Recht
Thema 1: Recht en regels
Rechtsbronnen
Waarop kan een rechter zijn beslissing gronden? Ofwel: waar vinden wij het recht?
Geschreven:
- Verdrag
- Wet- en regelgeving
Ongeschreven:
- Jurisprudentie
- Gewoonte
Verdrag
- Verdragen zijn afspraken tussen twee of meer staten die op schrift zijn gesteld
en die gelden in de staten die partij zijn bij het verdrag
- De staten moeten dit verdrag wel hebben geratificeerd, d.w.z. zich ermee
akkoord hebben verklaard
- Verdragsregels staan boven de rechtsregels die in Nederland zijn gemaakt
- Veel bepalingen in verdragen hebben directe werking: iedereen kan zich
daarop beroepen, ook al zijn ze niet opgenomen in wetten of lagere
regelgeving in Nederland
Wetten en regels
- Een wet in formele zin komt tot stand als de regering en de Staten-generaal
met een wetsvoorstel instemmen
- Alleen wetten die afkomstig zijn van de hoogste wetgever worden met ‘wet’
aangeduid
- De bepalingen in deze wetten zijn allemaal genummerd en worden
wetsartikelen genoemd
- De hoogste wet in Nederland is de grondwet (GW)
Rangorde in wetgeving
- In lagere wetgeving komt het woord wet niet voor
- Een regeling zonder dat de staten generaal erbij betrokken zijn, wordt een
koninklijk besluit (KB) genoemd
- Een KB dat regels bevat, wordt een algemene maatregel van bestuur (AMVB)
genoemd
- Ministeriele regeling is afkomstig van een minister
,Rangorde in regelingen
Rechter gaat altijd zoeken naar basale regeling.
- Verdragen
- Gemeenschapsverordeningen en richtlijnen
- Grondwet
- Overige wetten
- AMVB (koninklijk besluit)
- Ministeriele regelingen
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke verordeningen
Jurisprudentie
- Jurisprudentie ontstaat doordat algemene regels in de diverse wetten en in de
overige regelgeving moeten worden toegepast in individuele situaties, die
vaak heel verschillend zijn
- Het is de taak van de rechter om uit te maken hoe de regels zijn bedoeld
- Rechters interpreteren rechtsregels en formuleren de uitkomst in een
uitspraak
Gewoonte
- Regels van gewoonterecht zijn niet ergens opgetekend maar ontstaan in de
loop van de tijd door het gebruik ervan in algemene kring.
- Deze regels komen maar weinig voor
Aard van de regels
- Rechtsregels hebben niet allemaal dezelfde werking (dwingend,
semidwingend en aanvullend)
- Regels van dwingend recht: mag niet van worden afgeweken
- Semidwingend: deze rechtsregels geven partijen de mogelijkheid om zelf
dingen nader te regelen
- Aanvullend: gelden alleen als specifieke afspraken ontbreken.
Grondrechten
- De hoogste wet in Nederland is de grondwet
- Grondrechten zijn de meeste elementaire en onvervreemdbare rechten van
een individu, die zowel door de overheid als anderen gerespecteerd moeten
worden
- Grondrechten vormen het fundament van een menswaardige samenleving
Klassieke grondrechten
- Klassieke grondrechten zie art. 1,7,10 en 15
- De overheid mag op deze rechten in beginsel geen inbreuk maken, tenzij de
wet haar die bevoegdheid verleent
, - Voor het maken van inbreuk op een grondrecht moet echter altijd een
wettelijke grond bestaan
- De rechter oordeelt uiteindelijk of de inbreuk rechtmatig is.
Sociale grondrechten
- Sociale grondrechte zie art 22, 20
- De sociale grondrechten vormen feitelijk een opdracht voor de overheid om in
Nederland te zorgen voor onder andere: Goede gezondheidszorg, voldoende
woon- en werkgelegenheid en welvaartsspreiding waarvan iedereen in
beginsel gebruik kan maken.
Thema 2: indeling van het recht
Rechtsgebieden
Publiekrecht
- Staatsrecht – organisatie van de staat (koning, parlement, gemeente)
- Strafrecht – overheid als straffer (strafbare feiten)
- Bestuursrecht (of administratief recht) – overheid als bestuurder (overheid
treed op als bestuurder tegenover de burger)
Privaatrecht (of burgerlijk recht of ceviel recht) – burger (regelt tussen burgers
onderling)
Waar is dit recht te vinden?
Burgerlijk recht: belangrijkste wet: burgerlijk wetboek, wetboek van burgerlijke
rechtsvordering. Daarnaast ook afzonderlijke wetten
Strafrecht: belangrijkste wet: wetboek van strafrecht, wetboek van strafvordering.
Daarnaast ook afzonderlijke wetten
Bestuursrecht: belangrijke wet m.b.t. procedure: algemene wet bestuursrecht. Veel
afzonderlijke wetten (participatiewet, werkloosheidwet)
Burgerlijk recht
personen- en
familierecht
rechtspersonenrecht
privaatrecht
goederenrecht
vermogensrecht
verbintenissenrecht
Publiekrecht
Thema 1: Recht en regels
Rechtsbronnen
Waarop kan een rechter zijn beslissing gronden? Ofwel: waar vinden wij het recht?
Geschreven:
- Verdrag
- Wet- en regelgeving
Ongeschreven:
- Jurisprudentie
- Gewoonte
Verdrag
- Verdragen zijn afspraken tussen twee of meer staten die op schrift zijn gesteld
en die gelden in de staten die partij zijn bij het verdrag
- De staten moeten dit verdrag wel hebben geratificeerd, d.w.z. zich ermee
akkoord hebben verklaard
- Verdragsregels staan boven de rechtsregels die in Nederland zijn gemaakt
- Veel bepalingen in verdragen hebben directe werking: iedereen kan zich
daarop beroepen, ook al zijn ze niet opgenomen in wetten of lagere
regelgeving in Nederland
Wetten en regels
- Een wet in formele zin komt tot stand als de regering en de Staten-generaal
met een wetsvoorstel instemmen
- Alleen wetten die afkomstig zijn van de hoogste wetgever worden met ‘wet’
aangeduid
- De bepalingen in deze wetten zijn allemaal genummerd en worden
wetsartikelen genoemd
- De hoogste wet in Nederland is de grondwet (GW)
Rangorde in wetgeving
- In lagere wetgeving komt het woord wet niet voor
- Een regeling zonder dat de staten generaal erbij betrokken zijn, wordt een
koninklijk besluit (KB) genoemd
- Een KB dat regels bevat, wordt een algemene maatregel van bestuur (AMVB)
genoemd
- Ministeriele regeling is afkomstig van een minister
,Rangorde in regelingen
Rechter gaat altijd zoeken naar basale regeling.
- Verdragen
- Gemeenschapsverordeningen en richtlijnen
- Grondwet
- Overige wetten
- AMVB (koninklijk besluit)
- Ministeriele regelingen
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke verordeningen
Jurisprudentie
- Jurisprudentie ontstaat doordat algemene regels in de diverse wetten en in de
overige regelgeving moeten worden toegepast in individuele situaties, die
vaak heel verschillend zijn
- Het is de taak van de rechter om uit te maken hoe de regels zijn bedoeld
- Rechters interpreteren rechtsregels en formuleren de uitkomst in een
uitspraak
Gewoonte
- Regels van gewoonterecht zijn niet ergens opgetekend maar ontstaan in de
loop van de tijd door het gebruik ervan in algemene kring.
- Deze regels komen maar weinig voor
Aard van de regels
- Rechtsregels hebben niet allemaal dezelfde werking (dwingend,
semidwingend en aanvullend)
- Regels van dwingend recht: mag niet van worden afgeweken
- Semidwingend: deze rechtsregels geven partijen de mogelijkheid om zelf
dingen nader te regelen
- Aanvullend: gelden alleen als specifieke afspraken ontbreken.
Grondrechten
- De hoogste wet in Nederland is de grondwet
- Grondrechten zijn de meeste elementaire en onvervreemdbare rechten van
een individu, die zowel door de overheid als anderen gerespecteerd moeten
worden
- Grondrechten vormen het fundament van een menswaardige samenleving
Klassieke grondrechten
- Klassieke grondrechten zie art. 1,7,10 en 15
- De overheid mag op deze rechten in beginsel geen inbreuk maken, tenzij de
wet haar die bevoegdheid verleent
, - Voor het maken van inbreuk op een grondrecht moet echter altijd een
wettelijke grond bestaan
- De rechter oordeelt uiteindelijk of de inbreuk rechtmatig is.
Sociale grondrechten
- Sociale grondrechte zie art 22, 20
- De sociale grondrechten vormen feitelijk een opdracht voor de overheid om in
Nederland te zorgen voor onder andere: Goede gezondheidszorg, voldoende
woon- en werkgelegenheid en welvaartsspreiding waarvan iedereen in
beginsel gebruik kan maken.
Thema 2: indeling van het recht
Rechtsgebieden
Publiekrecht
- Staatsrecht – organisatie van de staat (koning, parlement, gemeente)
- Strafrecht – overheid als straffer (strafbare feiten)
- Bestuursrecht (of administratief recht) – overheid als bestuurder (overheid
treed op als bestuurder tegenover de burger)
Privaatrecht (of burgerlijk recht of ceviel recht) – burger (regelt tussen burgers
onderling)
Waar is dit recht te vinden?
Burgerlijk recht: belangrijkste wet: burgerlijk wetboek, wetboek van burgerlijke
rechtsvordering. Daarnaast ook afzonderlijke wetten
Strafrecht: belangrijkste wet: wetboek van strafrecht, wetboek van strafvordering.
Daarnaast ook afzonderlijke wetten
Bestuursrecht: belangrijke wet m.b.t. procedure: algemene wet bestuursrecht. Veel
afzonderlijke wetten (participatiewet, werkloosheidwet)
Burgerlijk recht
personen- en
familierecht
rechtspersonenrecht
privaatrecht
goederenrecht
vermogensrecht
verbintenissenrecht
Publiekrecht
