Aansluiten op lichamelijk onderzoek om een volledig beeld Wanneer er geen lichamelijke oorzaak wordt
van de gezondheidstoestand te krijgen. gevonden, wordt de zorgvrager doorverwezen
Nagaan of er sprake is van somatische (lichamelijke) naar de geestelijke gezondheidszorg.
comorbiditeit, zodat andere fysieke aandoeningen tijdig Binnen de GGZ is men gespecialiseerd in het
worden ontdekt. stellen van diagnoses en het behandelen van
Controle van de medicamenteuze behandeling, inclusief het psychische stoornissen.
`begint bij de anamnese Psychiatrisch onderzoek—dat per persoon kan
beoordelen van effectiviteit en eventuele bijwerkingen.
bij lichamelijk en aanvullend verschillen—kan bestaan uit anamnese,
Het aanvullend onderzoek kan bestaan uit:
onderzoek kunnen observatie, aanvullend onderzoek zoals hetero-
Bloedonderzoek
onderliggende aandoeningen en ontwikkelingsanamnese, lichamelijk
Hormoonbepalingen
en symptomen verklaard onderzoek en (neuro)psychologisch onderzoek,
Een elektro-encefalogram (EEG) om de elektrische activiteit
worden en is nodig om tot een psychiatrische diagnose
van de hersenen te meten.
te komen.
LICHAMELIJK LABORATORIUM PSYCHIATRISCH
ONDERZOEK
SYMPTOMEN
pas wanneer psychische
klachten het dagelijks leven PSYCHIATRISCHE
beïnvloeden, is er sprake AANDOENINGEN
van een stoornis.
zie tabel 14.2 voor de
symptomen.
de specifieke symptomen
H14
staan in tabel 14.3
INLEIDING IN
RISICOFACTOREN
DE PSYCHIATRIE
psychische gezondheid verwijst naar cognitief, emotioneel en sociaal welzijn.
WHO: toestand van welbevinden waarin het individu zich bewust is van zijn of haar erfelijk: aanleg of gevoeligheid doorgegeven via de genen.
bekwaamheden, de gewone stress van het leven aankan, productief kan werken, en in staat afwijkingen in verschillende genen. 'erft kwetsbaarheid, niet stoornis zelf'
is een bijdrage te leveren aan zijn of haar gezondheid. verstoord evenwicht neurotransmitters (oorzaak of gevolg?)
psychische ongezondheid uit zich in bijv. nutteloosheid, futloos, stress, angstig, zenuwachtig, omgevingsfactoren (bijv. door alcohol, drugs, infectieziekten, toxische
hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, vermoeidheid, buikpijn stof, hersenletsel, zuurstoftekort en slechte voeding).
klachten gaan van mild tot een gediagnosticeerde aandoening, ⟶ DSM als classificatie. ernstig psychisch trauma
psychische stoornissen gaan gepaard met lijdensdruk/beperkingen in het functioneren. sociale omstandigheden (bijv. armoede, sterfgevallen. scheidingen etc).
meest voorkomende: angst-, depressieve-, in gebruik van middelen-, bipolaire-, en zie pp its
eetstoornissen.
, ANGST ST OOR NI SSEN EN OB SESSI EVE- COMP UL SI EVE ST OOR NI SSE N
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
Gegeneraliseerde angststoornis
(overmatige zorgen over het
allerdaagse):
– ontstaan door combi genetische – overmatig angst, moeite met
– vrouwelijk – met psychiatrisch onderzoek. – bestaat uit voorlichting, psychotherapie (cognitieve
factoren en omgevingsfactoren. controle, psy. s. zoals vermoeidheid,
– erfelijke factoren – pas bij langdurig/ernstige gedragstherapie (CGT) en/of exposuretherapie) en/of
– er ontstaat een disbalans tussen prikkelbaarheid etc., som.s.
– angstig zijn als kind aandoeningen specifiek exposuretherapie.
neurotransmitters, zoals noradrenaline, verhoogde spierspanning etc.,
– traumatische aanvullend (bloed) onderzoek – medicamenteus: antidepressiva (bijv. SSRI's,
serotonine en gamma, aminoboterzuur, hartkloppingen, trillen
Angststoornissen gebeurtenissen ingezet. benzodiazepinen)
in de hersennetwerken bijv. limbische Paniekstoornis (paniekaanvallen):
– lage opleiding/laag – als dagelijks leven belemmert
sys-teem (⟶ voor regulatie emoties. – hevige angst, ongenaam gevoel
inkomen. wordt mag, volgens de DSM-5- Complicaties: risico op andere psychiatrische
– groot deel ontstaat door activiteit borst, ademnood, transpireren,
– verstandelijke classificatie, gesproken worden aandoeningen, bijwerking medicatie (benzodiazepinen bijv.
sym. zenuwstelsel in reactie op ervaren rillingen, misselijkheid, trillen,
beperking van een angststoornis. op afhankelijkheid)
angst en stress. derealisatie, depersonalisatie etc.
Specifieke fobie:
– angstreactie, vermijding
confrontatie etc.
- Eerstegraads
- Obsessies: Onvrijwillige,
familielid met OCS. - Psychotherapie: Exposure in vivo met responspreventie
aanhoudende dwanggedachten of -
- Andere psych. (angst leren verdragen zonder dwang, niet toegeven aan
- Precieze oorzaak onbekend. beelden.
aandoening, compulies) of cognitieve gedragstherapie.
Neurotransmitters: Serotonine en - Compulsies (herhaling/patroon) om
middelengebruik of - Medicatie: Antidepressivum (vaak SSRI).
dopamine spelen een belangrijke rol. de angst door obsessies te - Anamnese: Uitvragen klachten en
ticstoornis. - Overig: Diepe hersenstimulatie (zeer kleine groep).
Obsessieve-compulsieve - Hersenen: Stoornissen in netwerken verminderen (bijv. handen wassen, invloed op functioneren.
- Ernstige levens
stoornissen (dwangstoornis) van limbisch systeem ('emotionele denkpatronen). - DSM-5: Toetsen aan criteria voor
gebeurtenissen (bijv. Prognose & Complicaties:
brein') en de orbitofrontale cortex - Criteria: Nemen veel tijd in beslag OCS.
seksueel misbruik). - Chronisch: Vaak blijvende symptomen en
(beheersing emotionele prikkels). (>1 uur per dag) en beïnvloeden
- Zwangerschap of onderhoudsbehandeling nodig.
dagelijks functioneren.
streptokokken - Comorbiditeit: Vaak ook angst-/stemmingsstoornis.
- Gevoel: Angst en onrust.
infectie bij kinderen - Suïcidaliteit: 50% heeft gedachten, 25% doet een poging.
(PANDAS).
P SYCHOT I SCHE ST OOR NI SSEN
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
Psychotisch (Positief):
- Wanen: Verkeerde interpretaties
- Medicatie: Antipsychotica (remmen dopamine, werken
van werkelijkheid
goed op positieve symptomen). (kan neg. invloed cognitieve
- Hallucinaties
- Geslacht (man), symp. leveren → dan middel aanpassen).
- Waarschijnlijk interactie tussen - Onsamenhangende spraak en
leeftijd (adolescentie - Therapie: Psycho-educatie, cognitieve gedragstherapie,
genetische factoren, een (foetale) gedesorganiseerd gedrag of
/jongvolwassen), - Criteria: Diagnose door gezinsinterventies.
ontwikkelingsstoornis en katatonie (ontregeling motoriek)
genetica, vertraagde psychiater na uitgebreid - Organisatie: Multidisciplinair (VIP-teams voor vroege
omgevingsfactoren. - Symptomen treden niet op in kader
Psychotische stoornis ontwikkeling in onderzoek. Bij schizofrenie interventie, FACT-teams voor chronisch).
- neurotransmitter dopamine: ander psychische aandoening!
baarmoeder, laag IQ. moeten symptomen min. 6
vallen volgens DSM-5 onder Overactiviteit speelt rol bij positieve
- Psychosociaal: maanden duren. Prognose & Complicaties:
schizofreniespectrum symptomen (wanen/hallucinaties). Negatief:
Immigratie, leven in - Beloop: Wisselend, vaak terugval. Levensverw. schizofrenie
- Overig: Ook neurotr. gamma- - vermindering gedrag wat normaal
stedelijke omgeving, - Exclusie: Lichamelijke oorzaken 20/25 jaar korter (vanwege hart- vaatziekte en zelfdoding).
aminoboterzuur GABA, glutamaat, aanwezig is. Spraakarmoede (alogie),
middelengebruik op of middelengebruik uitsluiten. - Metaboolsyndroom antipsychotica:
serotonine en acetylcholine spelen een initiatiefverlies, vervlakking
jonge leeftijd, Overgewicht/hartziekten door medicatie en leefstijl.
rol. gevoelsleven.
trauma/stress. - Parkinsonisme: Bewegingsstoornissen door medicatie.
Cognitief & Affectief:
- Verslavingsstoornis, zelfverwonding, suïcide: Risico sterk
- Problemen concentratie, probleem
verhoogd.
oplossend vermogen
- stemming: angst, agitatie, disbalans
van de gezondheidstoestand te krijgen. gevonden, wordt de zorgvrager doorverwezen
Nagaan of er sprake is van somatische (lichamelijke) naar de geestelijke gezondheidszorg.
comorbiditeit, zodat andere fysieke aandoeningen tijdig Binnen de GGZ is men gespecialiseerd in het
worden ontdekt. stellen van diagnoses en het behandelen van
Controle van de medicamenteuze behandeling, inclusief het psychische stoornissen.
`begint bij de anamnese Psychiatrisch onderzoek—dat per persoon kan
beoordelen van effectiviteit en eventuele bijwerkingen.
bij lichamelijk en aanvullend verschillen—kan bestaan uit anamnese,
Het aanvullend onderzoek kan bestaan uit:
onderzoek kunnen observatie, aanvullend onderzoek zoals hetero-
Bloedonderzoek
onderliggende aandoeningen en ontwikkelingsanamnese, lichamelijk
Hormoonbepalingen
en symptomen verklaard onderzoek en (neuro)psychologisch onderzoek,
Een elektro-encefalogram (EEG) om de elektrische activiteit
worden en is nodig om tot een psychiatrische diagnose
van de hersenen te meten.
te komen.
LICHAMELIJK LABORATORIUM PSYCHIATRISCH
ONDERZOEK
SYMPTOMEN
pas wanneer psychische
klachten het dagelijks leven PSYCHIATRISCHE
beïnvloeden, is er sprake AANDOENINGEN
van een stoornis.
zie tabel 14.2 voor de
symptomen.
de specifieke symptomen
H14
staan in tabel 14.3
INLEIDING IN
RISICOFACTOREN
DE PSYCHIATRIE
psychische gezondheid verwijst naar cognitief, emotioneel en sociaal welzijn.
WHO: toestand van welbevinden waarin het individu zich bewust is van zijn of haar erfelijk: aanleg of gevoeligheid doorgegeven via de genen.
bekwaamheden, de gewone stress van het leven aankan, productief kan werken, en in staat afwijkingen in verschillende genen. 'erft kwetsbaarheid, niet stoornis zelf'
is een bijdrage te leveren aan zijn of haar gezondheid. verstoord evenwicht neurotransmitters (oorzaak of gevolg?)
psychische ongezondheid uit zich in bijv. nutteloosheid, futloos, stress, angstig, zenuwachtig, omgevingsfactoren (bijv. door alcohol, drugs, infectieziekten, toxische
hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, vermoeidheid, buikpijn stof, hersenletsel, zuurstoftekort en slechte voeding).
klachten gaan van mild tot een gediagnosticeerde aandoening, ⟶ DSM als classificatie. ernstig psychisch trauma
psychische stoornissen gaan gepaard met lijdensdruk/beperkingen in het functioneren. sociale omstandigheden (bijv. armoede, sterfgevallen. scheidingen etc).
meest voorkomende: angst-, depressieve-, in gebruik van middelen-, bipolaire-, en zie pp its
eetstoornissen.
, ANGST ST OOR NI SSEN EN OB SESSI EVE- COMP UL SI EVE ST OOR NI SSE N
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
Gegeneraliseerde angststoornis
(overmatige zorgen over het
allerdaagse):
– ontstaan door combi genetische – overmatig angst, moeite met
– vrouwelijk – met psychiatrisch onderzoek. – bestaat uit voorlichting, psychotherapie (cognitieve
factoren en omgevingsfactoren. controle, psy. s. zoals vermoeidheid,
– erfelijke factoren – pas bij langdurig/ernstige gedragstherapie (CGT) en/of exposuretherapie) en/of
– er ontstaat een disbalans tussen prikkelbaarheid etc., som.s.
– angstig zijn als kind aandoeningen specifiek exposuretherapie.
neurotransmitters, zoals noradrenaline, verhoogde spierspanning etc.,
– traumatische aanvullend (bloed) onderzoek – medicamenteus: antidepressiva (bijv. SSRI's,
serotonine en gamma, aminoboterzuur, hartkloppingen, trillen
Angststoornissen gebeurtenissen ingezet. benzodiazepinen)
in de hersennetwerken bijv. limbische Paniekstoornis (paniekaanvallen):
– lage opleiding/laag – als dagelijks leven belemmert
sys-teem (⟶ voor regulatie emoties. – hevige angst, ongenaam gevoel
inkomen. wordt mag, volgens de DSM-5- Complicaties: risico op andere psychiatrische
– groot deel ontstaat door activiteit borst, ademnood, transpireren,
– verstandelijke classificatie, gesproken worden aandoeningen, bijwerking medicatie (benzodiazepinen bijv.
sym. zenuwstelsel in reactie op ervaren rillingen, misselijkheid, trillen,
beperking van een angststoornis. op afhankelijkheid)
angst en stress. derealisatie, depersonalisatie etc.
Specifieke fobie:
– angstreactie, vermijding
confrontatie etc.
- Eerstegraads
- Obsessies: Onvrijwillige,
familielid met OCS. - Psychotherapie: Exposure in vivo met responspreventie
aanhoudende dwanggedachten of -
- Andere psych. (angst leren verdragen zonder dwang, niet toegeven aan
- Precieze oorzaak onbekend. beelden.
aandoening, compulies) of cognitieve gedragstherapie.
Neurotransmitters: Serotonine en - Compulsies (herhaling/patroon) om
middelengebruik of - Medicatie: Antidepressivum (vaak SSRI).
dopamine spelen een belangrijke rol. de angst door obsessies te - Anamnese: Uitvragen klachten en
ticstoornis. - Overig: Diepe hersenstimulatie (zeer kleine groep).
Obsessieve-compulsieve - Hersenen: Stoornissen in netwerken verminderen (bijv. handen wassen, invloed op functioneren.
- Ernstige levens
stoornissen (dwangstoornis) van limbisch systeem ('emotionele denkpatronen). - DSM-5: Toetsen aan criteria voor
gebeurtenissen (bijv. Prognose & Complicaties:
brein') en de orbitofrontale cortex - Criteria: Nemen veel tijd in beslag OCS.
seksueel misbruik). - Chronisch: Vaak blijvende symptomen en
(beheersing emotionele prikkels). (>1 uur per dag) en beïnvloeden
- Zwangerschap of onderhoudsbehandeling nodig.
dagelijks functioneren.
streptokokken - Comorbiditeit: Vaak ook angst-/stemmingsstoornis.
- Gevoel: Angst en onrust.
infectie bij kinderen - Suïcidaliteit: 50% heeft gedachten, 25% doet een poging.
(PANDAS).
P SYCHOT I SCHE ST OOR NI SSEN
Aandoening Risicofactoren Etiologie en/of pathofysiologie Symptomen Diagnostiek Behandeling
Psychotisch (Positief):
- Wanen: Verkeerde interpretaties
- Medicatie: Antipsychotica (remmen dopamine, werken
van werkelijkheid
goed op positieve symptomen). (kan neg. invloed cognitieve
- Hallucinaties
- Geslacht (man), symp. leveren → dan middel aanpassen).
- Waarschijnlijk interactie tussen - Onsamenhangende spraak en
leeftijd (adolescentie - Therapie: Psycho-educatie, cognitieve gedragstherapie,
genetische factoren, een (foetale) gedesorganiseerd gedrag of
/jongvolwassen), - Criteria: Diagnose door gezinsinterventies.
ontwikkelingsstoornis en katatonie (ontregeling motoriek)
genetica, vertraagde psychiater na uitgebreid - Organisatie: Multidisciplinair (VIP-teams voor vroege
omgevingsfactoren. - Symptomen treden niet op in kader
Psychotische stoornis ontwikkeling in onderzoek. Bij schizofrenie interventie, FACT-teams voor chronisch).
- neurotransmitter dopamine: ander psychische aandoening!
baarmoeder, laag IQ. moeten symptomen min. 6
vallen volgens DSM-5 onder Overactiviteit speelt rol bij positieve
- Psychosociaal: maanden duren. Prognose & Complicaties:
schizofreniespectrum symptomen (wanen/hallucinaties). Negatief:
Immigratie, leven in - Beloop: Wisselend, vaak terugval. Levensverw. schizofrenie
- Overig: Ook neurotr. gamma- - vermindering gedrag wat normaal
stedelijke omgeving, - Exclusie: Lichamelijke oorzaken 20/25 jaar korter (vanwege hart- vaatziekte en zelfdoding).
aminoboterzuur GABA, glutamaat, aanwezig is. Spraakarmoede (alogie),
middelengebruik op of middelengebruik uitsluiten. - Metaboolsyndroom antipsychotica:
serotonine en acetylcholine spelen een initiatiefverlies, vervlakking
jonge leeftijd, Overgewicht/hartziekten door medicatie en leefstijl.
rol. gevoelsleven.
trauma/stress. - Parkinsonisme: Bewegingsstoornissen door medicatie.
Cognitief & Affectief:
- Verslavingsstoornis, zelfverwonding, suïcide: Risico sterk
- Problemen concentratie, probleem
verhoogd.
oplossend vermogen
- stemming: angst, agitatie, disbalans
