Volledige samenvatting communicatiewetenschappen

Communicatiewetenschap
Inleiding tot het media-onderzoek
Communicatiewetenschappen:
Wetenschappelijke studie van relatie tussen media of communicatieprocessen en de
samenleving

Het veld is heel jong maar breed en divers
à Fragmentation:
Fragmentatie betekent meestal het proces van fragmenteren - in stukken breken of
in delen verdeeld zijn.
à Er zijn heel veel sub disciplines, vb. Online, familie & opvoeding, organisaties of
werkplek …

à Er zijn interdisciplinaire invloeden
Bij een interdisciplinaire samenwerking hebben de disciplines elkaar nodig om een
probleem op te lossen.


Doelstellingen van de cursus
D1: overzicht van en kennismaking met brede en steeds evoluerende veld
Actuacase – Generatie van digital natives
Implicatie
= Consequentie

Bij cases moet je de link leggen met de cursus:
 Informatiemaatschappij
 New media theory, mediatization, …
 Mediageschiedenis
 Mediabeleid en -economie
 Media en ‘effect’-theorieën
 Globalisering, convergentie en concentratie
 …

D2: Hedendaags belang van communicatie-wetenschappen
Centrale rol van media:
à in het maatschappelijke leven: Communicatiewetenschappen, Politicologie, Sociologie,
Economie, Psychologie, Gezondheidsbevordering, …

De media, maatschappij en effect
- Politiek en media
o Door media kunnen de politieke partijen ons bereiken en onze mindset
veranderen.

- Media & Corona
o Voorbeeld van mediatisering van de samenleving
1

,  Mediatisering
 Processen van sociale veranderingen in de maatschappij op
zowel het macro- als microniveau, die gelinkt kunnen worden
aan de toenemende impact op en de verwevenheid van media
in de maatschappij
 Definitie Internet
o het verschijnsel dat massamedia steeds meer invloed
krijgen
 Mogelijk snellere veranderingen in mediagebruik als gevolg van de
coronacrisis (Een hoger tempo van transities)
 Smartphone staat centraal in onze mediaconsumptie + Smartphone
zorgt ook voor de manier waarop we omgaan met nieuws
 Denk maar aan de veranderende regels mbt covid
- Media & Geweld
o Nog steeds discussie: Denk maar aan het gezegde “Kinderen worden
agressiever door geweldadige videogames vb. GTA”
- Media & Verslaving
o Gameverslaving wordt gezien als ziekte
 Maar gamen heeft positieve en negatieve aspecten, als
communicatiewetenschapper moet je kritische blik hebben
 Kritische blik

D3: Wetenschappelijke benadering
à Kritisch inzicht in functioneren van communicatiemedia
1. Theorie en ontwikkeling van de discipline
1. Bouwstenen
2. Communicatiewetenschappen als discipline
3. Opkomst en institutionalisering
4. Mainstream-paradigma
5. Alternatief paradigma
6. Nieuwe media, nieuwe theorie?

2. Onderzoeksvelden of perspectieven (Daarom Boek – Communicatie Wetenschappen
in perspectief)
1. Historisch perspectief
2. Sociologisch perspectief
3. Economisch perspectief
4. Normatief perspectief en beleid
5. Inhoudelijk perspectief
6. Publieksperspectief

Uitgangspunten en Rode draden
- Oorsprong en ontwikkeling van een discipline
- De klemtoon licht op mediacommunicatie
o Gemedieerde communicatie




2

,  communicatie kanalen die gebruikt worden om informatie over te
dragen zoals nieuwsberichten, amusement, educatie en wervende
uitingen
MAAR
LET OP!
 Mediacentralisme
 Centraal plaatsen van media en communicatie in de
samenleving
 EN afscheiden en afzonderen van de sociaal-economische
context waarin ze opereren
 Technologisch determinisme
 Het geloof dat technologische veranderingen een eigen logica
volgen die in grote mate onafhankelijk is van de menselijke wil
 EN als zodanig de drijvende kracht is van de sociale
veranderingen.
 Maatschappijcentrisme
 De maatschappelijke dynamieken die de media beïnvloeden
 EN media enkel een weerspiegeling is van de samenleving

Multidisciplinariteit
- Belangrijk dat je vanuit inzichten van andere wetenschappen media- en
communicatieproblemen bekijkt en onderzoekt (à Verschillende perspectieven)

Historische en maatschappelijke context
- Steeds afvragen wie wat zegt, wanneer, eventueel hoe EN waarom
- Context begrijpen is ESSENTIEEL
o Verklaren waarom iets op een bepaald moment in de tijd gezegd of gedacht
wordt



Hoofdstuk 1: Bouwstenen – Deel 1
Communicatie
Is complex samengaan van verschillende sociale, culturele, gedragsmatige en cognitieve
aspecten
o Cognitief
 Cognitieve functies of vaardigheden zijn onder meer geheugen,
intelligentie, taal en concentratie


Teken en betekenis
à Kernvraag: Hoe ontstaat betekenis?

(1999 kan op 2 verschillende manieren gezegd worden
o Negentien negennennegentig
o OF duizendnegenhonderdnegennennegentig)

3

, Semiotiek
à Relatie tussen teken en betekenis
- Semiotiek
o Bestudeert de wijze waarop tekens functioneren en hoe ze betekenis doen
ontstaan
o Wetenschappelijk veld rond teken, betekenis en taal

3 centrale domeinen van studie:
1. Tekens zelf en hun indeling in soorten
2. De codes of systemen waarbinnen de tekens georganiseerd zijn
3. De brede cultuur waarbinnen de tekens en codes opereren

De subdomeinen:
à Focussen elk op een aspect van de relatie tussen tekens en betekenis
1. Fonologie
o Studie van klanken
2. Syntaxis
o Linguïstische studie taalconventies en betekenisvolle patronen en tekens.
3. Semantiek (Hierop focussen we ons het meest)
o Relatie tussen een teken en de beteknis die aan een teken wordt toegekend
4. Pragmatiek
o Relatie tss betekeis en gebruiker vh teken.
o Studie van de relaties tussen communicatietekens (taal, gebaren,
gelaatsuitdrukkingen) en de personen die deze tekens gebruiken.




Semantiek
à Door Carnap, Intensie en Extensie
- Intensie
o Geheel van criteria of kenmerken dat bepaalt of een term wel kan worden
toegepast
 Horrorfilm: Constante spanning, moordenaar, hulpeloze slachtoffers
- Extensie
o klasse van zaken waarop de term correct is toegepast (democratie,
romantische komedie, ...)
 Concrete films: IT, Halloween,

Teken, Tekensysteem en Tekenindeling
Teken
- De Saussure twee kernelementen:
Signifiant – De betekenaar (SA)
 Materiële tekenvorm of (fysieke) verschijningsvorm van een teken.
 De materiële vorm
 Betekenisdrager
 Vb. Foto, Schrift, Uitspraak, Tekening …
4