Samenvatting criminologie en mensenrechten + notities:

CRIMINOLOGIE EN
MENSENRECHTEN
INLEIDING

 Mensenrechten ook in verhouding met niet-gouvernementele organisaties
o Mensenrechten en cultuur, academische organisaties, sport, kerk,
oorlog, vluchtelingen, gedetineerden…
 Debatten  staan de mensenrechten onder druk?

MENSENRECHTEN ONDER DRUK?

 Rechterlijke macht moet bescherming bieden voor die mensenrechten 
door vonnissen
o Overheid, politiek moeit zich heel vaak
 Vanaf WO2 verschillende verdragen, rechten,…
 Wie houdt zich bezig met controle over mensenrechten?
o Federaal instituut voor de rechten van de mensen (FIRM)
 Kijkt naar schendingen, controle op die mensenrechten en
kan eventueel sancties opleggen
 CTG = centrale toezichtsraad voor het gevangeniswezen
o Opereert op nationaal vlak
 CPT (i.v.m. foltering, orgaan Raad van Europa) en OPCAT (i.v.m. verdrag
VN over controle van gevangeniswezen, foltering, orgaan van VN)
o Opereert op internationaal vlak

HUMAN RIGHTS
 Equality, freedom, dignity, prosperity, peace, justice (waarde of systeem)




1

,MODULE 1: OORSPRONG EN ONTWIKKELING VAN FUNDAMENTELE
RECHTEN

 Human right is recent concept  daarom fundamentele rechten in historie

BEKNOPT HISTORISCH OVERZICHT

 Weten jullie welke jaartallen, momenten belangrijk zijn geweest voor
mensenrechten?
o Franse revolutie 1789
 Grote rol gespeeld voor mensenrechten
 Verklaring voor rechten van de mens en burger
o 1804: code civil door Napoleon
o 1830: oprichting België
 Oprichting grondwet (liberaal)
o 1948
 Kregen vrouwen stemrecht
 10 december UVRM uitgevaardigd door Algemene
vergadering van VN
o 1950
 EVRM door Raad van Europa
o 2008 Salduz-arrest van EHRM
 Geschiedenis lijkt lineair maar is dit niet  is meer schokkend, soms grote
soms kleine stappen in geschiedenis
o Niks is evident, ook niet op vlak van mensenrechten
 Juridische rechten worden vastgelegd in documenten,…

PLICHTEN EN RECHTEN
 Hammurabi (ca. 1780 v.C.)
o Koning van Babylon
 Wou voor zijn onderdanen reeks van voorschriften
uitvaardigen zodat zijn onderdanen deze konden lezen en
opvolgen
o Codex met rechten voor burgers die zelfs de koning niet kon
aanpassen want in steen gegrift
 Regels moeten voor een lange tijd gelden  daarom in steen
gegrift
o Deze codex gaat over vanalles
 Regels en straffen
 Vb. diefstal, landbouw, schade eigendom, rechten
vrouwen/kinderen, moord, slaven, huwelijksrecht
 Mengvorm van burgerlijk recht, strafrecht, fundamentele
rechten (vrouwen, kinderen), procesrechten (rechten die men
heeft als iemand beschuldigd wordt)
o Sporen van aanzet tot fundamentele rechten
 Vb. vrouwen, slaven,… zitten toch een kern van fundamentele
rechten


2

, Griekenland en Rome:
o Athene (500-300 v.C.): burgerrechten en politieke rechten voor
burgers (niet voor slaven en vrouwen)
o Ulpianus (3de eeuw):
 Het statelijk recht (ius civile) kent rechten toe aan Romeinse
burgers (niet aan slaven en vrouwen)
 Het volkenrecht (ius gentium) aan niet-burgers
 Geen Romeinse burgers, maar wel in het land leven en
daar mee in contact komen
o Vb. veroverde volkeren, handel drijvende
mensen
 Daarnaast biedt het natuurrecht (ius naturale) bepaalde
rechten aan alle menselijke wezens
 Minimale rechten
 Vooral voor vrouwen en slaven
 Hiërarchie van rechten
 Pas bij UVRM (1948) wordt deze hiërarchie opgeheven
o Het idee van democratie in die tijd verschilt van die van vandaag
 Maar op heden nog steeds anders in verschillende landen
 Middeleeuwen:
o Magna Carta (1215): “no taxation without representation” (geen
taxen zonder inspraak)
 Bezegelde tekst – akkoord verklaard met bepalingen uit deze
tekst
 Tot stand gekomen na een politiek conflict
 Koning Engeland gaat op kruistocht – om Jeruzalem te
bevrijden van ongelovigen
 Ondertussen zat Engeland zonder koning (broer zat
even op de troon)  wou het Rijk uitbreiden en ging
oorlog voeren
 Geld nodig om oorlog te voeren  verhoogde de belastingen
 maar baronnen waren hier niet mee akkoord, kregen geen
inspraak  verenigen zich en gaan naar koning (broer) 
koning (broer) gaat in debat over rechten en inspraak die
baronnen willen in ruil voor hogere belastingen
 Oorsprong van parlementaire democratie  grote mijlpaal
 Inhoud: verschillende domeinen
 Vb. handel, instellingen (vrijheden kerken), erfrecht
voor baronnen, weduwen, vrije burgers mogen gaan en
staan waar ze willen (enkel arrestatie gebaseerd op
wettelijk kader)
o Thomas van Aquino (ca. 1270):




3

,  Plichten van de gelovige in een theocratische samenleving en
rechten om dat geloof vorm te geven (geen rechten voor
slaven)
 Verdediging goddelijk standpunt  God staat voorop in
samenleving
 Plichten die elke gelovige heeft t.a.v. God
 Rechten moeten gepaard gaan met plichten
 Slaven zijn geen burgers en hebben geen rechten volgens
hem

VAN NATUURRECHT TOT NATUURLIJKE RECHTEN 17 D E EN 18 D E EEUW
 Renaissance:
o Britse Bill of Rights (1689):
 Koning wordt verjaagd en Koning Willem uit ander land neemt
troon over
 Op voorhand dat hij akkoord gaat met rechten van zijn
onderdanen + moet nieuwe rechten uitvaardigen (=Bill
of Rights)
 Start van de parlementaire democratie en ontwikkeling van
vrijheid van meningsuiting
 Vrijheid van meningsuiting moet andere rechten
mogelijk maken
 Locke:
o Mensen zijn redelijke wezens die rechten hebben + eigen ratio
 Puur het geboren worden als mens, maakt mensen
rechthebbend op hun eigen rechten en daarom aan alle
mensen (leven – vrijheid – eigendom)
o Menselijke rede impliceert natuurlijke rechten – sommige rechten
behoorden tot de “natuurstaat”– na intrede in het “sociaal contract”
stonden mensen enkel de afdwinging van deze rechten af aan de
staat, niet de rechten zelf
o Overgang van natuurstaat naar gereglementeerde staat  waar
overheid zorgt voor veiligheid en rechten van mensen (= sociaal
contract) + individu kan zich ontwikkelen
 Bentham:
o Natuurrecht is “nonsense upon stilts”, want rechten zijn het kind van
het positief recht
o Voorstander van fundamentele rechten
o Geloofde niet in natuurrecht  rechten bestaan alleen als ze in
positief recht zijn opgenomen (in teksten, boeken) die afdwingbaar
zijn  het moet ergens beschreven staan, enkel dan zijn het rechten

VAN NATUURLIJKE RECHTEN TOT JURIDISCHE RECHTEN
 Nieuwe tijden van constitutionalisering:
o Op weg naar stevige verankering van fundamentele rechten
o Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring (1776)

4