Uitgebreide samenvatting Inleiding Psychologie en Gezondheid

Uitgebreide samenvatting Inleiding Psychologie en
Gezondheid

Hoofdstuk 1 – Wat is gezondheid?
1.1 Ziekte en gezondheid

 Ziekte en gezondheid overstijgen zorg:
De samenwerking tussen advocaat Chadwick en arts Snow tijdens
de 'sanitaire revolutie' laat zien dat gezondheid niet alleen medisch
is, maar ook afhankelijk van de omgeving en samenleving.
Zorgvoorzieningen zijn belangrijk, maar gezondheid wordt mede
bepaald door leefomgeving en individuele keuzes.
 Ziekte:
o Definities: schadelijke lichamelijke of psychische afwijkingen
die functioneren beperken.
o Voorbeelden: infectieziekten, hart- en vaatziekten, kanker,
psychische aandoeningen, chronische ziekten.
o Chronische ziekten: vaak geen volledig herstel mogelijk,
leiden tot pijn, beperkingen en langdurige zorgbehoefte.
o Sterfteoorzaken in Nederland 2020: COVID-19 werd de
belangrijkste doodsoorzaak; ook dementie, longkanker,
beroerte, hartziekten blijven significant.
o Verschil met 2015: sterfte steeg door COVID-19 en
bevolkingsgroei.
o Somatische en psychische ziekten kunnen elkaar versterken
(bijv. diabetes type 2 en depressie).
 Gezondheid:
o Lastiger te definiëren dan ziekte; persoonlijke interpretaties
variëren: fitheid, geluk, kwaliteit van leven, zinvol leven.
o Gezondheid = afwezigheid van ziekte.
o Walburg (2015): gezondheid en ziekte zijn aparte maar
gerelateerde dimensies:
 Ziekte: continuum van geen tot ernstig ziek.
 Gezondheid: continuum van slecht tot zeer gezond.
 Preventie en inzicht in ziekten:
o Pathogenese: inzicht in ontstaan en verloop van ziekten helpt
preventie ontwikkelen.
o Voorbeelden: ontdekking van micro-organismen, hiv/aids
preventie, Rijksvaccinatieprogramma.
 Salutogenese:
o Geïntroduceerd door Antonovsky (1996): focus op factoren die
gezondheid bevorderen in plaats van ziekten voorkomen.
o Praktijkvoorbeeld: gemeente Den Haag onderzoekt hoe
mensen in armoede toch gezond blijven.
o Bevindingen: eigen regie en eigenwaarde zijn essentieel voor
ervaren gezondheid.

, o Beleidsimplicatie: gezondheid gericht beleid, versterken van
eigen regie en armoedebestrijding, training van professionals
voor gelijkwaardige benadering.

Kortom, het hoofdstuk benadrukt dat gezondheid een complex samenspel
is van ziekte, individuele factoren en maatschappelijke invloeden.
Preventie (pathogenese) én bevordering van gezondheid (salutogenese)
zijn beide essentieel voor een breed gezondheidsbeleid.

,1.2 Omgeving en gezondheid

 Lalonde-rapport (1974):
o Uitgebracht door de Canadese minister van Volksgezondheid,
Marc Lalonde.
o Doorbrak het dominante biomedische denken van die tijd.
o Introduceerde een maatschappelijke visie op gezondheid en
legde de basis voor gezondheidsbevordering (health
promotion).
 Health field concept:
o Vier deelgebieden die gezondheid beïnvloeden:
1. Biologische factoren
2. Leefstijlfactoren
3. Omgevingsfactoren (fysiek en sociaal)
4. Kwaliteit en toegankelijkheid van zorg
o Gezondheid wordt dus niet alleen door zorg bepaald, maar ook
door leefstijl en omgeving.
 Routes om gezondheid te bevorderen:
o Pathogenese: aanpak van risicofactoren voor ziekte of
ongezondheid.
o Salutogenese: stimuleren van een gezonde omgeving en
gezond gedrag.
 Internationale impact:
o Basis voor The Ottawa Charter for Health Promotion (WHO,
1986).
o De Ottawa Charter legde de basis voor de huidige integrale
benadering van gezondheidsbevordering.
 Huidige definitie gezondheidsbevordering (RIVM, 2017a):
o “Elke planmatige en doelgerichte aanpak om gedrag van
burgers te veranderen en hun omstandigheden te
beïnvloeden, met als doel gezondheid te bevorderen of ziekte
te voorkomen.”
 Figuur: Health Field-model van Lalonde




Gezondheidsmodel volgens Lalonde (1974)

, Kortom, het hoofdstuk benadrukt dat gezondheid wordt bepaald door een
combinatie van zorg, leefstijl en omgeving, en dat
gezondheidsbevordering zowel ziektepreventie als stimulering van
gezondheid omvat.



1.3 Positieve Gezondheid

Traditionele definities van gezondheid

 Lalonde benoemt vier deelgebieden die gezondheid beïnvloeden,
maar definieert gezondheid niet concreet.
 De WHO definieerde gezondheid in 1948 als: “een toestand van
volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn, en niet
slechts de afwezigheid van ziekte.”
 Deze definitie werd bekritiseerd: te idealistisch, statisch en
medicaliserend, waardoor bijna iedereen als ‘patiënt’ wordt gezien.

Nieuwe visie: Positieve Gezondheid (Huber)

 Machteld Huber (2011) stelde gezondheid voor als: “het vermogen
zich aan te passen en zelf te managen in het licht van sociale,
fysieke en emotionele uitdagingen.”
 Focus ligt op functioneren, veerkracht en zelfregie, niet op
afwezigheid van ziekte.

Zes dimensies van gezondheid volgens Huber

1. Lichaamsfuncties: fysieke klachten, energie, medisch
functioneren.
2. Mentaal welbevinden: emotionele toestand, cognitief
functioneren, zelfvertrouwen, veerkracht, zelfmanagement.
3. Zingeving: doelen, betekenis, toekomstperspectief, acceptatie.
4. Kwaliteit van leven: geluk, levenslust, balans, ervaren
gezondheid.
5. Meedoen: sociale relaties, maatschappelijke participatie,
communicatievaardigheden.
6. Dagelijks functioneren: ADL, werkvermogen, health literacy.