Vaardigheden paragraaf
Tabellen worden vaak omgezet in diagrammen;
➢ cirkeldiagram; voor percentages
➢ staafdiagram; vergelijkt verschijnselen of gebieden met elkaar
➢ lijndiagram; ontwikkeling in tijd of correlatie;
positief als ze beide toenemen of afnemen, negatief als 1 afneemt
➢ lijndiagram waarbij de ontwikkeling wordt weergegeven in indexcijfers; voor een bepaald jaar
is de waarde 100, daarna zie je positieve of negatieve ontwikkeling
Soms zijn staaf- en lijndiagrammen gestapeld en soms gaat het dan om relatieve cijfers (percentages)
het totaal is dan 100 procent
1.2 Kantelt het economisch wereldbeeld?
In 1990 werd 70% van de industriegoederen in westerse landen gemaakt
In 2012 nog maar 45%, en tegelijkertijd steeg het aandeel van de Brics-landen van 10 naar 25%.
Westerse mno’s jagen deze verschuiving aan omdat;
1. Sinds 1980 verplaatsen westerse mno’s hun maakindustrie naar lagelonenlanden
❖ gevolgen; industriele werkgelegenheid in de VS daalt
❖ China werd grootste producent van industriele goederen
❖ ook steeds meer diensten verplaatsen
2. Opkomende landen worden interessante afzetmarkt, want de koopkracht neemt toe
Een groot stuk van de wereldhandel verschuift van centrumlanden naar semi-periferie, want daar
worden veel goederen gemaakt die later naar westerse landen gaan -> levert handel op
Oorzaken voor toename van wereldhandel;
➔ opdeling van de productieketen (weg van product van grondstof naar eindproducten)
➔ transport van goederen is sneller en goedkoper geworden (door komst van de containers)
door snel vervoer en goede communicatiemiddelen komt alles just in time aan (precies op
tijd, zo zijn er geen dure opslagkosten bij voorraden)
➔ handelsgrenzen verdwijnen, de WTO wil wereldhandel bevorderen
Gevolg van al deze ontwikkelingen; gebieden steeds meer verweven (globalisering)
Vroeger hadden Europa en VS de grootste macht in de WTO, China en andere landen beslissen nu
steeds meer mee. Economisch zwaartepunt gaat veranderen; global shift
We zijn op weg naar een multipolaire wereldeconomie; meerdere economische kerngebieden in de
wereldhandel
1.3 ontwikkeling van de handelsstromen
Koloniale verhoudingen 1500 - 1950
Missionarissen en handelaren gaan naar Afrika, Amerika en Azie en deze gebieden worden verbonden
met Europa door handelsstromen.
We onderscheiden daarin twee periodes;
➢ 1500-1800; handelskolonialisme
Vanuit de kolonien werden grondstoffen naar Europa vervoerd. Er werden plantages
aangelegd (Afrikaanse slaven in Amerika)
Landinwaartse gebieden blijven onaangeroerd
➢ 1800-1950; industrieel kolonialisme
De industrie maakt een opkomst en voor Europa wordt het belangrijk om verzekerd te zijn
van aanvoer van grondstoffen en een afzetmarkt voor hun industrieproducten.
De handelsgebieden worden deel van moederland.
Moederland trekt banden met de kolonie aan; wereldhandel neemt toe, maar handelsstromen
verlopen binnen koloniale rijk
, 1950-1990; na de 2e Wereldoorlog zijn er 2 belangrijke veranderingen:
- De kolonien worden snel onafhankelijk (dekolonisatie) maar niet alle banden met het
moederland gaan weg
- Herindeling van de wereld, er ontstaan 3 blokken:
➔ Westerse blok (VS) staan recht tegenover het;
➔ Communistische blok (Sovjet-Unie) door de dreiging van een atoomoorlog durven ze
niet gelijk aan te vallen (Koude Oorlog) maar proberen hun invloed te vergroten in
het derde blok;
➔ Ontwikkelingslanden
De wereld was overzichtelijk -> de eerste twee blokken dreven handel binnen hun machtsblok, het
derde blok richtte zich op een van deze twee.
Na 1990; 1989 de Sovjet-Unie stort ineen en de wereldorde wordt opgeschud
De vrijemarkteconomie wordt het belangrijkste economische systeem, kenmerken:
❏ vrij ondernemerschap
❏ prijs van goederen en diensten wordt bepaald door vraag en aanbod
Dit systeem werkt het best in een wereld met vrijhandel (zonder handelsbelemmeringen).
Voordelen van vrijhandel:
● een land kan zich specialiseren in een soort goederen of dienst
● bedrijven hebben toegang tot buitenlandse afzetmarkten*
Nadelen van vrijhandel:
● Buitenlandse concurrentie bij bedrijven (gevolg is faillissement)*
● Protectionisme (markt afschermen tegen buitenlandse concurrentie)
- importheffingen (Japan belast goedkope rijst met 500%)
Na 1990 verliest het protectionisme en gaat de liberalisering van de wereldhandel door,
grootmachten profiteren en heroveren hun vroegere positie.
1.4 ontwikkeling in verschillende snelheden
Redenen waarom sommige landen arm zijn en andere rijk kunnen in het land zelf liggen (interne
oorzaken) of erbuiten (externe oorzaken).
Interne oorzaken: deze zijn te onderscheiden in 2 categorieen
➢ Natuurlijke oorzaken:
- natuur zit mee of tegen
● vruchtbaar, niet bergachtig, veel neerslag en natuurlijke hulpbronnen bv.
delfstoffen&water
- de ligging
● haven is beter voor de handel dan een landlocked country
➢ Menselijke oorzaken
- politiek systeem;
● arme landen worden slecht bestuurd, zijn weinig democratisch, veel corruptie en
vriendjespolitiek. De elite onderdrukt de bevolking om macht te behouden
● krachtige overheid zorgt voor; rust,infrastructuur, zorg, onderwijs
- bevolkingsgroei en leeftijdsopbouw;*
● het geboortecijfer daalt wereldwijd, maar in de arme landen groeit de bevolking snel,
nadeel; het bnp moet groeien om de welvaart per persoon te laten stijgen
● rijke landen hebben last van vergrijzing; de werkende mensen moeten de zorg betalen
voor de ouderen
- mate van ongelijkheid *
Tabellen worden vaak omgezet in diagrammen;
➢ cirkeldiagram; voor percentages
➢ staafdiagram; vergelijkt verschijnselen of gebieden met elkaar
➢ lijndiagram; ontwikkeling in tijd of correlatie;
positief als ze beide toenemen of afnemen, negatief als 1 afneemt
➢ lijndiagram waarbij de ontwikkeling wordt weergegeven in indexcijfers; voor een bepaald jaar
is de waarde 100, daarna zie je positieve of negatieve ontwikkeling
Soms zijn staaf- en lijndiagrammen gestapeld en soms gaat het dan om relatieve cijfers (percentages)
het totaal is dan 100 procent
1.2 Kantelt het economisch wereldbeeld?
In 1990 werd 70% van de industriegoederen in westerse landen gemaakt
In 2012 nog maar 45%, en tegelijkertijd steeg het aandeel van de Brics-landen van 10 naar 25%.
Westerse mno’s jagen deze verschuiving aan omdat;
1. Sinds 1980 verplaatsen westerse mno’s hun maakindustrie naar lagelonenlanden
❖ gevolgen; industriele werkgelegenheid in de VS daalt
❖ China werd grootste producent van industriele goederen
❖ ook steeds meer diensten verplaatsen
2. Opkomende landen worden interessante afzetmarkt, want de koopkracht neemt toe
Een groot stuk van de wereldhandel verschuift van centrumlanden naar semi-periferie, want daar
worden veel goederen gemaakt die later naar westerse landen gaan -> levert handel op
Oorzaken voor toename van wereldhandel;
➔ opdeling van de productieketen (weg van product van grondstof naar eindproducten)
➔ transport van goederen is sneller en goedkoper geworden (door komst van de containers)
door snel vervoer en goede communicatiemiddelen komt alles just in time aan (precies op
tijd, zo zijn er geen dure opslagkosten bij voorraden)
➔ handelsgrenzen verdwijnen, de WTO wil wereldhandel bevorderen
Gevolg van al deze ontwikkelingen; gebieden steeds meer verweven (globalisering)
Vroeger hadden Europa en VS de grootste macht in de WTO, China en andere landen beslissen nu
steeds meer mee. Economisch zwaartepunt gaat veranderen; global shift
We zijn op weg naar een multipolaire wereldeconomie; meerdere economische kerngebieden in de
wereldhandel
1.3 ontwikkeling van de handelsstromen
Koloniale verhoudingen 1500 - 1950
Missionarissen en handelaren gaan naar Afrika, Amerika en Azie en deze gebieden worden verbonden
met Europa door handelsstromen.
We onderscheiden daarin twee periodes;
➢ 1500-1800; handelskolonialisme
Vanuit de kolonien werden grondstoffen naar Europa vervoerd. Er werden plantages
aangelegd (Afrikaanse slaven in Amerika)
Landinwaartse gebieden blijven onaangeroerd
➢ 1800-1950; industrieel kolonialisme
De industrie maakt een opkomst en voor Europa wordt het belangrijk om verzekerd te zijn
van aanvoer van grondstoffen en een afzetmarkt voor hun industrieproducten.
De handelsgebieden worden deel van moederland.
Moederland trekt banden met de kolonie aan; wereldhandel neemt toe, maar handelsstromen
verlopen binnen koloniale rijk
, 1950-1990; na de 2e Wereldoorlog zijn er 2 belangrijke veranderingen:
- De kolonien worden snel onafhankelijk (dekolonisatie) maar niet alle banden met het
moederland gaan weg
- Herindeling van de wereld, er ontstaan 3 blokken:
➔ Westerse blok (VS) staan recht tegenover het;
➔ Communistische blok (Sovjet-Unie) door de dreiging van een atoomoorlog durven ze
niet gelijk aan te vallen (Koude Oorlog) maar proberen hun invloed te vergroten in
het derde blok;
➔ Ontwikkelingslanden
De wereld was overzichtelijk -> de eerste twee blokken dreven handel binnen hun machtsblok, het
derde blok richtte zich op een van deze twee.
Na 1990; 1989 de Sovjet-Unie stort ineen en de wereldorde wordt opgeschud
De vrijemarkteconomie wordt het belangrijkste economische systeem, kenmerken:
❏ vrij ondernemerschap
❏ prijs van goederen en diensten wordt bepaald door vraag en aanbod
Dit systeem werkt het best in een wereld met vrijhandel (zonder handelsbelemmeringen).
Voordelen van vrijhandel:
● een land kan zich specialiseren in een soort goederen of dienst
● bedrijven hebben toegang tot buitenlandse afzetmarkten*
Nadelen van vrijhandel:
● Buitenlandse concurrentie bij bedrijven (gevolg is faillissement)*
● Protectionisme (markt afschermen tegen buitenlandse concurrentie)
- importheffingen (Japan belast goedkope rijst met 500%)
Na 1990 verliest het protectionisme en gaat de liberalisering van de wereldhandel door,
grootmachten profiteren en heroveren hun vroegere positie.
1.4 ontwikkeling in verschillende snelheden
Redenen waarom sommige landen arm zijn en andere rijk kunnen in het land zelf liggen (interne
oorzaken) of erbuiten (externe oorzaken).
Interne oorzaken: deze zijn te onderscheiden in 2 categorieen
➢ Natuurlijke oorzaken:
- natuur zit mee of tegen
● vruchtbaar, niet bergachtig, veel neerslag en natuurlijke hulpbronnen bv.
delfstoffen&water
- de ligging
● haven is beter voor de handel dan een landlocked country
➢ Menselijke oorzaken
- politiek systeem;
● arme landen worden slecht bestuurd, zijn weinig democratisch, veel corruptie en
vriendjespolitiek. De elite onderdrukt de bevolking om macht te behouden
● krachtige overheid zorgt voor; rust,infrastructuur, zorg, onderwijs
- bevolkingsgroei en leeftijdsopbouw;*
● het geboortecijfer daalt wereldwijd, maar in de arme landen groeit de bevolking snel,
nadeel; het bnp moet groeien om de welvaart per persoon te laten stijgen
● rijke landen hebben last van vergrijzing; de werkende mensen moeten de zorg betalen
voor de ouderen
- mate van ongelijkheid *
