Samenvatting Aantekeningen moderne tijd

Vroegmoderne tijd
Hoorcollege 1

Zestiende eeuw
- Renaissance internationaal en in de Nederlanden
o Renaissance
o Humanisme
- Politiek en religieuze strubbelingen in de Nederlanden
o Reformatie
o Opstand
Begrippen
- Humanisme, reformatie, republiek der letteren, rederijkerskamers, drukpers

Wat is de renaissance
- Wedergeboorte
o Een cultuur die weer opnieuw geboren wordt
- Periode culturele bloei, 1350- 1600
- Begint in Italiaanse steden
o Kijkt naar de oudheid
- Tijden van geniale alleskunners
o Alberti, Michelangelo, Leonardo da Vinci

- In de negentiende schreef Jacob Burckhardt over de renaissance
o Invloedrijk boek
 Hij positioneert de renaissance als het begin van de moderne tijd
 Geboorte van het individu
 Seculier wereldbeeld
o Werelds, niet kerkelijk, Losstaand van het geloof
o Mensen vinden dat de wereld zo bestuurd moet worden, god
heeft het niet bepaald (voorbeeld)
- Historiografie na Burckhardt
o Kritiek: onderscheid tussen middeleeuwen en renaissance
 Geen breuk met middeleeuwen
 Niet seculier
 Geen lineaire vooruitgang
 Alsof de geschiedenis moest uitdraaien op een liberale samenleving
(zoals Burckhardt impliceert in zijn boek)
o Nu’:
 Continuïteit middeleeuwen-vroegmoderne tijd
 Sociale geschiedenis (klasse, gender)
 Relaties tussen wereldhandel en Europese ontwikkelingen
o Renaissance wordt vooral gebuikt om een verzameling culturele verandering in de
westerse cultuur mee aan te duiden
 Media revolutie: drukpers (1455)
 Zo konden op grote schaal teksten worden gedrukt
 Ingrijpend voor informatie cultuur
 Culturele verandering
 Begin globalisering
 Vroeger ‘ontdekkingsreizen’ genoemd
 Vb: Columbus 1492, ontdekt Amerika
 Handel als motor
 Koloniale expansie
 Wetenschappelijke (revolutie)
 Copernicus, boek publicatie, de revolutionibus orbium coelestium
(1543)
 De aarde draait om de zon en niet andersom
o Gaat in tegen alle bronnen uit de oudheid

, Vroegmoderne tijd
Hoorcollege 1

 Opkomst van het humanisme
 Literaire beweging
 Umanista: leraar of student in de klassieke taal
 Studia humanitatis: opleiding in taal en literatuur van de oudheid
 Dus niet ‘de mens staat centraal’ (dit gebeurde pas in de 19 de eeuw,
levensbeschouwing)
 Het aanleren van taalvaardigheid, het was waardevol, je kon jezelf
ontwikkelen door teksten uit de oudheid
Humanisme
- Herwaardering klassieke teksten
- Opnieuw publiceren
o Filogolie als techniek
o Commentaar als hulpmiddel
o Europese markt voor drukkers
- Toepassing in onderwijs
o Taalwaardigheid en communicatie
o Grammatica
o Retorica
o Imitatie als methode voor compositie
- Francesco Petraca
o Vader van het humanisme
 Epistrolografie: brieven als literaire vorm
 Biografie: levens van beroemde mannen
 Epiek: Afrika
 Hij liet zichzelf kronen in Rome tot dichter
 Bekent van zijn liefdesberichten aan Laura
 Grotendeels sonnetten
 Directe uiting van gevoelens van de ‘ik’
- Desiderius Erasmus
o Afkomstig uit lage landen
o Beroemdste humanist ooit, maar zeker van zijn tijd
o Nooit een letter in het Nederlands geschreven
 Hij heeft in veel landen gewoond ‘wereldburger’
o Zijn werk gaat over: religie, taal en onderwijs,
 in het latijn
 bijna 100 werken
- Christelijke humanisme
o Historische kijk op religieuze bronnen
o 1516: novum instrumentum omne
 Terug naar de bronnen als hervorming
 Erasmus heeft de bijbel hertaalt vanuit het latijn
Republiek der letteren
- Virtuele gemeenschap van humanisten
- Latijn als voertaal
- Geen landsgrenzen
- Communicatie via brieven
o Netwerk voor literaire productie, verspreiding, consumptie
o Een Europees fenomeen: verbond heel Europa met elkaar
Impact humanisme in de Nederlanden
- Nieuw Zelfbewustzijn
o Apollo en de muzen aan het woord
- Vertalingen van klassieke werken naar het Nederlands
- De toepassing van de klassieke talen op de eigen taal