Samenvatting - Deontologie

RECHT EN DEONTOLOGIE
HC1: DEONTOLOGIE

1. WAT IS DEONTOLOGIE?

Deontologie is de plichtenleer van een beroep.
Het maakt deel uit van de ethiek en wordt ook wel beroepsethiek genoemd.

Het gaat over de waarden en normen die het professioneel handelen sturen.



DEONTOLOGIE ALS ONDERDEEL VAN ETHIEK

1. ETHIEK
Ethiek is de leer over de vraag: “Wat is goed handelen?”

Ze vertrekt vanuit onze morele ervaring:
ons buikgevoel van goed of fout.

Maar ethiek gaat verder dan dat gevoel.
Ze probeert op een systematische manier na te denken over:

 Welke handelingen goed of fout zijn

 Welke motieven achter die handelingen zitten

 Welke gevolgen ze hebben

Ethiek betekent dus:
➡ vragen stellen
➡ kritisch reflecteren
➡ bewust nadenken over ons handelen


2. WAARDEN EN NORMEN
Ethiek draait om waarden en relaties.

 Waarden = wat we belangrijk vinden (bv. respect, eerlijkheid, autonomie)

 Normen = concrete gedragsregels die uit die waarden voortkomen

Wie met mensen werkt:

 Gaat relaties aan

 Vertrekt vanuit eigen waarden

 Komt in contact met mensen met mogelijk andere waarden

Daar kunnen botsingen tussen waarden ontstaan → ethische dilemma’s.

1

,3. DEONTOLOGIE OF BEROEPSETHIEK
Deontologie past ethiek toe binnen een beroep.

Ze geeft antwoord op vragen zoals:

 Wat is goed professioneel handelen?

 Hoe moet ik als hulpverlener omgaan met cliënten?

Ze biedt een kader van:

 Professionele waarden

 Gedragsregels

 Verantwoordelijkheid



WAARDEN EN NORMEN

WAT ZIJN WAARDEN?
Waarden zijn datgene wat wij belangrijk vinden in ons leven.
Ze geven richting aan ons denken en handelen.

Ze kunnen:

 Individueel of collectief zijn

 Veranderen doorheen het leven

 Verschillen van persoon tot persoon

Waarden zijn vaak abstracte begrippen, zoals eerlijkheid, respect of vrijheid.

Ze bepalen:

 Wat wij goed of fout vinden

 Wat wij belangrijk achten in relaties

 Hoe wij keuzes maken

Men zegt ook wel: Waarden verenigen en (geloofs)overtuigingen verdelen.

Twee functies van waarden

1. Motivatie voor onze keuzes
→ Waarom doe ik wat ik doe?
(bv. ik help iemand omdat solidariteit belangrijk is voor mij)
2

, 2. Verantwoording voor onze keuzes
→ Waarom was mijn beslissing juist?
(bv. ik koos voor eerlijkheid omdat dat een kernwaarde is)

Waarden zijn dus ons moreel kompas.


WAT ZIJN NORMEN?
De termen waarden en normen worden vaak samen gebruikt, maar ze zijn niet hetzelfde.

Waarden = Overkoepelende principes (bv: eerlijkheid, respect, rechtvaardigheid)

Normen = Concrete gedragsregels die voortkomen uit waarden

Voorbeeld:

 Waarde = eerlijkheid

 Norm = je mag niet liegen of stelen

 Waarden geven richting.
 Normen vertalen die richting naar concreet gedrag.



DEONTOLOGIE / BEROEPSETHIEK

WAT IS DEONTOLOGIE?
Deontologie is de plichtenleer van een beroep.
Ze maakt deel uit van de ethiek.  Deontologie wordt ook beroepsethiek genoemd.

Beroepsethiek = het geheel van waarden en normen dat het professioneel handelen
van een beroepsgroep stuurt of zou moeten sturen.

Centrale vragen binnen de deontologie

 Wat is goed handelen?

 Wat is goed handelen binnen mijn beroep?

 Wat is goed handelen als psychologisch consulent?


DEONTOLOGIE OF BEROEPSETHIEK
Wat houdt deontologie concreet in?

1. Kennis van fundamentele principes en regels

Een psychologisch consulent moet:

 De wet- en regelgeving rond het beroep en de beroepscode kennen

 De professionele normen respecteren
3

, 2. Ethische reflectie

Deontologie is méér dan regels kennen. Ze vraagt ook voortdurende reflectie over:

 De eigen werkwijze en handelswijze

 Of wetgeving, beroepscodes en beroepswaarden met elkaar in lijn zijn

 De eigen rol in ethische dilemma’s en hoe men in moeilijke situaties verantwoorde
beslissingen neemt



WAT IS EEN (ETHISCH) DILEMMA?
Een dilemma is een situatie waarin je moet kiezen tussen twee opties die allebei
nadelen hebben.

Bij een ethisch dilemma:

 Welke keuze je ook maakt, er is altijd een verlies.

 Er is een botsing tussen waarden.

 Beide waarden zijn op zichzelf even belangrijk.

 De keuze laat een moreel residu na: een gewetensgevoel of twijfel achteraf.

 Het is dus geen keuze tussen goed en fout, maar tussen twee “goede” waarden die
met elkaar in conflict komen.

Voorbeelden van botsende waarden

 Vertrouwelijkheid ↔ Bescherming van derden

 Autonomie van de cliënt ↔ Zorgplicht van de hulpverlener

 Eerlijkheid ↔ Loyaliteit

 Rechtvaardigheid ↔ Mededogen

 Neutraliteit ↔ Betrokkenheid


WAAROM MOET EEN PSYCHOLOGISCH CONSULENT HIER GOED OVER NADENKEN?
Een psychologisch consulent moet bewust omgaan met waarden en normen omdat:

1. Cliënten zich vaak in een kwetsbare positie bevinden
Ze vertrouwen op de professional.

2. Interventies grote impact kunnen hebben
Beslissingen kunnen ingrijpende gevolgen hebben voor iemands leven.



4