Hoofdstuk 1: scheiden en reageren
§1.2 zuivere stoffen en mengsels
Een zuivere stof bestaat uit een soort moleculen, een mengsel bestaat uit verschillende soorten
moleculen. Een molecuul bestaat uit atomen. Wanneer een molecuul uit een soort atomen bestaat is
het een element en wanneer een molecuul uit verschillende soorten atomen bestaat is het een
verbinding.
Een zuivere stof heeft een smeltpunt en een kookpunt. Een mengsel heeft een smelttraject en een
kooktraject.
Verschillende soorten mengsels:
1. Oplossing, mengsel van vloeistoffen
2. Suspensie, mengsel van een vaste stof in een vloeistof
3. Emulsie, mengsel van twee niet goed mengbare stoffen.
Stoffen die goed mengen met water zijn hydrofiel en stoffen die niet goed mengen met water zijn
hydrofoob.
Een emulgator heeft een hydrofiele kop en een hydrofobe staart, dit zorgt ervoor dat een emulsie
zich kan mengen. Wanneer je geen emulgator hebt krijg je een tweelagensysteem.
§1.3 scheidingsmethoden
Bij het scheiden van een mengsel ben je bezig met het sorteren van de moleculen.
Bij het scheiden van een mengsel maak je gebruik van het verschil in stofeigenschappen:
• Deeltjesgrote → suspensie → filtreren (vloeistof filtraat, vaste stof residu)
• Oplosbaarheid → alle mengsels → extraheren (een stof lost op in het extractiemiddel)
• Kookpunt → oplossing → destilleren (niet verdampt residu, opgevangen destillaat)
→ suspensie → indampen
• Dichtheid → emulsie → bezinken
→ suspensie → centrifugeren
• Adsorptievermogen → mengsel → adsorberen (stof hecht zich aan adsorptiemiddel)
• Oplosbaarheid en Aanhechtingsvermogen → oplossing → chromatografie
afstand kleurstof
Bij papierchromatografie kan je de Rf-waarde berekenen. Die bereken je door:
afstand loopvloeistof
afstand kleurstof
§1.4 chemische reacties
Kenmerken chemische reacties:
1. Beginstoffen → reactieproducten
2. Massa voor en na de reactie gelijk
3. Stoffen reageren in een vaste massaverhouding
4. Reactietemperatuur nodig
5. Energie effect
Alle stoffen bezitten chemische energie. Bij een exotherme reactie komt er energie vrij. Bij een
endotherme reactie is er energie nodig om de reactie te laten verlopen.
, Bij faseveranderingen of bij het oplossen van stoffen treed er ook een energie-effect op.
Activeringsenergie = de benodigde energie om de temperatuur tot de reactietemperatuur te brengen
Het energie-effect van een
reactie kan je weergeven in
een energiediagram. Het
verschil tussen de energie
van de beginstoffen en de
energie van de
reactieproducten is de
reactie-energie. Hoe hoger
de activeringsenergie, hoe
trager de reactie.
§1.5 de snelheid van een reactie
Reactietijd is de tijd die verloopt tussen het begin en het eind van de reactie. Hoe korter de
reactietijd, hoe sneller de reactie verloopt. De reactiesnelheid meet je in de hoeveelheid stof die per
seconde en per liter stof verdwijnt of ontstaat.
Factoren die de reactiesnelheid vergroten:
• de soort stof
• hogere concentratie
• hogere temperatuur
• grotere verdelingsgraad
• toevoegen van een katalysator,
De katalysator zet je niet in de reactievergelijking. Een
enzym is een katalysator die een biologische reactie versnelt
§1.6 het botsende-deeltjesmodel
Een effectieve botsing tussen twee deeltjes leidt tot een reactie.
Hoe meer effectieve botsingen per seconde en per liter, hoe groter de reactiesnelheid.
Met het botsende-deeltjesmodel kunnen we de invloed van 3 factoren op reactiesnelheid verklaren:
• Invloed van de concentratie
→ bij een grotere concentratie neemt het aantal effectieve botsingen toe,
dit geldt bij homogene mengsels (bewegingsvrijheid: oplossingen, gassen)
• Invloed van de temperatuur
→ bij een hogere temperatuur bewegen de deeltjes sneller en neemt het aantal
effectieve botsingen toe. (per 10°C verdubbelt de reactiesnelheid)
• Invloed van de verdelingsgraad
→ bij een hogere verdelingsgraad is het reactieoppervlak groter en neemt het
aantal effectieve botsingen toe, dit geldt bij heterogene mengsels (grensvlak: vaste stof)
• Invloed van de soort stof
→ de energie om de geactiveerde toestand te bereiken verschilt per stof
• Invloed van een katalysator
→ een katalysator verlaagt de activeringsenergie van een reactie, reactie-energie blijft gelijk
§1.2 zuivere stoffen en mengsels
Een zuivere stof bestaat uit een soort moleculen, een mengsel bestaat uit verschillende soorten
moleculen. Een molecuul bestaat uit atomen. Wanneer een molecuul uit een soort atomen bestaat is
het een element en wanneer een molecuul uit verschillende soorten atomen bestaat is het een
verbinding.
Een zuivere stof heeft een smeltpunt en een kookpunt. Een mengsel heeft een smelttraject en een
kooktraject.
Verschillende soorten mengsels:
1. Oplossing, mengsel van vloeistoffen
2. Suspensie, mengsel van een vaste stof in een vloeistof
3. Emulsie, mengsel van twee niet goed mengbare stoffen.
Stoffen die goed mengen met water zijn hydrofiel en stoffen die niet goed mengen met water zijn
hydrofoob.
Een emulgator heeft een hydrofiele kop en een hydrofobe staart, dit zorgt ervoor dat een emulsie
zich kan mengen. Wanneer je geen emulgator hebt krijg je een tweelagensysteem.
§1.3 scheidingsmethoden
Bij het scheiden van een mengsel ben je bezig met het sorteren van de moleculen.
Bij het scheiden van een mengsel maak je gebruik van het verschil in stofeigenschappen:
• Deeltjesgrote → suspensie → filtreren (vloeistof filtraat, vaste stof residu)
• Oplosbaarheid → alle mengsels → extraheren (een stof lost op in het extractiemiddel)
• Kookpunt → oplossing → destilleren (niet verdampt residu, opgevangen destillaat)
→ suspensie → indampen
• Dichtheid → emulsie → bezinken
→ suspensie → centrifugeren
• Adsorptievermogen → mengsel → adsorberen (stof hecht zich aan adsorptiemiddel)
• Oplosbaarheid en Aanhechtingsvermogen → oplossing → chromatografie
afstand kleurstof
Bij papierchromatografie kan je de Rf-waarde berekenen. Die bereken je door:
afstand loopvloeistof
afstand kleurstof
§1.4 chemische reacties
Kenmerken chemische reacties:
1. Beginstoffen → reactieproducten
2. Massa voor en na de reactie gelijk
3. Stoffen reageren in een vaste massaverhouding
4. Reactietemperatuur nodig
5. Energie effect
Alle stoffen bezitten chemische energie. Bij een exotherme reactie komt er energie vrij. Bij een
endotherme reactie is er energie nodig om de reactie te laten verlopen.
, Bij faseveranderingen of bij het oplossen van stoffen treed er ook een energie-effect op.
Activeringsenergie = de benodigde energie om de temperatuur tot de reactietemperatuur te brengen
Het energie-effect van een
reactie kan je weergeven in
een energiediagram. Het
verschil tussen de energie
van de beginstoffen en de
energie van de
reactieproducten is de
reactie-energie. Hoe hoger
de activeringsenergie, hoe
trager de reactie.
§1.5 de snelheid van een reactie
Reactietijd is de tijd die verloopt tussen het begin en het eind van de reactie. Hoe korter de
reactietijd, hoe sneller de reactie verloopt. De reactiesnelheid meet je in de hoeveelheid stof die per
seconde en per liter stof verdwijnt of ontstaat.
Factoren die de reactiesnelheid vergroten:
• de soort stof
• hogere concentratie
• hogere temperatuur
• grotere verdelingsgraad
• toevoegen van een katalysator,
De katalysator zet je niet in de reactievergelijking. Een
enzym is een katalysator die een biologische reactie versnelt
§1.6 het botsende-deeltjesmodel
Een effectieve botsing tussen twee deeltjes leidt tot een reactie.
Hoe meer effectieve botsingen per seconde en per liter, hoe groter de reactiesnelheid.
Met het botsende-deeltjesmodel kunnen we de invloed van 3 factoren op reactiesnelheid verklaren:
• Invloed van de concentratie
→ bij een grotere concentratie neemt het aantal effectieve botsingen toe,
dit geldt bij homogene mengsels (bewegingsvrijheid: oplossingen, gassen)
• Invloed van de temperatuur
→ bij een hogere temperatuur bewegen de deeltjes sneller en neemt het aantal
effectieve botsingen toe. (per 10°C verdubbelt de reactiesnelheid)
• Invloed van de verdelingsgraad
→ bij een hogere verdelingsgraad is het reactieoppervlak groter en neemt het
aantal effectieve botsingen toe, dit geldt bij heterogene mengsels (grensvlak: vaste stof)
• Invloed van de soort stof
→ de energie om de geactiveerde toestand te bereiken verschilt per stof
• Invloed van een katalysator
→ een katalysator verlaagt de activeringsenergie van een reactie, reactie-energie blijft gelijk
