H1 Inleiding bestuursrecht
Het bestuursrecht bevat de regels die de overheid nodig heeft om te kunnen en mogen
besturen, de normen voor het overheidsbestuur die bij het besturen in acht moeten worden
genomen en de regels die de burger nodig heeft om tegen dit besturen te kunnen optreden.
In de Awb worden algemene regels gegeven over de rechtsbescherming, handhaving en een
aantal belangrijke begrippen. De Awb kent een aantal doelen: meer eenheid brengen in de
bestuursrechtelijke wetgeving, de bestuursrechtelijke wetgeving systematiseren en
vereenvoudigen en ten slotte normen die in de rechtspraak zijn ontwikkeld codificeren (=
opnemen in de wet).
Het bijzonder bestuursrecht richt zich op een bepaald onderdeel van het bestuursrecht. Het
betreft dan de diverse terreinen van overheidszorg.
Je kunt recht onderscheiden in privaatrecht en publiekrecht.
Privaatrecht regelt de relatie tussen burgers onderling. Met ‘burger’ wordt zowel een
natuurlijk persoon als een rechtspersoon bedoeld. Een natuurlijk persoon is een mens. Een
rechtspersoon wordt met een natuurlijk persoon gelijkgesteld (art. 2:5 BW).
Publiekrecht regelt de relatie tussen overheden onderling en die tussen de overheid en de
burger. De overheid is dan ‘machtspersoon’.
Het publiekrecht kun je onderverdelen in :
Het strafrecht
Het staatsrecht
Het bestuursrecht
Het materieel bestuursrecht bevat rechtsnormen waarin voor burgers en bestuursorganen
afspraken of verplichtingen zijn opgenomen.
Onder formeel bestuursrecht verstaat men de procesrechtelijke regels die de burger nodig
heeft om regen het optreden van de overheid iets te ondernemen.
Het bestuursrecht kun je vinden in het internationale recht, de nationale wetgeving,
jurisprudentie en het ongeschreven bestuursrecht.
De nationale wetgeving bestaat uit een groot aantal bestuursrechtelijke wetten in formele zin
(dit zijn wetten die door de regering en de Staten-Generaal worden vastgesteld (art. 81
Grondwet)).
Als de wet een lagere wet bedoeld, wordt de term wettelijk voorschrift gebruikt.
Door rechterlijke uitspraken (= jurisprudentie) worden nieuwe regels gevormd. Met die
nieuwe regels moeten burger en overheid voortaan rekening houden.
,Het ongeschreven (bestuurs)recht wordt ook wel gewoonterecht genoemd. Het
vertrouwensbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel zijn ongeschreven beginselen waar de
overheid rekening mee moet houden en waarop de burger een beroep kan doen.
Een kenmerk van het bestuursrecht is dat voor overheidsoptreden het legaliteitsbeginsel van
toepassing is. Dit beginsel houdt onder andere in dat bevoegdheden en rechten van de
overheid om op te treden in de wet zijn terug te vinden. De bevoegdheid om als overheid te
handelen mag slechts voor zover de wettelijke regels en rechtsbeginselen dit toestaan. De
overheid die de burger verplichtingen kan opleggen, is daartoe alleen in staat als de
bevoegdheid in een wet in formele zin is opgenomen. Het verbod of gebod mag vervolgens
alleen door de lagere wetgever worden opgenomen indien de grondslag is terug te vinden in
een wet in formele zin.
Een ander kenmerk van het bestuursrecht is het specialiteitsbeginsel. Het specialiteitsbeginsel
houdt in dat de bevoegdheid van de overheid alleen kan worden aangewend voor het
specifieke doel waarvoor die wet is bedoeld. Dat doel is meteen ook de grens voor de
bevoegdheidsuitoefening. Indien de overheid zijn bevoegdheid voor een ander doel
aanwendt, is sprake van detournement de pouvoir.
Regelgeving komt op verschillende bestuursrechtelijke niveaus tot stand, waarbij een lagere
regeling niet in strijd mag komen met een hogere.
Met gelede normstelling wordt bedoeld dat de toepasselijkheid van een rechtsregel niet
zomaar in 1 wet is te vinden, maar in een combinatie van met elkaar samenhangende
regelingen.
Overzicht regelgeving:
Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Overheidsmacht is verspreid over
verschillende niveaus. Op elk van deze niveaus treffen we openbare lichamen aan: de Staat,
de provincies, de waterschappen, de gemeenten en de lichamen waaraan krachtens de
Grondwet verordenende bevoegdheid is verleend. Deze openbare lichamen bezitten
rechtspersoonlijkheid (art. 2:1 BW).
Deze openbare lichamen bestaan uit organen. Voor zover deze organen overheidsmacht
uitoefenen, worden ze bestuursorganen genoemd. Bij de Staat is dat de minister. De provincie
wordt bestuurd door provinciale staten, gedupeerde staten en de commissaris van de Koning
,(art. 6 Provinciewet). Gemeenten worden bestuurd door de gemeenteraad, burgemeester en
het college van burgemeester en wethouders (art. 6 Gemeentewet). De SER adviseert de
regering en het parlement over het sociaaleconomisch beleid. De SER is een openbaar
lichaam op basis van art. 134 Grondwet.
De openbare lichamen bezitten rechtspersoonlijkheid. De overheid staat gelijk met een
natuurlijk persoon (art. 2:5 BW).
Wanneer de overheid privaatrechtelijk handelt, moet zij rekening houden met het feit dat zij
handelt in het algemeen belang.
De overheid die als burger optreedt, moet rekening houden met de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur (art. 3:1 lid 2 Awb & art. 3:14 BW).
Het komt voor dat de overheid zowel van de publiekrechtelijke bevoegdheid als van de
privaatrechtelijke bevoegdheid gebruik kan maken.
Communicatie tussen burgers en overheid kan op allerlei manieren plaatsvinden: schriftelijk,
mondeling en ook digitaal. Burgers kunnen zich direct in verbinding stellen met de overheid.
Maar burgers kunnen ook gebruik maken van gemachtigden.
De Algemene wet bestuursrecht kent daarvoor enkele regels. Volgens art. 2:1 lid 1 Awb kan
een ieder zich in het verkeer met bestuursorganen laten bijstaan of door een gemachtigde
laten vertegenwoordigen. De overheid mag bijstand of vertegenwoordiging weigeren als
tegen de persoon ernstige bezwaren bestaan. Dat mag niet als een advocaat bijstand verleend
of de vertegenwoordiger is. Dit is geregeld in art. 2:2 Awb.
Berichten die aan een bestuursorgaan zijn gericht terwijl een ander bestuursorgaan bevoegd
is, moeten worden doorgezonden naar het bevoegde orgaan (art. 2: 3 Awb). Kan het
document niet worden doorgezonden, dan moet het document worden teruggezonden naar de
afzender.
Met de komst van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) wijzigt de
communicatie met de overheid. Die wet regelt dat burgers en bedrijven hun zaken die ze met
de overheid moeten doen, digitaal kunnen afhandelen.
De mogelijkheid om per post met de overheid te communiceren blijft, de Awb geeft burgers
en bedrijven de keuze tussen de papieren en digitale weg.
Er is een zorgplicht voor ondersteuning bij alle communicatie met de overheid (ook niet-
elektronisch). Zie art. 2:1 Awb: ‘Een bestuursorgaan draagt zorg voor passende
ondersteuning bij het verkeer met dat bestuursorgaan.’
Je kunt 2 soorten van communicatie onderscheiden:
Berichten van de overheid
o Recht op het elektronisch inzenden van een bericht in het kader van een
formele (wettelijk geregelde) procedure
o Verplichte ontvangstbevestiging van een elektronisch bericht aan de overheid
, o Recht op afschrift van ingevoerde gegevens in een webformulier
o Verbod op niet-verplichte gegevens afdwingen in een webformulier
o Verlengde indieningstermijn bij storing
Berichten van de overheid in een berichtenbox
o Verplichte notificatie bij plaatsing van een bericht in de berichtenbox
o Opnemen van essentiële informatie in een notificatie
o Langs andere weg contact opnemen als een notificatie niet kan worden
bezorgd
o Bewijslast rond de ontvangst en de verzending met een berichtenbox berust bij
het bestuursorgaan
Het bestuursrecht bevat de regels die de overheid nodig heeft om te kunnen en mogen
besturen, de normen voor het overheidsbestuur die bij het besturen in acht moeten worden
genomen en de regels die de burger nodig heeft om tegen dit besturen te kunnen optreden.
In de Awb worden algemene regels gegeven over de rechtsbescherming, handhaving en een
aantal belangrijke begrippen. De Awb kent een aantal doelen: meer eenheid brengen in de
bestuursrechtelijke wetgeving, de bestuursrechtelijke wetgeving systematiseren en
vereenvoudigen en ten slotte normen die in de rechtspraak zijn ontwikkeld codificeren (=
opnemen in de wet).
Het bijzonder bestuursrecht richt zich op een bepaald onderdeel van het bestuursrecht. Het
betreft dan de diverse terreinen van overheidszorg.
Je kunt recht onderscheiden in privaatrecht en publiekrecht.
Privaatrecht regelt de relatie tussen burgers onderling. Met ‘burger’ wordt zowel een
natuurlijk persoon als een rechtspersoon bedoeld. Een natuurlijk persoon is een mens. Een
rechtspersoon wordt met een natuurlijk persoon gelijkgesteld (art. 2:5 BW).
Publiekrecht regelt de relatie tussen overheden onderling en die tussen de overheid en de
burger. De overheid is dan ‘machtspersoon’.
Het publiekrecht kun je onderverdelen in :
Het strafrecht
Het staatsrecht
Het bestuursrecht
Het materieel bestuursrecht bevat rechtsnormen waarin voor burgers en bestuursorganen
afspraken of verplichtingen zijn opgenomen.
Onder formeel bestuursrecht verstaat men de procesrechtelijke regels die de burger nodig
heeft om regen het optreden van de overheid iets te ondernemen.
Het bestuursrecht kun je vinden in het internationale recht, de nationale wetgeving,
jurisprudentie en het ongeschreven bestuursrecht.
De nationale wetgeving bestaat uit een groot aantal bestuursrechtelijke wetten in formele zin
(dit zijn wetten die door de regering en de Staten-Generaal worden vastgesteld (art. 81
Grondwet)).
Als de wet een lagere wet bedoeld, wordt de term wettelijk voorschrift gebruikt.
Door rechterlijke uitspraken (= jurisprudentie) worden nieuwe regels gevormd. Met die
nieuwe regels moeten burger en overheid voortaan rekening houden.
,Het ongeschreven (bestuurs)recht wordt ook wel gewoonterecht genoemd. Het
vertrouwensbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel zijn ongeschreven beginselen waar de
overheid rekening mee moet houden en waarop de burger een beroep kan doen.
Een kenmerk van het bestuursrecht is dat voor overheidsoptreden het legaliteitsbeginsel van
toepassing is. Dit beginsel houdt onder andere in dat bevoegdheden en rechten van de
overheid om op te treden in de wet zijn terug te vinden. De bevoegdheid om als overheid te
handelen mag slechts voor zover de wettelijke regels en rechtsbeginselen dit toestaan. De
overheid die de burger verplichtingen kan opleggen, is daartoe alleen in staat als de
bevoegdheid in een wet in formele zin is opgenomen. Het verbod of gebod mag vervolgens
alleen door de lagere wetgever worden opgenomen indien de grondslag is terug te vinden in
een wet in formele zin.
Een ander kenmerk van het bestuursrecht is het specialiteitsbeginsel. Het specialiteitsbeginsel
houdt in dat de bevoegdheid van de overheid alleen kan worden aangewend voor het
specifieke doel waarvoor die wet is bedoeld. Dat doel is meteen ook de grens voor de
bevoegdheidsuitoefening. Indien de overheid zijn bevoegdheid voor een ander doel
aanwendt, is sprake van detournement de pouvoir.
Regelgeving komt op verschillende bestuursrechtelijke niveaus tot stand, waarbij een lagere
regeling niet in strijd mag komen met een hogere.
Met gelede normstelling wordt bedoeld dat de toepasselijkheid van een rechtsregel niet
zomaar in 1 wet is te vinden, maar in een combinatie van met elkaar samenhangende
regelingen.
Overzicht regelgeving:
Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Overheidsmacht is verspreid over
verschillende niveaus. Op elk van deze niveaus treffen we openbare lichamen aan: de Staat,
de provincies, de waterschappen, de gemeenten en de lichamen waaraan krachtens de
Grondwet verordenende bevoegdheid is verleend. Deze openbare lichamen bezitten
rechtspersoonlijkheid (art. 2:1 BW).
Deze openbare lichamen bestaan uit organen. Voor zover deze organen overheidsmacht
uitoefenen, worden ze bestuursorganen genoemd. Bij de Staat is dat de minister. De provincie
wordt bestuurd door provinciale staten, gedupeerde staten en de commissaris van de Koning
,(art. 6 Provinciewet). Gemeenten worden bestuurd door de gemeenteraad, burgemeester en
het college van burgemeester en wethouders (art. 6 Gemeentewet). De SER adviseert de
regering en het parlement over het sociaaleconomisch beleid. De SER is een openbaar
lichaam op basis van art. 134 Grondwet.
De openbare lichamen bezitten rechtspersoonlijkheid. De overheid staat gelijk met een
natuurlijk persoon (art. 2:5 BW).
Wanneer de overheid privaatrechtelijk handelt, moet zij rekening houden met het feit dat zij
handelt in het algemeen belang.
De overheid die als burger optreedt, moet rekening houden met de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur (art. 3:1 lid 2 Awb & art. 3:14 BW).
Het komt voor dat de overheid zowel van de publiekrechtelijke bevoegdheid als van de
privaatrechtelijke bevoegdheid gebruik kan maken.
Communicatie tussen burgers en overheid kan op allerlei manieren plaatsvinden: schriftelijk,
mondeling en ook digitaal. Burgers kunnen zich direct in verbinding stellen met de overheid.
Maar burgers kunnen ook gebruik maken van gemachtigden.
De Algemene wet bestuursrecht kent daarvoor enkele regels. Volgens art. 2:1 lid 1 Awb kan
een ieder zich in het verkeer met bestuursorganen laten bijstaan of door een gemachtigde
laten vertegenwoordigen. De overheid mag bijstand of vertegenwoordiging weigeren als
tegen de persoon ernstige bezwaren bestaan. Dat mag niet als een advocaat bijstand verleend
of de vertegenwoordiger is. Dit is geregeld in art. 2:2 Awb.
Berichten die aan een bestuursorgaan zijn gericht terwijl een ander bestuursorgaan bevoegd
is, moeten worden doorgezonden naar het bevoegde orgaan (art. 2: 3 Awb). Kan het
document niet worden doorgezonden, dan moet het document worden teruggezonden naar de
afzender.
Met de komst van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) wijzigt de
communicatie met de overheid. Die wet regelt dat burgers en bedrijven hun zaken die ze met
de overheid moeten doen, digitaal kunnen afhandelen.
De mogelijkheid om per post met de overheid te communiceren blijft, de Awb geeft burgers
en bedrijven de keuze tussen de papieren en digitale weg.
Er is een zorgplicht voor ondersteuning bij alle communicatie met de overheid (ook niet-
elektronisch). Zie art. 2:1 Awb: ‘Een bestuursorgaan draagt zorg voor passende
ondersteuning bij het verkeer met dat bestuursorgaan.’
Je kunt 2 soorten van communicatie onderscheiden:
Berichten van de overheid
o Recht op het elektronisch inzenden van een bericht in het kader van een
formele (wettelijk geregelde) procedure
o Verplichte ontvangstbevestiging van een elektronisch bericht aan de overheid
, o Recht op afschrift van ingevoerde gegevens in een webformulier
o Verbod op niet-verplichte gegevens afdwingen in een webformulier
o Verlengde indieningstermijn bij storing
Berichten van de overheid in een berichtenbox
o Verplichte notificatie bij plaatsing van een bericht in de berichtenbox
o Opnemen van essentiële informatie in een notificatie
o Langs andere weg contact opnemen als een notificatie niet kan worden
bezorgd
o Bewijslast rond de ontvangst en de verzending met een berichtenbox berust bij
het bestuursorgaan
