Samenvatting Artikel: Op zoek naar de ziel van Europa

Op zoek naar de ziel van Europa - Van der Wal

Het doel van Europa was om de levensstandaard en het beschavingsniveau van de leden
de verhogen. Gemeten aan die doelstellingen kan het project als redelijk succesvol worden
beschouwd. Er is welvaart en er zijn sinds WOII niet veel oorlogen meer geweest.

De keerzijde is dat het integratieproces een aangelegenheid van regeringen van nationale
staten is geworden. Het is een onderhandelingsspel tussen soevereine staten die niet te
veel van hun zelfbeschikkingsrecht aan de Europese instanties willen opgeven. Daardoor is
de Europese politiek stroperig en machteloos. In het begin was er weinig controlerende
macht en veel achterkamertjespolitiek.

In dit alles is men één ding vergeten: de burgers. Het is voor hen een ver-van-mijn-bedshow
geworden. Er is dan ook steeds minder sympathie voor de Europese integratie. We zouden
terug moeten grijpen op het verhaal dat aan de Europese manier van leven en denken ten
grondslag ligt. We hebben een verhaal nodig voor een visie, en een idee van wie wij als
mensen willen zijn. Door de verschillen in leef- en denkwijze heen schijnt een
gemeenschappelijk patroon van leven en denken, een gemeenschappelijke basiscultuur
dus, die uniek is in het landschap der culturen. We hebben in dit deel van de wereld met
veel zoeken en tasten een vorm van mens-zijn en samenleven ontwikkeld waarmee we ons
identificeren, zelfs wanneer we er fundamentele kritiek op hebben.

Zij is het succesverhaal van een open samenleving die in het teken van ontdekking,
grensverlegging, innovatie en beheersing van de natuurlijke en sociale werkelijkheid via
wetenschap, technologie en economie staat. Dit is het naar buiten gerichte gezicht van
Europa, dat het best omschreven kan worden als Verlichting.

Europa heeft nog een ander, persoonlijker gezicht - men zou daarvoor de Romantiek als
trefwoord kunnen gebruiken, maar dan als geesteshouding en niet zozeer als historische
beweging. Europa wordt gekenmerkt door een eigen conceptie van humaniteit: van wat het
betekent een mens te zijn. Uit die idee van de persoon vloeien dan de ideeën van vrijheid,
gelijkheid en broederschap min of meer vanzelfsprekend voort. Op het institutionele niveau
vertaalt dit ideeëncomplex zich in de instellingen en ideeën van de democratie, de
rechtsstaat, de mensenrechten, de participatiesamenleving, het Rijnlandse bedrijfsmodel
e.d.

Europa is haar ziel kwijt. We weten dan niet meer waar we als het er op aan komt (met de
vluchtelingenproblematiek bijvoorbeeld) voor staan en rijgen alleen nog maar pragmatische
beslissingen aan elkaar.

Als het enkel een organisatorisch-bureaucratische constructie is die geen diepere
verankering in de manier van leven en denken van de Europese burgers heeft, waarmee zij
dus geen meer innerlijke betrekking hebben zoals met hun regio of land, dan zal Europa,in
die vorm althans, een precair bestaan hebben. Voor het oog zou het een robuuste entiteit
kunnen zijn, met grote gebouwen, een leger van ambtenaren, bestuurders van naam en
faam, indrukwekkende budgetten enz., maar zonder voldoende draagvlak onder de
bevolking is het huis op zand gebouwd.Zolang er geen grotere problemen dreigen die offers
van de bevolking eisen,kunnen zulke constructies het zelfs een hele tijd volhouden. Komen