Colleges Eigentijdse Geschiedenis
Terugblik, introductie en gevolgen WOII
Gevolgen van de Tweede Wereldoorlog
̵ Direct: verwoestingen, ontheemden en denazificatie
̵ Oprichting verenigde naties (1945)
̵ Stichting staat Israël (1948)
̵ Europese samenwerking (vanaf 1948)
̵ Begin koude oorlog (1945)
̵ Einde hegemonie Europa: dekolonisatie (vanaf 1945)
Oprichting verenigde naties
Intergouvernementele organisatie in 1945 door 51 landen.
Opvolger van de mislukte Volkenbond
Wens van Franklin Roosevelt wilt een vreedzame oplossing.
De VN veiligheidsraad
Vijf permanenten leden met vetorecht:
- VS
- China
- Sovjet Unie/Rusland
- Verenigd koninkrijk
- Frankrijk
Kan middels resoluties besluiten in te grijpen bij conflicten
Stichting van Israël
Zionisme: ideologie die ontstaan is in de 19e eeuw en streeft naar een joods
thuisland in de toenmalige Ottomaanse provincie Palestina (Zion = Jeruzalem).
1948 gesticht
Wat te doen met Palestina?
Dilemma: twee staten in één gebied of Joods-Arabische staat?
Engeland overhandigt het dilemma aan de VN: eerste grote kwestie waar de VN
zich over buigt
VN: twee statenoplossing
- Palestijnen gaan niet akkoord
- Joden gaan uiteraard wel akkoord
Europese samenwerking (vanaf 1948)
Marshallplan: hulp (lening/gift) die Europa kreeg bij de wederopbouw
Einde hegemonie Europa: dekolonisatie (vanaf 1945) (hegemonie =
overheersing)
West Europa was economisch en militair zwak na de oorlog
Door Japan zag de inheemse bevolking de Europeaan niet (meer) als superieur
- Onder die bezetting mochten ze ineens naar school, de film etc.
De Europese landen gingen anders nadenken over hun morele argumenten t.a.v.
de kolonies
Druk van de verenigde staten
- Waren ooit ook kolonie en waren dus tegen kolonialisme
- Marshallhulp teruggetrokken als de landen niet de kolonies loslieten
Verzet tegen het imperialisme werd heviger
, Colleges Eigentijdse Geschiedenis
Verloop dekolonisatie
Overwegend geweldloos Gewelddadig
- Moederland gaat mee in streven - Moederland gaat niet mee in streven
onafhankelijkheid onafhankelijkheid
- Samenwerking - Geen samenwerking (oorlog en
- Erkenning en onafhankelijk politionele acties)
Voorbeeld: India - Onafhankelijk en erkenning
- Zoutmars, Engeland rustig - BV: Nederland gaf toe onder druk
van de VS
Het begin van de Koude Oorlog (1945)
Oorlog noch vrede waarbij vijandige partijen de beschikbare middelen
(economische, politieke en ideologische) gebruiken
met uitzondering van direct wapengeweld.
McKay: politieke en militaire superioriteit
Tussen de twee grootmachten Verenigde Staten
Sovjet-Unie
Wetijver: competitie. Beter zijn dan de ander
“Koud”, omdat er weinig wordt gecommuniceerd
(bevriest politieke betrekkingen)
Invloed van spanningen
Rood = Communisten, Sovjet-Unie
Blauw = Kapitalisme, Verenigde Staten
Het begin van de koude oorlog
Atoombom kiemen koude oorlog
De tweede atoombom op dus Nagasaki werd vooral gegooid door de VS om een
signaal af te geven aan de Sovjet-Unie: pas op, wij hebben dit soort wapens tot
onze beschikking.
De VS had de wens om de Europese samenwerking te vergroten door middel van
de Verenigde Naties, om de kans op nog een oorlog op het Europese land te
verkleinen.
Nu komt er dus een einde aan de Europese hegemonie (overwicht door koloniale
tijd) in de wereld: de VS is nu hoofdrolspeler op het wereldtoneel.
Vijf fasen van de koude oorlog
Fase 1: Speelde zich af in Europa als politiek-ideologisch conflict in Europa
Beide grotmachten probeerden Europese landen te winnen
Fase 2: vanaf 1949 slaat het conflict over naar Azië en in Europa angst voor
Sovjetinvasie
Conflict wordt nu ook Mondiaal
Fase 3: Dood van Stalin in 1953, zekere ontspanning tussen oost en west
(détante)
McKay pas als de Sovjets en VS afspraken maken over vermindering
kernwapenarsenaal
Fase 4: halverwege de jaren 70 nemen de spanningen weer toe
Cubacrisis
Fase 5: Aantreden Gorbatsjov, Sovjet-Unie valt uiteen en einde aan de Koude
Oorlog
, Colleges Eigentijdse Geschiedenis
Communisme sterft dus Sovjet-Unie valt uiteen (1990)
Drie geallieerde conferenties
De conferentie van Teheran (1943)
̵ Doel: strategie bepalen tegen nazi-Duitsland
̵ Veel aan Stalin beloofd: Stalin was een hele belangrijke bondgenoot
De conferentie van Jalta (februari 1945)
̵ Doel: Wat moet er gebeuren met Europa in het algemeen en Duitsland in
het bijzonder gebeuren na de oorlog?
̵ Stalin gaat akkoord met oprichten van de VN en hulp aan VS in oorlog met
Japan
̵ Bevrijde gebieden zouden democratisch worden maar wel vriendelijk naar
de Sovjetunie
̵ Berlijn moet worden opgedeeld in 4 zones
̵ Duitsland moet herstelbetalingen voldoen aan de Sovjetunie
̵ Polen krijgt wat extra gebied ten kosten van Duitsland
De conferentie van Potsdam (juli 1945)
̵ Doel: Hoe moet Duitsland worden geregeerd?
̵ Stalin had het idee dat de in Oost-Europa gevestigde vrije verkiezingen
anti Sovjet zouden zijn en dat wilde hij dus niet meer toestaan
̵ Duitsland werd opgedeeld in vier zones en ieder is in haar zone
verantwoordelijk voor het opsporen van de daar resterende nazi’s
̵ Duitsers die gevlucht waren uit hun land worden geholpen met terugkeer
naar Duitsland
̵ Stalin: beschermen van de belangen van de Sovjetunie (wilt bufferzone)
̵ Laat de eerste vrieskou, tegengestelde belangen, zien (vrije verkiezingen
vs Stalin)
Oost versus West
Ideologie: communisme versus kapitalisme
Communisme
̵ Eenpartijstaat
̵ Planeconomie: alle materiele behoeften moesten volgens een opgelegde
planning verdeeld worden onder het volk om grote verschillen in rijkdom te
voorkomen.
̵ Privébezit niet meer nodig, iedereen wekt naar vermogen en ontvangt
naar behoefte
̵ Praktijk: kleine groep mensen die het voor het zeggen had waren
voortdurend bezig met het bestrijden van de vijanden wat leidde tot een
eenpartijstaat.
̵ Politieke plannen: bufferzone in Oost-Europa creëren na twee
vernietigde oorlogen en bijvoorbeeld de inval van Napoleon. Had angst
voor het westen. Bufferzone van sovjet-vriendelijke landen in Oost-Europa
Kapitalisme
, Colleges Eigentijdse Geschiedenis
̵ Democratie: vrij gekozen regeringen
̵ Vrijemarkteconomie: kleine rol van de overheid, bepaald door vraag en
aanbod
̵ Politieke plannen: een democratisch en kapitalistisch West-Europa, dit
kwam de vrijemarkteconomie ten goede en goed voor de handel.
Invloedssferen:
Sovjetunie invloed in Oost-Europa, Zuidoost Azië en Afrika
Verenigde Staten invloed in het westen van Europa, later in het Zuiden van
Afrika
Vijandbeelden:
Sovjetunie: alleen communistische staten zijn te vertrouwen, westen is
imperialistisch
Verenigde Staten: The Long Telegram
The Long Telegram 1946
Telegram gestuurd door Kennan (Amerikaanse diplomaat op ambassade in
Moskou) naar de Verenigde Staten bestaand uit 8000 woorden (i.p.v. kort zoals
altijd) en dit telegram is bepalend geweest voor de politiek van de verenigde
staten.
Beschrijft na ervaringen in Sovjetunie dat het door interne oorzaken gedreven
wordt door expansie, moeten voortdurend klassenvijanden aanwijzen om te
kunnen blijven bestaan.
Nu ook andere vijanden zoals het Westen: nog niet toe aan communistische
heilstaat. Legitimeert hun eigen macht: alleen kunnen bestaan als ze kunnen
duidelijk maken dat ze moeten blijven knokken.
Daarbij hebben ze geen haast, dus kunnen zij een soort samenwerking vormen
om een beetje hun tegenstanders in slaap te sussen. Maar er komt een moment
dat het volk dit niet meer gelooft/pikt dus er is tijd nodig.
Niet direct de Sovjetunie verslaan door grootte en sterkte, maar wel een
geduldige containment: het indammen van de neiging van de Sovjetunie om uit
te breiden. Zodra het ergens voet aan grond dreigt te krijgen moeten de
verenigde staten ingrijpen.
Trumandoctrine en containmentpolitiek (1947)
De VS gebruikte politieke, diplomatieke, economische en militaire middelen om
uitbreiding van het communisme waar dan ook tegen te gaan.
Verschil TOV de opvattingen van Kennan zit hem in het militaire. Kennan vond
het niet verstandig om geweld te gebruiken, maar juist diplomatieke en
economische middelen.
Truman vond het wel nodig om soldaten in te zetten, zoals we zagen in Vietnam
en Korea.
Bepalend voor de verandering van de positie van de VS in de wereld: ze gaan van
isolationisme (wo 1) naar internationalisme (wo 2): bemoeit zich actief met
het wereldtoneel. Overal waar het communisme zal uitbreiden (overal ter
wereld).
Dominotheorie
Geïntroduceerd door Eisenhower, 1954
Terugblik, introductie en gevolgen WOII
Gevolgen van de Tweede Wereldoorlog
̵ Direct: verwoestingen, ontheemden en denazificatie
̵ Oprichting verenigde naties (1945)
̵ Stichting staat Israël (1948)
̵ Europese samenwerking (vanaf 1948)
̵ Begin koude oorlog (1945)
̵ Einde hegemonie Europa: dekolonisatie (vanaf 1945)
Oprichting verenigde naties
Intergouvernementele organisatie in 1945 door 51 landen.
Opvolger van de mislukte Volkenbond
Wens van Franklin Roosevelt wilt een vreedzame oplossing.
De VN veiligheidsraad
Vijf permanenten leden met vetorecht:
- VS
- China
- Sovjet Unie/Rusland
- Verenigd koninkrijk
- Frankrijk
Kan middels resoluties besluiten in te grijpen bij conflicten
Stichting van Israël
Zionisme: ideologie die ontstaan is in de 19e eeuw en streeft naar een joods
thuisland in de toenmalige Ottomaanse provincie Palestina (Zion = Jeruzalem).
1948 gesticht
Wat te doen met Palestina?
Dilemma: twee staten in één gebied of Joods-Arabische staat?
Engeland overhandigt het dilemma aan de VN: eerste grote kwestie waar de VN
zich over buigt
VN: twee statenoplossing
- Palestijnen gaan niet akkoord
- Joden gaan uiteraard wel akkoord
Europese samenwerking (vanaf 1948)
Marshallplan: hulp (lening/gift) die Europa kreeg bij de wederopbouw
Einde hegemonie Europa: dekolonisatie (vanaf 1945) (hegemonie =
overheersing)
West Europa was economisch en militair zwak na de oorlog
Door Japan zag de inheemse bevolking de Europeaan niet (meer) als superieur
- Onder die bezetting mochten ze ineens naar school, de film etc.
De Europese landen gingen anders nadenken over hun morele argumenten t.a.v.
de kolonies
Druk van de verenigde staten
- Waren ooit ook kolonie en waren dus tegen kolonialisme
- Marshallhulp teruggetrokken als de landen niet de kolonies loslieten
Verzet tegen het imperialisme werd heviger
, Colleges Eigentijdse Geschiedenis
Verloop dekolonisatie
Overwegend geweldloos Gewelddadig
- Moederland gaat mee in streven - Moederland gaat niet mee in streven
onafhankelijkheid onafhankelijkheid
- Samenwerking - Geen samenwerking (oorlog en
- Erkenning en onafhankelijk politionele acties)
Voorbeeld: India - Onafhankelijk en erkenning
- Zoutmars, Engeland rustig - BV: Nederland gaf toe onder druk
van de VS
Het begin van de Koude Oorlog (1945)
Oorlog noch vrede waarbij vijandige partijen de beschikbare middelen
(economische, politieke en ideologische) gebruiken
met uitzondering van direct wapengeweld.
McKay: politieke en militaire superioriteit
Tussen de twee grootmachten Verenigde Staten
Sovjet-Unie
Wetijver: competitie. Beter zijn dan de ander
“Koud”, omdat er weinig wordt gecommuniceerd
(bevriest politieke betrekkingen)
Invloed van spanningen
Rood = Communisten, Sovjet-Unie
Blauw = Kapitalisme, Verenigde Staten
Het begin van de koude oorlog
Atoombom kiemen koude oorlog
De tweede atoombom op dus Nagasaki werd vooral gegooid door de VS om een
signaal af te geven aan de Sovjet-Unie: pas op, wij hebben dit soort wapens tot
onze beschikking.
De VS had de wens om de Europese samenwerking te vergroten door middel van
de Verenigde Naties, om de kans op nog een oorlog op het Europese land te
verkleinen.
Nu komt er dus een einde aan de Europese hegemonie (overwicht door koloniale
tijd) in de wereld: de VS is nu hoofdrolspeler op het wereldtoneel.
Vijf fasen van de koude oorlog
Fase 1: Speelde zich af in Europa als politiek-ideologisch conflict in Europa
Beide grotmachten probeerden Europese landen te winnen
Fase 2: vanaf 1949 slaat het conflict over naar Azië en in Europa angst voor
Sovjetinvasie
Conflict wordt nu ook Mondiaal
Fase 3: Dood van Stalin in 1953, zekere ontspanning tussen oost en west
(détante)
McKay pas als de Sovjets en VS afspraken maken over vermindering
kernwapenarsenaal
Fase 4: halverwege de jaren 70 nemen de spanningen weer toe
Cubacrisis
Fase 5: Aantreden Gorbatsjov, Sovjet-Unie valt uiteen en einde aan de Koude
Oorlog
, Colleges Eigentijdse Geschiedenis
Communisme sterft dus Sovjet-Unie valt uiteen (1990)
Drie geallieerde conferenties
De conferentie van Teheran (1943)
̵ Doel: strategie bepalen tegen nazi-Duitsland
̵ Veel aan Stalin beloofd: Stalin was een hele belangrijke bondgenoot
De conferentie van Jalta (februari 1945)
̵ Doel: Wat moet er gebeuren met Europa in het algemeen en Duitsland in
het bijzonder gebeuren na de oorlog?
̵ Stalin gaat akkoord met oprichten van de VN en hulp aan VS in oorlog met
Japan
̵ Bevrijde gebieden zouden democratisch worden maar wel vriendelijk naar
de Sovjetunie
̵ Berlijn moet worden opgedeeld in 4 zones
̵ Duitsland moet herstelbetalingen voldoen aan de Sovjetunie
̵ Polen krijgt wat extra gebied ten kosten van Duitsland
De conferentie van Potsdam (juli 1945)
̵ Doel: Hoe moet Duitsland worden geregeerd?
̵ Stalin had het idee dat de in Oost-Europa gevestigde vrije verkiezingen
anti Sovjet zouden zijn en dat wilde hij dus niet meer toestaan
̵ Duitsland werd opgedeeld in vier zones en ieder is in haar zone
verantwoordelijk voor het opsporen van de daar resterende nazi’s
̵ Duitsers die gevlucht waren uit hun land worden geholpen met terugkeer
naar Duitsland
̵ Stalin: beschermen van de belangen van de Sovjetunie (wilt bufferzone)
̵ Laat de eerste vrieskou, tegengestelde belangen, zien (vrije verkiezingen
vs Stalin)
Oost versus West
Ideologie: communisme versus kapitalisme
Communisme
̵ Eenpartijstaat
̵ Planeconomie: alle materiele behoeften moesten volgens een opgelegde
planning verdeeld worden onder het volk om grote verschillen in rijkdom te
voorkomen.
̵ Privébezit niet meer nodig, iedereen wekt naar vermogen en ontvangt
naar behoefte
̵ Praktijk: kleine groep mensen die het voor het zeggen had waren
voortdurend bezig met het bestrijden van de vijanden wat leidde tot een
eenpartijstaat.
̵ Politieke plannen: bufferzone in Oost-Europa creëren na twee
vernietigde oorlogen en bijvoorbeeld de inval van Napoleon. Had angst
voor het westen. Bufferzone van sovjet-vriendelijke landen in Oost-Europa
Kapitalisme
, Colleges Eigentijdse Geschiedenis
̵ Democratie: vrij gekozen regeringen
̵ Vrijemarkteconomie: kleine rol van de overheid, bepaald door vraag en
aanbod
̵ Politieke plannen: een democratisch en kapitalistisch West-Europa, dit
kwam de vrijemarkteconomie ten goede en goed voor de handel.
Invloedssferen:
Sovjetunie invloed in Oost-Europa, Zuidoost Azië en Afrika
Verenigde Staten invloed in het westen van Europa, later in het Zuiden van
Afrika
Vijandbeelden:
Sovjetunie: alleen communistische staten zijn te vertrouwen, westen is
imperialistisch
Verenigde Staten: The Long Telegram
The Long Telegram 1946
Telegram gestuurd door Kennan (Amerikaanse diplomaat op ambassade in
Moskou) naar de Verenigde Staten bestaand uit 8000 woorden (i.p.v. kort zoals
altijd) en dit telegram is bepalend geweest voor de politiek van de verenigde
staten.
Beschrijft na ervaringen in Sovjetunie dat het door interne oorzaken gedreven
wordt door expansie, moeten voortdurend klassenvijanden aanwijzen om te
kunnen blijven bestaan.
Nu ook andere vijanden zoals het Westen: nog niet toe aan communistische
heilstaat. Legitimeert hun eigen macht: alleen kunnen bestaan als ze kunnen
duidelijk maken dat ze moeten blijven knokken.
Daarbij hebben ze geen haast, dus kunnen zij een soort samenwerking vormen
om een beetje hun tegenstanders in slaap te sussen. Maar er komt een moment
dat het volk dit niet meer gelooft/pikt dus er is tijd nodig.
Niet direct de Sovjetunie verslaan door grootte en sterkte, maar wel een
geduldige containment: het indammen van de neiging van de Sovjetunie om uit
te breiden. Zodra het ergens voet aan grond dreigt te krijgen moeten de
verenigde staten ingrijpen.
Trumandoctrine en containmentpolitiek (1947)
De VS gebruikte politieke, diplomatieke, economische en militaire middelen om
uitbreiding van het communisme waar dan ook tegen te gaan.
Verschil TOV de opvattingen van Kennan zit hem in het militaire. Kennan vond
het niet verstandig om geweld te gebruiken, maar juist diplomatieke en
economische middelen.
Truman vond het wel nodig om soldaten in te zetten, zoals we zagen in Vietnam
en Korea.
Bepalend voor de verandering van de positie van de VS in de wereld: ze gaan van
isolationisme (wo 1) naar internationalisme (wo 2): bemoeit zich actief met
het wereldtoneel. Overal waar het communisme zal uitbreiden (overal ter
wereld).
Dominotheorie
Geïntroduceerd door Eisenhower, 1954
