Psychopathologie samenvatting
HOOFDSTUK 1
OVER KLINISCHE PSYCHOLOGIE EN “ABNORMAAL GEDRAG
5 basisdisciplines binnen psychologie:
1. Psychologische functieleer
2. Ontwikkelingspsychologie
3. Gedragsleer (sociale psychologie)
4. Persoonlijkheidspsychologie
5. Methodenleer
3 toepassingsgerichte disciplines binnen psychologie:
1. Klinische psychologie (gezondheidspsychologie)
2. Arbeids- en organisatiepsychologie
3. Onderwijspsychologie
Meerdere definities worden gegeven over de term klinische psychologie. De kern van alle definities
is psychische stoornis. Dit kan lastig zijn voor de persoon zelf maar ook voor de omgeving.
Afwijkingen van “de norm” kunnen op 3 vlakken voorkomen:
1. Afwijkend gedrag
2. Afwijkende beleving
3. Afwijkende gedachten
Om afwijkingen van de norm te kunnen vaststellen en begrijpen is het nodig om ook kennis te
nemen van de “normale” psychologische functies. Wanneer men een bepaalde gedraging als
abnormaal beschouwt, wil niet zeggen dat er sprake is van een psychische stoornis.
7 factoren die bepalen of gedrag als abnormaal/pathologisch kan worden beschouwd: (Seligman,
2001)
1. Persoonlijk lijden - depressiviteit
2. De (dis)functionaliteit van het gedrag - de mate waarin gedrag het dagelijks functioneren van
het individu ondermijnt
3. Irrationeel/onbegrijpelijk gedrag - als men in het gedrag van een ander geen logica kan
ontdekken
4. Onvoorspelbaarheid/controleverlies
5. Opvallend/onconventioneel gedrag
6. Gedrag dat ongemakkelijk gevoel teweegbrengt - als iemand gedrag vertoont waarin de
ongeschreven regels van een cultuur overschreden wordt, geeft da ongemakkelijk gevoel
7. Overtreden van morele normen - als gedrag afwijkt van hoe mensen zich zouden moeten
gedragen
1 of 16
,In de definitie van psychische stoornissen van de American Psychiatric Association (APA) ligt de
nadruk op de nadelige gevolgen. De APA heeft een classificatiesysteem ontworpen (DSM-5) voor
psychische stoornissen. Mensen worden niet geclassificeerd maar stoornissen die mensen hebben.
Om te voorkomen dat dit systeem een instrument wordt voor sociale onderdrukking zijn 3
uitsluitende omstandigheden geformuleerd:
1. Verwachtte en cultureel aanvaarde reacties worden uitgesloten van het krijgen van de stempel
“abnormaal”
2. Langdurig deviant gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid wordt uitgesloten
3. Afwijkende gedrag moet niet voortkomen uit een persoonlijk conflict tussen individu en
maatschappij - vb excentrieke kunstenaars zouden namelijk als gestoord kunnen worden
beschouwd
Verschillende modellen die onderscheid maken tussen normaal en abnormaal gedrag:
1. Statistisch model
• Menselijke eigenschappen zijn normaal verdeeld.
• Nadelen
• Waar ligt de grens tussen normaal en abnormaal
• Geen specificatie van hoe ongewoon gedrag moet zijn om abnormaal te worden
beschouwd
• Geen onderscheid tussen statistische afwijkingen en individueel lijden - een statistische
afwijking hoeft niet pathologisch te zijn
2. Medisch/ziekte model
• Oorzaak psychische stoornissen kan zitten in 2 mechanismen: somatogeen (lichamelijke
aandoening) of psychogeen (psychologische aandoening)
• Nadelen
• Geen eenduidig onderliggend mechanisme aangetoond bij psychische stoornissen
• Gebruik van begrippen als ziekte en therapie werken stigmatiserend (selffulfilling
prophecy)
• Uit grootschalig onderzoek naar geestelijke gezondheid van de volwassen bevolking van
Nederland kwam naar voren dat 1 op de 5 nederlanders een psychische stoornis had. 1 op
de 3 heeft een beroep gedaan op hulp
3. Leer- onderwijsmodel
• Geldt voor stoornissen waaraan geen duidelijke organische oorzaak aan ten grondslag ligt.
Stoornis is ontstaan door een verkeerd verlopen leerproces. In dit model wordt gepraat van
(vaardigheids)tekort ipv stoornis
• 3 redenen waarom dit model boven het medisch model verkozen wordt:
• Alles wordt positiever gebracht dan in medisch model - kans op stigmatisering geringer
• Doet meer recht aan eigen verantwoordelijkheid van mensen met persoonlijk probleem
• Gebruik van onderwijsterminologie is beter om te gebruiken
• Aanhangers van dit model zijn van mening dat zolang iemand nog zelf verantwoordelijkheid
kan dragen/aanspreekbaar is voor zijn doen en laten wordt hij niet als “ziek” beschouwd
2 of 16
, HOOFDSTUK 9
CLASSIFICATIE
2 classificaties worden besproken in dit boek, namelijk:
1. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
2. International Classification of Diseases
Classificeren is het ordenen van menselijke gedragingen, ervaringen, belevingen of
eigenschappen (niet in hokjes plaatsen van (groepen) mensen).
Kenmerken zoals etiologie, prognose zijn nosologische eenheden
Term classificatie kan verwarring opwekken mbt tot de term diagnose.
Classificatie betekent: het stellen van een diagnose van een problematiek in een klasse of dimensie.
4 soorten classificatie:
1. Categories en dimensionale classificatie
2. Monotheistische en polytheistische classificatie
• Monotheïstisch → obv een specifieke kenmerken met elkaar gemeen hebben
• Polytheïstisch → groot aantal kenmerken gemeen hebben
3. Classificatie op grond van symptomen of pathogene mechanismen
4. Hiërarchische en nevenschikkende classificatie
Een classificatie is pas betrouwbaar als verschillende beoordelaars tot overeenkomstig oordeel
komen over verschillende cliënten → interbeoordelaarsbetrouwbaarheid
Convergente validiteit → mate van overeenstemming tussen gegevens die verkregen zijn met
verschillende methoden/instrumenten
Divergente validiteit → mate van samenhang van de classificatie met ongelijksoortige begrippen
Predictieve validiteit → mate van voorspelbaarheid die een classificatie heeft voor prognose van
de behandeling
3 of 16
HOOFDSTUK 1
OVER KLINISCHE PSYCHOLOGIE EN “ABNORMAAL GEDRAG
5 basisdisciplines binnen psychologie:
1. Psychologische functieleer
2. Ontwikkelingspsychologie
3. Gedragsleer (sociale psychologie)
4. Persoonlijkheidspsychologie
5. Methodenleer
3 toepassingsgerichte disciplines binnen psychologie:
1. Klinische psychologie (gezondheidspsychologie)
2. Arbeids- en organisatiepsychologie
3. Onderwijspsychologie
Meerdere definities worden gegeven over de term klinische psychologie. De kern van alle definities
is psychische stoornis. Dit kan lastig zijn voor de persoon zelf maar ook voor de omgeving.
Afwijkingen van “de norm” kunnen op 3 vlakken voorkomen:
1. Afwijkend gedrag
2. Afwijkende beleving
3. Afwijkende gedachten
Om afwijkingen van de norm te kunnen vaststellen en begrijpen is het nodig om ook kennis te
nemen van de “normale” psychologische functies. Wanneer men een bepaalde gedraging als
abnormaal beschouwt, wil niet zeggen dat er sprake is van een psychische stoornis.
7 factoren die bepalen of gedrag als abnormaal/pathologisch kan worden beschouwd: (Seligman,
2001)
1. Persoonlijk lijden - depressiviteit
2. De (dis)functionaliteit van het gedrag - de mate waarin gedrag het dagelijks functioneren van
het individu ondermijnt
3. Irrationeel/onbegrijpelijk gedrag - als men in het gedrag van een ander geen logica kan
ontdekken
4. Onvoorspelbaarheid/controleverlies
5. Opvallend/onconventioneel gedrag
6. Gedrag dat ongemakkelijk gevoel teweegbrengt - als iemand gedrag vertoont waarin de
ongeschreven regels van een cultuur overschreden wordt, geeft da ongemakkelijk gevoel
7. Overtreden van morele normen - als gedrag afwijkt van hoe mensen zich zouden moeten
gedragen
1 of 16
,In de definitie van psychische stoornissen van de American Psychiatric Association (APA) ligt de
nadruk op de nadelige gevolgen. De APA heeft een classificatiesysteem ontworpen (DSM-5) voor
psychische stoornissen. Mensen worden niet geclassificeerd maar stoornissen die mensen hebben.
Om te voorkomen dat dit systeem een instrument wordt voor sociale onderdrukking zijn 3
uitsluitende omstandigheden geformuleerd:
1. Verwachtte en cultureel aanvaarde reacties worden uitgesloten van het krijgen van de stempel
“abnormaal”
2. Langdurig deviant gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid wordt uitgesloten
3. Afwijkende gedrag moet niet voortkomen uit een persoonlijk conflict tussen individu en
maatschappij - vb excentrieke kunstenaars zouden namelijk als gestoord kunnen worden
beschouwd
Verschillende modellen die onderscheid maken tussen normaal en abnormaal gedrag:
1. Statistisch model
• Menselijke eigenschappen zijn normaal verdeeld.
• Nadelen
• Waar ligt de grens tussen normaal en abnormaal
• Geen specificatie van hoe ongewoon gedrag moet zijn om abnormaal te worden
beschouwd
• Geen onderscheid tussen statistische afwijkingen en individueel lijden - een statistische
afwijking hoeft niet pathologisch te zijn
2. Medisch/ziekte model
• Oorzaak psychische stoornissen kan zitten in 2 mechanismen: somatogeen (lichamelijke
aandoening) of psychogeen (psychologische aandoening)
• Nadelen
• Geen eenduidig onderliggend mechanisme aangetoond bij psychische stoornissen
• Gebruik van begrippen als ziekte en therapie werken stigmatiserend (selffulfilling
prophecy)
• Uit grootschalig onderzoek naar geestelijke gezondheid van de volwassen bevolking van
Nederland kwam naar voren dat 1 op de 5 nederlanders een psychische stoornis had. 1 op
de 3 heeft een beroep gedaan op hulp
3. Leer- onderwijsmodel
• Geldt voor stoornissen waaraan geen duidelijke organische oorzaak aan ten grondslag ligt.
Stoornis is ontstaan door een verkeerd verlopen leerproces. In dit model wordt gepraat van
(vaardigheids)tekort ipv stoornis
• 3 redenen waarom dit model boven het medisch model verkozen wordt:
• Alles wordt positiever gebracht dan in medisch model - kans op stigmatisering geringer
• Doet meer recht aan eigen verantwoordelijkheid van mensen met persoonlijk probleem
• Gebruik van onderwijsterminologie is beter om te gebruiken
• Aanhangers van dit model zijn van mening dat zolang iemand nog zelf verantwoordelijkheid
kan dragen/aanspreekbaar is voor zijn doen en laten wordt hij niet als “ziek” beschouwd
2 of 16
, HOOFDSTUK 9
CLASSIFICATIE
2 classificaties worden besproken in dit boek, namelijk:
1. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
2. International Classification of Diseases
Classificeren is het ordenen van menselijke gedragingen, ervaringen, belevingen of
eigenschappen (niet in hokjes plaatsen van (groepen) mensen).
Kenmerken zoals etiologie, prognose zijn nosologische eenheden
Term classificatie kan verwarring opwekken mbt tot de term diagnose.
Classificatie betekent: het stellen van een diagnose van een problematiek in een klasse of dimensie.
4 soorten classificatie:
1. Categories en dimensionale classificatie
2. Monotheistische en polytheistische classificatie
• Monotheïstisch → obv een specifieke kenmerken met elkaar gemeen hebben
• Polytheïstisch → groot aantal kenmerken gemeen hebben
3. Classificatie op grond van symptomen of pathogene mechanismen
4. Hiërarchische en nevenschikkende classificatie
Een classificatie is pas betrouwbaar als verschillende beoordelaars tot overeenkomstig oordeel
komen over verschillende cliënten → interbeoordelaarsbetrouwbaarheid
Convergente validiteit → mate van overeenstemming tussen gegevens die verkregen zijn met
verschillende methoden/instrumenten
Divergente validiteit → mate van samenhang van de classificatie met ongelijksoortige begrippen
Predictieve validiteit → mate van voorspelbaarheid die een classificatie heeft voor prognose van
de behandeling
3 of 16
