief geïmporteerd, maar door lerende zelf geconstrueerd
- Piaget : leerproces
- 2 mechanismen voor opbouw kennis
o Assimilatie
▪ Nieuw te verwerven info wordt geïncorporeerd in al bestaande cognitieve
structuur, zonder dat deze structuur sterke wijzigingen doet
o Accommodatie
▪ Aanwezige structuur wordt getransformeerd door lerende in functie van de
nieuwe informatie
o Equilibratie
▪ Gevolg van assimilatie en accommodatie: er ontstaan complexe cognitieve
structuren
PROBLEEMOPLOSSEND DENKEN
1. Onderscheid tussen de objectieve taakomgeving en de interne representatie daarvan door een
persoon
, 2. Het belang van voorkennis in de vorm van cognitieve schema’s om nieuwe info te kunnen
verwerken
3. Het heuristisch karakter van menselijke zoekprocessen namelijk het inschakelen van algemene
probleemoplossingsmethoden om op succesvolle manier problemen aan te pakken
4. Metacognitie : kennis die een persoon heeft van zijn eigen cognitief functioneren en vaardigheden
om het eigen functioneren te reguleren
IMPACT VAN HET COGNITIVISME OP HET ONDERWIJS
- Belangrijk om bij het aanbrengen van nieuwe info te vertrekken vanuit de voorkennis van de
lerende
- Inhoud aanpassen aan de beperkte capaciteit van het werkgeheugen
- Denk en leerprocessen kunnen op heel verschillende manieren verlopen
3. SOCIO CONSTRUCTIVISME
Tegenreactie op het individugerichte behavioristische en cognitieve stromingen
= erkend dat leren een gesitueerde activiteit is en wordt ook wel de situated cognition benadering
genoemd
VYGOTSKY EN DE ZONE VAN NAASTE ONTWIKKELING
- Interiosatie hypothese
o Elke vorm van ontwikkeling doet zich 2x voor
▪ Eerst op sociale niveau
▪ Vervolgens binnen de mens
Verschil met Piaget!
LEREN IN FORMELE EN INFORMELE CONTEXTEN
Onderzoek Carraher
- Gesitueerde denkprocessen in informele contexten kunnen verassend succesvol zijn
- Distributed activity
- Transfer naar andere contexten niet zo eenvoudig
Lave en Wenger
- Lijst let informele leeromgevingen die tot succesvol leren kunnen leiden
- Apprenticeship
IMPACT VAN HET SOCIO CONSTRUCTISME OP ONDERWIJS
Vygotsky’s zone ligt aan basis van allerhande adaptieve leeromgevingen zodat lerende zelfstandig kan
uitvoeren
Succes van informele contexten
, 3. KENMERKEN VAN LEREN
LEREN IS EEN ACTIEF EN CONSTRUCTIEF PROCES
- wat leerlingen zelf doen
- zelf opbouwen van oplossingsproceduren
LEREN IS EEN CUMULATIEF PROCES
- bouwt verder op de voorkennis van leerlingen
- Ausubel
o Belang van voorkennis
o Voorspeller van leerprestaties
- Onderzoek Vosniadou en Brewer
o Kinderen aanvankelijk naïef wereldbeeld , platte schijf
o Conceptual change of accommodatie tot juist wereldbeeld
LEREN IS EEN ZELFGESTUURD PROCES
- Leerdoelen die leerlingen zelf stellen
- Metacognitieve kennis en vaardigheden belangrijke rol
LEREN IS EEN GESITUEERD PROCES
- Onlosmakelijk verbonden met de context
- Transfer:
o Nabije transfer: grote overeenkomst tussen oorspornkelijke leersituatie en
toepassingscontext
o Verre transfer: groot verschil
4. VERSCHILLENDE ASPECTEN VAN LEREN
COGNITIEVE ASPECTEN VAN LEREN
1. FEITEN
- Leren van feiten vaak incidenteel
- Ook vaak intentioneel : doelgericht leren
o Betekenisvol leren: kennis opslaan in grote cognitieve schema’s
o Betekenisloos leren: geheugenopslag op geïsoleerde wijze
2. BEGRIPPEN
- Kennis van begrippen noodzakelijk
- Begrippen deel van hiërarchische gehelen
- Begrippen verschillen in mate van abstractheid
o Concrete begrippen
o Abstracte begrippen
- Aard, integratie en accuraatheid van begripskennis -> belangrijke voorspeller van het leren
