Ontwikkelingspsychologie Prof. I. Antrop
Ontwikkelingspsychologie
Inleiding
Ontwikkelingspsychologie
Leeftijdscategorieën
- Prenatale periode
- Babytijd (0-1 jaar)
- Peutertijd (1-2 jaar)
- Kleutertijd (3-6 jaar)
- Lagere school (6-11 jaar)
- Puberteit (11-14 jaar)
- Adolescentie (14-18 jaar)
- Jongvolwassenen (18-21 jaar)
- Volwassenen (21+)
- Ouderen (65+)
Vroege denkbeelden over kinderen
Philippe Ariès (kunsthistoricus)
- Voor 1600: kind gezien als miniatuurvolw.
- ME: kind eigen status
- 18e E: babybiografieën en Darwin
- 19e E: eerste boek kinderziekten
- 20e E: ontwikkelingspsychologie = wetenschap
o fylogenese: ontwikkeling vd soort doorheen de evolutie
o otogenese: ontwikkeling vh individu
2 filosofen (voorwetenschappelijke)
John Locke
- Tabula rasa: het kind als onbeschreven blad, van nature niet goed of slecht
o afh. vd omgeving en opvoeding
- Kind: passief en beschreven door anderen = receptief
o Kennis van buitenaf
- Ontwikkeling als continu proces
- Elementen in leertheoretische principes
Jean-Jacques Rousseau
- Geen tabula rasa: kind van nature goed, neiging tot positieve ontwikkeling
o Kind op slecht pad: komt dr invloed volwassene of natuurlijke ontwikkeling werd onderbroken
- Opvoedingsfilosofieboek ‘Emile’: gebaseerd op eerbied vr natuurlijke ontwikkeling
- kind = actief (volwassene als receptief) Kind bepaalt of ouders streng moeten zijn of niet
- Ontwikkeling als discontinu proces (mijlpalen waarop kinderen iets bereiken)
- maturatie: genetisch bepaald & natuurlijk ontwikkelingsverloop
1
, Ontwikkelingspsychologie Prof. I. Antrop
Wetenschappelijke visies op kinderen
- Psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke kracht
- Behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag
- Cognitief perspectief: focus op ons begripsvermogen
- Evolutionair perspectief: wat onze voorouders bijdragen aan ons gedrag
- Systemisch perspectief: systemen rond het kind
- Behoefteperspectief: psychologische basisbehoeften als motor voor ontwikkeling
1.PSYCHODYNAMISCH / PSYCHOANALYSTISCH PERSPECTIEF
niet kn
2.BEHAVIORISTISCH/LEERTHEORETISCH PERSPECTIEF
- Mensen volledig v buitenaf bestuderen (waarneembaar gedrag)
- Geen stadia/ fasen
mensen ontwikkelen dr de omgevingsstimuli waaraan ze toevallig wn blootgesteld
- Binnen het behavioristisch perspectief
1) klassiek conditionering (Pavlov, Watson)
2) Operante conditionering (Skinner)
3) Sociaal cognitieve leertheorie (Bandura)
- Klassieke conditionering: instinctief gedrag (maar onvoldoende verklaring vr complexe menselijk gedrag)
Operante conditionering: intentioneel gedrag
1) KLASSIEKE CONDITIONERING
IVAN PAVLOV
- OZ nr spijsvertering bij honden
o honden ontwikkelen meer speeksel (ongeconditioneerde reactie) wnr ze voedsel zien
(ongeconditioneerde stimuli)
+ meer speeksel als ze bewakers met witte jassen zagen (zonder voedsel)
= geconditioneerde stimuli
o speekselreactie = geconditioneerde reactie
- Klassieke conditionering = proces waarbij een persoon leert reageren op een neutrale stimulus (een stimulus die
de respons normaal niet zou uitlokken), nadat deze werd gekoppeld aan een beladen stimulus (een stimulus die v
nature wel een reactie uitlokt)
zo leert een persoon verbanden leggen tss stimuli en krijgen stimuli betekenis
- klassieke conditionering = betekenisleren (bv. bewakers met witte jassen krijgen zelfde betekenis als voedsel)
JOHN WATSON
Paste deze KC als 1e toe op mensen, om emoties te verklaren
ene mensen bang vr honden, andere niet
o Als kind ooi hard schrok en bang is geworden (ongeconditioneerde reactie) v/e luid blaffende hond
(ongeconditioneerde stimuli) dan zal het een angst ontwikkelen vr honden (ook als ze niet luid blaffen of
dreigend zijn) (geconditioneerde stimuli).
2
, Ontwikkelingspsychologie Prof. I. Antrop
- KC: elke neutrale stimuli kan geassocieerd wn met deze angst (en k dus dezelfde betekenis krijgen)
Zo kan het kind bang wn v tuinen, omdat daar de ervaring plaatsvond
- Experiment Watson: kleine Albert
Watson conditioneerde Albert, een jongetje van 6 maanden, voor een witte rat. Terwijl Albert in zijn bedje lag,
werd een witte rat bij hem geplaatst. Vervolgens maakte iemand een hard, plots geluid, wnr Albert de rat wou
aanraken. Albert schrikt en werd bang voor de witte rat in het verlengde van de schrikreactie op het harde geluid.
Watson ontdekte dat de angst zich uitbreidde van de witte rat naar alle witte en bewegende voorwerpen.
- KC = emotieleren!
verklaart veel emoties
bv. angst vr witte jassen als een kind naar de dokter gaat. Kinderen moeten al vroeg een inenting krijgen en
hiervoor krijgen ze een spuitje. Een spuitje gaat gepaard met een pijnlijke prik (ongeconditioneerde stimuli),
waardoor het nietsvermoedende kind opschrikt (ongeconditioneerde reactie). De witte jas die de verpleegster
droeg (geconditioneerde stimuli) geeft dan op zijn beurt ook dezelfde angst (geconditioneerde reactie). Maar deze
geconditioneerde reacties kn uitbreiding vinden naar ziekenhuizen of dokters in het algemeen en ga zomaar door.
MARY JONES
- Paste later deze theorie toe: om uit te zoeken hoe je de angst kan afleren
- Bij Peter, een jongen die bang was voor konijnen
o Peter kreeg eerst op een afstand een konijn te zien tot de angst afnam
o Het konijn werd steeds dichterbij gebracht totdat Peter het zonder angst kon aaien
o Dit vormde de basis voor het ontwikkelen van methoden om angst af te leren (exposure)
2) OPERANTE CONDITIONERING
BURRHUS SKINNER
- skinnerbox: hoe beloningen gedrag kn veranderen
o duif: tik op plaatje
o rat: eten als hij op hefboom drukt (lamp gaat aan als hij het goed doet)
nu na 30 sec
beloning werkt best na eindje wachten
o dr behaviorisme: manieren ontdekt om gedrag te manipuleren
- Operante conditionering
o = gedragsleren: verklaart gedrag
helpt ons begrijpen wrm we gedrag wel of niet gaan stellen
vertelt ons iets over de functie v gedrag
Binnen het behavioristisch perspectief:
o alle gedrag heeft een functie
o alle gedrag (of afwezigheid ervan) = vorm v communicatie
o Mensen wn altijd gestuurd dr een potentieel voordeel v dit gedrag
o een pers. leert een koppeling tss een gedrag & de pos of neg gevolgen op dit gedrag
(<-> KC: koppeling tss 2 stimuli)
3
, Ontwikkelingspsychologie Prof. I. Antrop
- EIGEN VB: Toen ik mijn huiswerk op tijd maakte, kreeg ik complimenten van mijn ouders. Daardoor bleef ik mijn
huiswerk op tijd maken.
- vbn:
- Fien is een meisje van 6 jaar. Op de speelplaats loopt ze alleen en gaat ze niet bij de andere kinderen staan. In het
begin van het schooljaar was ze vaak onhandig geweest en hadden de andere kinderen hard met haar gelachen.
Ze durft nu niet meer naar de andere kinderen toe te gaan, uit angst terug uitgelachen te worden.
- Jonas is 10 jaar en hangt in de klas steeds de clown uit. Hij gooit met propjes in de klas en stoort Tim die naast
hem zit door grapjes uit te halen. Tim doet graag met Jonas mee en lacht vaak voluit met zijn mopjes. De juf geeft
Jonas vaak een standje, maar dat deert Jonas niet zoveel.
Fien en Jonas hebben allebei iets over hun gedrag geleerd, door de gevolgen die dit gedrag op hen heeft. Fien leert
dat ze zich beter afzijdig kan houden, omdat ze dan niet uitgelachen wordt. Jonas leerde om stoer en grappig te
zijn, omdat hij dan gewaardeerd wordt door Tim, ook al is dit ongepast gedrag in de klas. Jonas vindt het zelfs fijn
dat Tim hard om zijn mopjes lacht.
Fien: gedragstekort (nl. ze vermijdt om naar de andere kinderen toe te gaan)
Jonas: gedragsteveel (nl. storend gedrag in de klas)
3) SOCIAAL-COGNITIEVE LEERTHEORIE/ OBSERVATIONEEL LEREN
BANDURA
- Bandura = grondlegger
We leren ook dr het observeren vh gedrag v/e andere persoon (een model) & de gevolgen die dat gedrag
heeft voor die
o Grote kans als we zien dat gedrag bij een bep. persoon belonend is, we zelf dat gedrag ook zullen stellen
en omgekeerd
- bv.: Janne, 12 jaar, ziet bij haar vriendin Marthe dat uitdagende kleding dragen, loont bij de jongens in haar klas
en experimenteert zelf meer met uitdagende kledingstijl
- Bandura: experiment met honden
o Hij liet een kind dat bang was voor honden een ander kind dat niet bang was voor honden observeren.
o Het niet bange kind aaide en speelde met de hond, maakte plezier met de hond werd zo minder bang
- Bandura: Bobo-doll-experiment
o Kinderen zagen een volwassene die agressief of rustig met een pop (Bobo-doll) omging.
o Daarna speelden ze zelf met de pop.
o Kinderen die agressief gedrag zagen, deden dit vaker na.
o 👉 Conclusie: mensen leren gedrag via observatie en immitatie (sociale leertheorie).
4
Ontwikkelingspsychologie
Inleiding
Ontwikkelingspsychologie
Leeftijdscategorieën
- Prenatale periode
- Babytijd (0-1 jaar)
- Peutertijd (1-2 jaar)
- Kleutertijd (3-6 jaar)
- Lagere school (6-11 jaar)
- Puberteit (11-14 jaar)
- Adolescentie (14-18 jaar)
- Jongvolwassenen (18-21 jaar)
- Volwassenen (21+)
- Ouderen (65+)
Vroege denkbeelden over kinderen
Philippe Ariès (kunsthistoricus)
- Voor 1600: kind gezien als miniatuurvolw.
- ME: kind eigen status
- 18e E: babybiografieën en Darwin
- 19e E: eerste boek kinderziekten
- 20e E: ontwikkelingspsychologie = wetenschap
o fylogenese: ontwikkeling vd soort doorheen de evolutie
o otogenese: ontwikkeling vh individu
2 filosofen (voorwetenschappelijke)
John Locke
- Tabula rasa: het kind als onbeschreven blad, van nature niet goed of slecht
o afh. vd omgeving en opvoeding
- Kind: passief en beschreven door anderen = receptief
o Kennis van buitenaf
- Ontwikkeling als continu proces
- Elementen in leertheoretische principes
Jean-Jacques Rousseau
- Geen tabula rasa: kind van nature goed, neiging tot positieve ontwikkeling
o Kind op slecht pad: komt dr invloed volwassene of natuurlijke ontwikkeling werd onderbroken
- Opvoedingsfilosofieboek ‘Emile’: gebaseerd op eerbied vr natuurlijke ontwikkeling
- kind = actief (volwassene als receptief) Kind bepaalt of ouders streng moeten zijn of niet
- Ontwikkeling als discontinu proces (mijlpalen waarop kinderen iets bereiken)
- maturatie: genetisch bepaald & natuurlijk ontwikkelingsverloop
1
, Ontwikkelingspsychologie Prof. I. Antrop
Wetenschappelijke visies op kinderen
- Psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke kracht
- Behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag
- Cognitief perspectief: focus op ons begripsvermogen
- Evolutionair perspectief: wat onze voorouders bijdragen aan ons gedrag
- Systemisch perspectief: systemen rond het kind
- Behoefteperspectief: psychologische basisbehoeften als motor voor ontwikkeling
1.PSYCHODYNAMISCH / PSYCHOANALYSTISCH PERSPECTIEF
niet kn
2.BEHAVIORISTISCH/LEERTHEORETISCH PERSPECTIEF
- Mensen volledig v buitenaf bestuderen (waarneembaar gedrag)
- Geen stadia/ fasen
mensen ontwikkelen dr de omgevingsstimuli waaraan ze toevallig wn blootgesteld
- Binnen het behavioristisch perspectief
1) klassiek conditionering (Pavlov, Watson)
2) Operante conditionering (Skinner)
3) Sociaal cognitieve leertheorie (Bandura)
- Klassieke conditionering: instinctief gedrag (maar onvoldoende verklaring vr complexe menselijk gedrag)
Operante conditionering: intentioneel gedrag
1) KLASSIEKE CONDITIONERING
IVAN PAVLOV
- OZ nr spijsvertering bij honden
o honden ontwikkelen meer speeksel (ongeconditioneerde reactie) wnr ze voedsel zien
(ongeconditioneerde stimuli)
+ meer speeksel als ze bewakers met witte jassen zagen (zonder voedsel)
= geconditioneerde stimuli
o speekselreactie = geconditioneerde reactie
- Klassieke conditionering = proces waarbij een persoon leert reageren op een neutrale stimulus (een stimulus die
de respons normaal niet zou uitlokken), nadat deze werd gekoppeld aan een beladen stimulus (een stimulus die v
nature wel een reactie uitlokt)
zo leert een persoon verbanden leggen tss stimuli en krijgen stimuli betekenis
- klassieke conditionering = betekenisleren (bv. bewakers met witte jassen krijgen zelfde betekenis als voedsel)
JOHN WATSON
Paste deze KC als 1e toe op mensen, om emoties te verklaren
ene mensen bang vr honden, andere niet
o Als kind ooi hard schrok en bang is geworden (ongeconditioneerde reactie) v/e luid blaffende hond
(ongeconditioneerde stimuli) dan zal het een angst ontwikkelen vr honden (ook als ze niet luid blaffen of
dreigend zijn) (geconditioneerde stimuli).
2
, Ontwikkelingspsychologie Prof. I. Antrop
- KC: elke neutrale stimuli kan geassocieerd wn met deze angst (en k dus dezelfde betekenis krijgen)
Zo kan het kind bang wn v tuinen, omdat daar de ervaring plaatsvond
- Experiment Watson: kleine Albert
Watson conditioneerde Albert, een jongetje van 6 maanden, voor een witte rat. Terwijl Albert in zijn bedje lag,
werd een witte rat bij hem geplaatst. Vervolgens maakte iemand een hard, plots geluid, wnr Albert de rat wou
aanraken. Albert schrikt en werd bang voor de witte rat in het verlengde van de schrikreactie op het harde geluid.
Watson ontdekte dat de angst zich uitbreidde van de witte rat naar alle witte en bewegende voorwerpen.
- KC = emotieleren!
verklaart veel emoties
bv. angst vr witte jassen als een kind naar de dokter gaat. Kinderen moeten al vroeg een inenting krijgen en
hiervoor krijgen ze een spuitje. Een spuitje gaat gepaard met een pijnlijke prik (ongeconditioneerde stimuli),
waardoor het nietsvermoedende kind opschrikt (ongeconditioneerde reactie). De witte jas die de verpleegster
droeg (geconditioneerde stimuli) geeft dan op zijn beurt ook dezelfde angst (geconditioneerde reactie). Maar deze
geconditioneerde reacties kn uitbreiding vinden naar ziekenhuizen of dokters in het algemeen en ga zomaar door.
MARY JONES
- Paste later deze theorie toe: om uit te zoeken hoe je de angst kan afleren
- Bij Peter, een jongen die bang was voor konijnen
o Peter kreeg eerst op een afstand een konijn te zien tot de angst afnam
o Het konijn werd steeds dichterbij gebracht totdat Peter het zonder angst kon aaien
o Dit vormde de basis voor het ontwikkelen van methoden om angst af te leren (exposure)
2) OPERANTE CONDITIONERING
BURRHUS SKINNER
- skinnerbox: hoe beloningen gedrag kn veranderen
o duif: tik op plaatje
o rat: eten als hij op hefboom drukt (lamp gaat aan als hij het goed doet)
nu na 30 sec
beloning werkt best na eindje wachten
o dr behaviorisme: manieren ontdekt om gedrag te manipuleren
- Operante conditionering
o = gedragsleren: verklaart gedrag
helpt ons begrijpen wrm we gedrag wel of niet gaan stellen
vertelt ons iets over de functie v gedrag
Binnen het behavioristisch perspectief:
o alle gedrag heeft een functie
o alle gedrag (of afwezigheid ervan) = vorm v communicatie
o Mensen wn altijd gestuurd dr een potentieel voordeel v dit gedrag
o een pers. leert een koppeling tss een gedrag & de pos of neg gevolgen op dit gedrag
(<-> KC: koppeling tss 2 stimuli)
3
, Ontwikkelingspsychologie Prof. I. Antrop
- EIGEN VB: Toen ik mijn huiswerk op tijd maakte, kreeg ik complimenten van mijn ouders. Daardoor bleef ik mijn
huiswerk op tijd maken.
- vbn:
- Fien is een meisje van 6 jaar. Op de speelplaats loopt ze alleen en gaat ze niet bij de andere kinderen staan. In het
begin van het schooljaar was ze vaak onhandig geweest en hadden de andere kinderen hard met haar gelachen.
Ze durft nu niet meer naar de andere kinderen toe te gaan, uit angst terug uitgelachen te worden.
- Jonas is 10 jaar en hangt in de klas steeds de clown uit. Hij gooit met propjes in de klas en stoort Tim die naast
hem zit door grapjes uit te halen. Tim doet graag met Jonas mee en lacht vaak voluit met zijn mopjes. De juf geeft
Jonas vaak een standje, maar dat deert Jonas niet zoveel.
Fien en Jonas hebben allebei iets over hun gedrag geleerd, door de gevolgen die dit gedrag op hen heeft. Fien leert
dat ze zich beter afzijdig kan houden, omdat ze dan niet uitgelachen wordt. Jonas leerde om stoer en grappig te
zijn, omdat hij dan gewaardeerd wordt door Tim, ook al is dit ongepast gedrag in de klas. Jonas vindt het zelfs fijn
dat Tim hard om zijn mopjes lacht.
Fien: gedragstekort (nl. ze vermijdt om naar de andere kinderen toe te gaan)
Jonas: gedragsteveel (nl. storend gedrag in de klas)
3) SOCIAAL-COGNITIEVE LEERTHEORIE/ OBSERVATIONEEL LEREN
BANDURA
- Bandura = grondlegger
We leren ook dr het observeren vh gedrag v/e andere persoon (een model) & de gevolgen die dat gedrag
heeft voor die
o Grote kans als we zien dat gedrag bij een bep. persoon belonend is, we zelf dat gedrag ook zullen stellen
en omgekeerd
- bv.: Janne, 12 jaar, ziet bij haar vriendin Marthe dat uitdagende kleding dragen, loont bij de jongens in haar klas
en experimenteert zelf meer met uitdagende kledingstijl
- Bandura: experiment met honden
o Hij liet een kind dat bang was voor honden een ander kind dat niet bang was voor honden observeren.
o Het niet bange kind aaide en speelde met de hond, maakte plezier met de hond werd zo minder bang
- Bandura: Bobo-doll-experiment
o Kinderen zagen een volwassene die agressief of rustig met een pop (Bobo-doll) omging.
o Daarna speelden ze zelf met de pop.
o Kinderen die agressief gedrag zagen, deden dit vaker na.
o 👉 Conclusie: mensen leren gedrag via observatie en immitatie (sociale leertheorie).
4
