2025-2026
KLASSIEKE
SOCIOLOGISCHE
THEORIE
samenvatting
,Inhoud
hoofdstuk 1 inleiding.......................................................................................................... 4
wat is een theorie?.......................................................................................................... 5
paradigma volgens T. kuhn............................................................................................. 5
Theorie, stroming en traditie........................................................................................... 5
ontwikkeling van de sociologische theorie.......................................................................6
De hoofdparadigma’s...................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2 comte en de erfenis van het positivisme........................................................7
positivisme als filosofische denkstroming........................................................................7
positivisme in de sociologie............................................................................................. 8
positivisme als religie van de mensheid..........................................................................8
saint-simon...................................................................................................................... 9
auguste comte............................................................................................................... 10
het positieve............................................................................................................... 10
impasse van het logisch positivisme..........................................................................11
meningsverschil tussen saint-simon en comte..............................................................12
laatste 4de betekenis van het positieve..........................................................................12
het positieve versus het negatieve.............................................................................12
de gerealiseerde technocratie.......................................................................................13
comte en de erfenis van het positivisme.......................................................................13
hoofdstuk 3 Karl marx....................................................................................................... 13
marx: right or wrong?.................................................................................................... 14
afkomst en invloed op zijn denken................................................................................14
marx en literatuur....................................................................................................... 14
Profetische inslag....................................................................................................... 14
filosofie....................................................................................................................... 14
Breuk met het idealisme, marx over hegel....................................................................15
hegel.......................................................................................................................... 15
marx’ parijse tijd............................................................................................................ 16
ENGELS OVER KAPITALISME IN DE PRAKTIJK..................................................................16
Marx’ tijd in brussel....................................................................................................... 16
Marx’ visie op revolutie.................................................................................................. 17
het communistisch manifest.......................................................................................17
de wereldgeschiedenis volgens marx............................................................................18
rol van de bourgeoisie................................................................................................ 18
nieuwe maatschappij..................................................................................................... 19
hoofdstuk 4 marx deel 2................................................................................................... 19
1
, het communistisch manifest.......................................................................................... 19
Eigendom...................................................................................................................... 20
De economie bepaalt het bewustzijn..........................................................................20
historisch materialisme.................................................................................................. 21
historische wetmatigheden........................................................................................21
wetenschappelijk socialisme.......................................................................................... 21
einde aan de ‘voorgeschiedenis’...................................................................................22
These van Althusser...................................................................................................... 22
het kapitaal als vampier................................................................................................ 23
Waren............................................................................................................................ 23
eigenaarsschap.............................................................................................................. 23
Ruil................................................................................................................................ 24
hoe bepalen we de ruilwaarde van een waar..............................................................24
ruil enkel mogelijk door abstrahering van arbeid (examenvraag 2024)......................24
Fetisjkarakter van een waar (examenvraag 2024).........................................................25
de mens in de warenruil............................................................................................. 25
een verdere abstractie: van waren naar geld................................................................25
nog een verdere abstractie: van geld naar kapitaal.......................................................26
meerwaarde............................................................................................................... 26
dynamiek van het kapitaal............................................................................................ 27
dovemansgesprekken tussen Marx en de burgerlijke economen...................................27
hoofdstuk 5 de sociologische verbeelding van emile durkheim........................................27
verschillen durkheim en weber......................................................................................28
wat heeft Durkheim dat tarde en Worms misten?.........................................................28
durkheims biografie....................................................................................................... 28
dubbele gelaat van de maatschappij.............................................................................29
discussie over individualisme........................................................................................29
dreyfus affaire............................................................................................................... 30
de mens, zichzelf een god............................................................................................. 30
durkheim in het laboratorium van wilhelm wundt..........................................................30
durkheim over arbeidsdeling......................................................................................... 31
van de segmentaire maatschappij….............................................................................31
Naar een maatschappij met arbeidsdeling....................................................................32
conscience collective..................................................................................................... 33
smith vs durkheim......................................................................................................... 33
durkheims organicisme.................................................................................................. 34
hoofdstuk 6 durkheim deel 2............................................................................................ 34
durkheims organicisme.................................................................................................. 34
2
, anomie........................................................................................................................... 34
de regels van de sociologische methode.......................................................................35
bestaan collectiviteiten.................................................................................................. 36
le suicide....................................................................................................................... 37
durkheims 2x2 matrix van de zelfdoding (oude examenvraag)..................................37
les formes élémentaires de la vie religieuse..................................................................38
hoe heeft oerreligie vorm gegeven aan de samenleving vandaag de dag?...................38
wat is een religie........................................................................................................... 39
oorsprong van religie..................................................................................................... 39
het totemisme............................................................................................................... 40
hoofdstuk 7 Weber deel 1................................................................................................. 40
het ‘geval’ weber........................................................................................................... 41
wetenschap als beroep.................................................................................................. 41
onverzoenbaarheid van waarden...................................................................................42
kritiek op ‘objectiviteit’.................................................................................................. 42
De wereld als een ‘stand van zaken’ versus de wereld als een ‘stand van waarden’. . . .43
hermeneutiek................................................................................................................ 43
verstehen volgens dilthey.............................................................................................. 44
webers ideaaltype......................................................................................................... 44
een ideaaltype van het ideaaltype.................................................................................45
hoofdstuk 8 weber deel 2................................................................................................. 46
ideaaltype van een ideaaltype.......................................................................................46
sociologie als wetenschap van het sociaal handelen.....................................................46
de vier handelingstypes................................................................................................. 47
de ‘collectiviteit’ bestaat die?........................................................................................48
weber als atoomfysicus van de sociologie.....................................................................49
weber over modernisering: rationalisering en onttovering............................................49
rationalisering in de architectuur: gotiek.......................................................................50
2 rationaliseringsthesen................................................................................................ 50
benjamin franklin en de geest van het kapitalisme.......................................................51
luther en de uitvinding van het beroep..........................................................................52
calvijn angst voor het hiernamaals en arbeid als uitkomst............................................52
baxter (16e en 18e eeuw) als missing link tussen calvijn (16e eeuw) en franklin (18e
eeuw)............................................................................................................................. 53
hoofdstuk 9 mead deel 1.................................................................................................. 54
meads theorieën over het sociale..................................................................................54
korte situering............................................................................................................... 55
Mead en het probleem van ‘het nieuwe’ de idee van evolutie.......................................56
3
KLASSIEKE
SOCIOLOGISCHE
THEORIE
samenvatting
,Inhoud
hoofdstuk 1 inleiding.......................................................................................................... 4
wat is een theorie?.......................................................................................................... 5
paradigma volgens T. kuhn............................................................................................. 5
Theorie, stroming en traditie........................................................................................... 5
ontwikkeling van de sociologische theorie.......................................................................6
De hoofdparadigma’s...................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2 comte en de erfenis van het positivisme........................................................7
positivisme als filosofische denkstroming........................................................................7
positivisme in de sociologie............................................................................................. 8
positivisme als religie van de mensheid..........................................................................8
saint-simon...................................................................................................................... 9
auguste comte............................................................................................................... 10
het positieve............................................................................................................... 10
impasse van het logisch positivisme..........................................................................11
meningsverschil tussen saint-simon en comte..............................................................12
laatste 4de betekenis van het positieve..........................................................................12
het positieve versus het negatieve.............................................................................12
de gerealiseerde technocratie.......................................................................................13
comte en de erfenis van het positivisme.......................................................................13
hoofdstuk 3 Karl marx....................................................................................................... 13
marx: right or wrong?.................................................................................................... 14
afkomst en invloed op zijn denken................................................................................14
marx en literatuur....................................................................................................... 14
Profetische inslag....................................................................................................... 14
filosofie....................................................................................................................... 14
Breuk met het idealisme, marx over hegel....................................................................15
hegel.......................................................................................................................... 15
marx’ parijse tijd............................................................................................................ 16
ENGELS OVER KAPITALISME IN DE PRAKTIJK..................................................................16
Marx’ tijd in brussel....................................................................................................... 16
Marx’ visie op revolutie.................................................................................................. 17
het communistisch manifest.......................................................................................17
de wereldgeschiedenis volgens marx............................................................................18
rol van de bourgeoisie................................................................................................ 18
nieuwe maatschappij..................................................................................................... 19
hoofdstuk 4 marx deel 2................................................................................................... 19
1
, het communistisch manifest.......................................................................................... 19
Eigendom...................................................................................................................... 20
De economie bepaalt het bewustzijn..........................................................................20
historisch materialisme.................................................................................................. 21
historische wetmatigheden........................................................................................21
wetenschappelijk socialisme.......................................................................................... 21
einde aan de ‘voorgeschiedenis’...................................................................................22
These van Althusser...................................................................................................... 22
het kapitaal als vampier................................................................................................ 23
Waren............................................................................................................................ 23
eigenaarsschap.............................................................................................................. 23
Ruil................................................................................................................................ 24
hoe bepalen we de ruilwaarde van een waar..............................................................24
ruil enkel mogelijk door abstrahering van arbeid (examenvraag 2024)......................24
Fetisjkarakter van een waar (examenvraag 2024).........................................................25
de mens in de warenruil............................................................................................. 25
een verdere abstractie: van waren naar geld................................................................25
nog een verdere abstractie: van geld naar kapitaal.......................................................26
meerwaarde............................................................................................................... 26
dynamiek van het kapitaal............................................................................................ 27
dovemansgesprekken tussen Marx en de burgerlijke economen...................................27
hoofdstuk 5 de sociologische verbeelding van emile durkheim........................................27
verschillen durkheim en weber......................................................................................28
wat heeft Durkheim dat tarde en Worms misten?.........................................................28
durkheims biografie....................................................................................................... 28
dubbele gelaat van de maatschappij.............................................................................29
discussie over individualisme........................................................................................29
dreyfus affaire............................................................................................................... 30
de mens, zichzelf een god............................................................................................. 30
durkheim in het laboratorium van wilhelm wundt..........................................................30
durkheim over arbeidsdeling......................................................................................... 31
van de segmentaire maatschappij….............................................................................31
Naar een maatschappij met arbeidsdeling....................................................................32
conscience collective..................................................................................................... 33
smith vs durkheim......................................................................................................... 33
durkheims organicisme.................................................................................................. 34
hoofdstuk 6 durkheim deel 2............................................................................................ 34
durkheims organicisme.................................................................................................. 34
2
, anomie........................................................................................................................... 34
de regels van de sociologische methode.......................................................................35
bestaan collectiviteiten.................................................................................................. 36
le suicide....................................................................................................................... 37
durkheims 2x2 matrix van de zelfdoding (oude examenvraag)..................................37
les formes élémentaires de la vie religieuse..................................................................38
hoe heeft oerreligie vorm gegeven aan de samenleving vandaag de dag?...................38
wat is een religie........................................................................................................... 39
oorsprong van religie..................................................................................................... 39
het totemisme............................................................................................................... 40
hoofdstuk 7 Weber deel 1................................................................................................. 40
het ‘geval’ weber........................................................................................................... 41
wetenschap als beroep.................................................................................................. 41
onverzoenbaarheid van waarden...................................................................................42
kritiek op ‘objectiviteit’.................................................................................................. 42
De wereld als een ‘stand van zaken’ versus de wereld als een ‘stand van waarden’. . . .43
hermeneutiek................................................................................................................ 43
verstehen volgens dilthey.............................................................................................. 44
webers ideaaltype......................................................................................................... 44
een ideaaltype van het ideaaltype.................................................................................45
hoofdstuk 8 weber deel 2................................................................................................. 46
ideaaltype van een ideaaltype.......................................................................................46
sociologie als wetenschap van het sociaal handelen.....................................................46
de vier handelingstypes................................................................................................. 47
de ‘collectiviteit’ bestaat die?........................................................................................48
weber als atoomfysicus van de sociologie.....................................................................49
weber over modernisering: rationalisering en onttovering............................................49
rationalisering in de architectuur: gotiek.......................................................................50
2 rationaliseringsthesen................................................................................................ 50
benjamin franklin en de geest van het kapitalisme.......................................................51
luther en de uitvinding van het beroep..........................................................................52
calvijn angst voor het hiernamaals en arbeid als uitkomst............................................52
baxter (16e en 18e eeuw) als missing link tussen calvijn (16e eeuw) en franklin (18e
eeuw)............................................................................................................................. 53
hoofdstuk 9 mead deel 1.................................................................................................. 54
meads theorieën over het sociale..................................................................................54
korte situering............................................................................................................... 55
Mead en het probleem van ‘het nieuwe’ de idee van evolutie.......................................56
3
