Kennistoets – Productie
verduurzamen
Table of Contents
Powerpoints.............................................................................4
Les 1.1 Productie Verduurzamen......................................................4
Historisch perspectief van de economie.....................................................................4
Conclusie.................................................................................................................... 5
Les 1.3 Operational.........................................................................6
Wat is Operations Management (OPM)?......................................................................6
Duivelselastiek........................................................................................................... 7
Productdesign en verduurzaming...............................................................................7
Lean & verspillingen................................................................................................... 7
les 2.3 Bedrijfsproces, bedrijfskolom & keten....................................7
Les 3.1 Circulaire economie..............................................................8
Ciruculaire economie.................................................................................................. 9
Scope 1, 2 en 3......................................................................................................... 10
Life Cycle Assessment (LCA).....................................................................................11
Verspillingen (Lean & circulaire economie)...............................................................11
Les 3.3 educated guess..................................................................12
Les 4.1 SBMC.................................................................................12
Sustainable business model canvas.........................................................................12
Interne elementen.................................................................................................... 13
Stakeholder Mapping................................................................................................ 14
les 4.3...........................................................................................14
Les 5.1 Circulaire Business Modellen..............................................16
Les 5.2 SFA....................................................................................17
Les 5.3 Business case....................................................................18
Twee soorten business cases (scenario’s).................................................................18
Oefenvragen............................................................................................................. 20
Les 6.1 Sanity check......................................................................21
Waarom is een sanity check belangrijk?...................................................................21
6.2 implementatieplan...................................................................22
implementatieplan.................................................................................................... 22
Les 6.3 verandermanagement........................................................23
Weerstand tegen verandering (Machiavelli).............................................................23
Menselijk gedrag bij verandering (Kahneman)..........................................................24
Interventies bij weerstand........................................................................................24
Les 7.1 Nieuw Ciruclair Businessmodel...........................................25
Page 1 of 58
, Nieuw circulair business model.................................................................................25
Artikelen................................................................................28
Samenvatting QuickScan Circulaire Businessmodellen.....................28
Duurzaam versus circulair ondernemen...................................................................28
De kern van de circulaire economie: waardebehoud................................................29
Businessmodellen en veranderende verantwoordelijkheid.......................................29
Zeven circulaire businessmodellen...........................................................................29
R-strategieën: mate van circulariteit........................................................................30
De QuickScan: van inzicht naar actie........................................................................30
Conclusie.................................................................................................................. 31
Ton van Kollenburg – In stapjes radicaal digitaal circulair
worden (2023)...............................................................................31
De circulaire uitdaging..............................................................................................31
Circulaire businessmodellen en ecosystemen...........................................................32
Digitalisering als oplossing.......................................................................................33
Naar een digitale circulaire economie.......................................................................33
In stapjes radicaal veranderen..................................................................................34
Conclusie.................................................................................................................. 34
‘De wereld heeft een geweldige kans’, meent klimaatdenker Nicholas
Stern. Interview in de Volkskrant, 14 november 2025......................34
Klimaatverandering als moreel én economisch vraagstuk........................................35
Wat is er nodig om rampen te voorkomen?..............................................................35
De centrale boodschap van het artikel.....................................................................36
Mirella Soyer – Draaien aan circulair gedrag. Positieve kantelpunten
in de transitie naar een circulaire toekomst (openbare les, 2025).....36
Circulair gedrag: wat is dat precies?.........................................................................37
Positieve kantelpunten.............................................................................................38
Het transcirculaire gedragsmodel.............................................................................38
Van interventies naar systeemverandering..............................................................38
Conclusie.................................................................................................................. 38
Products That Last – Hoofdstuk 3: Wat is het archetype van uw
businessmodel?.............................................................................39
Circulair ondernemen: waarde behouden in plaats van verkopen............................39
Overzicht van de businessmodel-archetypen...........................................................39
Vergelijking van de modellen....................................................................................41
Conclusie.................................................................................................................. 41
Oefentoets.............................................................................41
Week 1..........................................................................................41
Antwoorden.............................................................................................................. 43
Week 2 en 3..................................................................................44
Vragen les 2.3.......................................................................................................... 44
Vragen les 3.1.......................................................................................................... 45
Vragen les 3.3.......................................................................................................... 46
Antwoorden.............................................................................................................. 46
Week 4..........................................................................................47
Vragen les 4.1.......................................................................................................... 47
Page 2 of 58
, Antwoorden.............................................................................................................. 48
Week 5..........................................................................................49
Vragen les 5.1.......................................................................................................... 49
Vragen les 5.2.......................................................................................................... 49
Vragen les 5.3.......................................................................................................... 50
Antwoorden.............................................................................................................. 50
Week 6..........................................................................................50
Vragen les 6.1.......................................................................................................... 50
Vragen les 6.2.......................................................................................................... 51
Vragen les 6.3.......................................................................................................... 51
Week 7..........................................................................................52
Antwoorden.............................................................................................................. 53
Artikel - Quickscan circulaire businessmodellen...............................53
Antwoorden.............................................................................................................. 54
Artikel- Ton van Kollenburg............................................................54
Antwoorden.............................................................................................................. 55
Artikel – Interview in de volkskrant.................................................55
Antwoorden.............................................................................................................. 56
Artikel- Mirella Soyer.....................................................................56
Antwoorden.............................................................................................................. 57
Artikel- products that last..............................................................57
Antwoorden.............................................................................................................. 58
Page 3 of 58
, Powerpoints
Les 1.1 Productie Verduurzamen
Duurzaam = gericht op het verminderen van negatieve impact op mens,
milieu en economie.
Circulair = gericht op het sluiten van kringlopen: grondstoffen steeds
opnieuw gebruiken, geen afval.
Grondstoffen= Materialen uit de natuur die nodig zijn om producten te
maken.
Afval= Alles wat overblijft na productie of consumptie en geen functie
meer heeft binnen de keten (in de lineaire economie).
Nut & Noodzaak van verduurzaming
Volgens de slides (pag. 10–14) is verduurzaming belangrijk door:
- Wet- & regelgeving
o Internationale afspraken zoals het Akkoord van
Parijs en COP30 (pag. 12)
o Strengere Europese wetgeving die doorwerkt in Nederlandse
wetten.
o Er komen verplichtingen voor bedrijven rondom
mensenrechten, milieu en ketens.
- Schaarste van grondstoffen: Olie, koper, lithium, nikkel, kobalt,
helium, goud
Kortom: productie verduurzamen is geen politiek standpunt, maar pure
business sense.
Historisch perspectief van de economie
Onze huidige economie is gevormd door keuzes uit het verleden . Oudheid
→ Middeleeuwen → Industriële revolutie → Moderne economie
1. Oudheid (Grieken/Romeinen): Begin van markten, handel en
eigenaarschap.
2. Middeleeuwen: Sterke groei van internationale handel, o.a.
Hanzesteden
3. Industriële revolutie (±1800): Ontstaan van massaproductie,
fabrieken en economische groei.
Economisch denken wordt gevormd door klassieke economen (pag. 23-
26).
De vier klassieke economen
1. Adam Smith (18e eeuw):
Page 4 of 58
verduurzamen
Table of Contents
Powerpoints.............................................................................4
Les 1.1 Productie Verduurzamen......................................................4
Historisch perspectief van de economie.....................................................................4
Conclusie.................................................................................................................... 5
Les 1.3 Operational.........................................................................6
Wat is Operations Management (OPM)?......................................................................6
Duivelselastiek........................................................................................................... 7
Productdesign en verduurzaming...............................................................................7
Lean & verspillingen................................................................................................... 7
les 2.3 Bedrijfsproces, bedrijfskolom & keten....................................7
Les 3.1 Circulaire economie..............................................................8
Ciruculaire economie.................................................................................................. 9
Scope 1, 2 en 3......................................................................................................... 10
Life Cycle Assessment (LCA).....................................................................................11
Verspillingen (Lean & circulaire economie)...............................................................11
Les 3.3 educated guess..................................................................12
Les 4.1 SBMC.................................................................................12
Sustainable business model canvas.........................................................................12
Interne elementen.................................................................................................... 13
Stakeholder Mapping................................................................................................ 14
les 4.3...........................................................................................14
Les 5.1 Circulaire Business Modellen..............................................16
Les 5.2 SFA....................................................................................17
Les 5.3 Business case....................................................................18
Twee soorten business cases (scenario’s).................................................................18
Oefenvragen............................................................................................................. 20
Les 6.1 Sanity check......................................................................21
Waarom is een sanity check belangrijk?...................................................................21
6.2 implementatieplan...................................................................22
implementatieplan.................................................................................................... 22
Les 6.3 verandermanagement........................................................23
Weerstand tegen verandering (Machiavelli).............................................................23
Menselijk gedrag bij verandering (Kahneman)..........................................................24
Interventies bij weerstand........................................................................................24
Les 7.1 Nieuw Ciruclair Businessmodel...........................................25
Page 1 of 58
, Nieuw circulair business model.................................................................................25
Artikelen................................................................................28
Samenvatting QuickScan Circulaire Businessmodellen.....................28
Duurzaam versus circulair ondernemen...................................................................28
De kern van de circulaire economie: waardebehoud................................................29
Businessmodellen en veranderende verantwoordelijkheid.......................................29
Zeven circulaire businessmodellen...........................................................................29
R-strategieën: mate van circulariteit........................................................................30
De QuickScan: van inzicht naar actie........................................................................30
Conclusie.................................................................................................................. 31
Ton van Kollenburg – In stapjes radicaal digitaal circulair
worden (2023)...............................................................................31
De circulaire uitdaging..............................................................................................31
Circulaire businessmodellen en ecosystemen...........................................................32
Digitalisering als oplossing.......................................................................................33
Naar een digitale circulaire economie.......................................................................33
In stapjes radicaal veranderen..................................................................................34
Conclusie.................................................................................................................. 34
‘De wereld heeft een geweldige kans’, meent klimaatdenker Nicholas
Stern. Interview in de Volkskrant, 14 november 2025......................34
Klimaatverandering als moreel én economisch vraagstuk........................................35
Wat is er nodig om rampen te voorkomen?..............................................................35
De centrale boodschap van het artikel.....................................................................36
Mirella Soyer – Draaien aan circulair gedrag. Positieve kantelpunten
in de transitie naar een circulaire toekomst (openbare les, 2025).....36
Circulair gedrag: wat is dat precies?.........................................................................37
Positieve kantelpunten.............................................................................................38
Het transcirculaire gedragsmodel.............................................................................38
Van interventies naar systeemverandering..............................................................38
Conclusie.................................................................................................................. 38
Products That Last – Hoofdstuk 3: Wat is het archetype van uw
businessmodel?.............................................................................39
Circulair ondernemen: waarde behouden in plaats van verkopen............................39
Overzicht van de businessmodel-archetypen...........................................................39
Vergelijking van de modellen....................................................................................41
Conclusie.................................................................................................................. 41
Oefentoets.............................................................................41
Week 1..........................................................................................41
Antwoorden.............................................................................................................. 43
Week 2 en 3..................................................................................44
Vragen les 2.3.......................................................................................................... 44
Vragen les 3.1.......................................................................................................... 45
Vragen les 3.3.......................................................................................................... 46
Antwoorden.............................................................................................................. 46
Week 4..........................................................................................47
Vragen les 4.1.......................................................................................................... 47
Page 2 of 58
, Antwoorden.............................................................................................................. 48
Week 5..........................................................................................49
Vragen les 5.1.......................................................................................................... 49
Vragen les 5.2.......................................................................................................... 49
Vragen les 5.3.......................................................................................................... 50
Antwoorden.............................................................................................................. 50
Week 6..........................................................................................50
Vragen les 6.1.......................................................................................................... 50
Vragen les 6.2.......................................................................................................... 51
Vragen les 6.3.......................................................................................................... 51
Week 7..........................................................................................52
Antwoorden.............................................................................................................. 53
Artikel - Quickscan circulaire businessmodellen...............................53
Antwoorden.............................................................................................................. 54
Artikel- Ton van Kollenburg............................................................54
Antwoorden.............................................................................................................. 55
Artikel – Interview in de volkskrant.................................................55
Antwoorden.............................................................................................................. 56
Artikel- Mirella Soyer.....................................................................56
Antwoorden.............................................................................................................. 57
Artikel- products that last..............................................................57
Antwoorden.............................................................................................................. 58
Page 3 of 58
, Powerpoints
Les 1.1 Productie Verduurzamen
Duurzaam = gericht op het verminderen van negatieve impact op mens,
milieu en economie.
Circulair = gericht op het sluiten van kringlopen: grondstoffen steeds
opnieuw gebruiken, geen afval.
Grondstoffen= Materialen uit de natuur die nodig zijn om producten te
maken.
Afval= Alles wat overblijft na productie of consumptie en geen functie
meer heeft binnen de keten (in de lineaire economie).
Nut & Noodzaak van verduurzaming
Volgens de slides (pag. 10–14) is verduurzaming belangrijk door:
- Wet- & regelgeving
o Internationale afspraken zoals het Akkoord van
Parijs en COP30 (pag. 12)
o Strengere Europese wetgeving die doorwerkt in Nederlandse
wetten.
o Er komen verplichtingen voor bedrijven rondom
mensenrechten, milieu en ketens.
- Schaarste van grondstoffen: Olie, koper, lithium, nikkel, kobalt,
helium, goud
Kortom: productie verduurzamen is geen politiek standpunt, maar pure
business sense.
Historisch perspectief van de economie
Onze huidige economie is gevormd door keuzes uit het verleden . Oudheid
→ Middeleeuwen → Industriële revolutie → Moderne economie
1. Oudheid (Grieken/Romeinen): Begin van markten, handel en
eigenaarschap.
2. Middeleeuwen: Sterke groei van internationale handel, o.a.
Hanzesteden
3. Industriële revolutie (±1800): Ontstaan van massaproductie,
fabrieken en economische groei.
Economisch denken wordt gevormd door klassieke economen (pag. 23-
26).
De vier klassieke economen
1. Adam Smith (18e eeuw):
Page 4 of 58
