HOGESCHOOL LEIDEN
Privaatrecht
Buitenkamp Duivenvoorden-Van Rossum
Charlotte Goemans
2025 - 2026
Dit document bevat een samenvatting van privaatrecht voor het eerste jaar hbo-rechten. Naast dat
ook begrippen en artikelen. Het is handig om de begrippen te leren met flashcards voor optimaal
resultaat en de artikelen te markeren in je wettenbundel, zodat je ze bij je tentamen klaar heb staan
om vragen te beantwoorden. Succes met leren!
,Hoofdstuk 1 – Inleiding privaatrecht
§1.1 Wat is privaatrecht?
1.1.1 Verschil tussen publiekrecht en privaatrecht
Het publiekrecht is het recht dat geldt tussen de overheid en de burger. De rechtsgebieden die onder
het publiekrecht vallen, zijn staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht.
- Bij het staatsrecht staat de organisatie van de overheid centraal en de bevoegdheden die
daarbij horen.
- Het bestuursrecht heeft duidelijke link met het staatsrecht. Het is namelijk voortgekomen uit
het staatsrecht en heeft als doel regels te geven voor organen van de overheid en andere
organen die met openbaar gezag zijn bekleed.
- In het strafrecht worden bepaalde gedragingen strafbaar gesteld. Daarnaast is in het
strafrecht geregeld hoe de strafprocedure verloopt.
Het privaatrecht beschrijft hoe natuurlijke personen en rechtspersonen met elkaar moeten omgaan.
- Natuurlijke perszonen zijn te omschrijven als mensen van vlees en bloed.
- Rechtspersonen zijn juridische constructies waarbij natuurlijke personen ingezet worden om
de doelstelling van het bedrijf te verwezenlijken.
Niet alleen burgers en bedrijven kunnen privaatrechtelijke handelingen verrichten, de overheid kan
dit ook. Rechtspersoonlijkheid bestaat als me door middel van een juridische constructie aan het
rechtsverkeer deelneemt. Met deze rechtspersoonlijkheid kunnen privaatrechtelijke handelingen
worden verricht. De privaatrechtelijke handelingen van de (publiekrechtelijke) rechtspersoon vallen
onder het privaatrecht.
Het is niet altijd aan het overheidsorgaan om een keuze te maken tussen de publiekrechtelijke weg.
Dit kwam voor het eerst naar voren in het Windmill-arrest (ECLI:NL:HR:1990:AC0965):
- Windmill Holland BV had een fabriek die fosfaat houdende meststoffen produceerde.
Windmill had een vergunning van het lozen van een jaarlijkse hoeveelheid aan afval. Via de
wet verontreiniging oppervlaktewateren kom er een publiekrechtelijke financiële heffing
geheven worden. Omdat zo een regeling nog niet wat vastgesteld, wilde de Staat als eigenaar
van de Nieuwe Waterweg de lozingen alleen toestaan met een ‘privaatrechtelijke
vergunning’ tegen betaling. De rechtsvraag was: mag de overheid, wanneer haar ter
behartiging van bepaalde belangen bij een publiekrechtelijke regeling bevoegdheden zijn
toegekend, die belangen ook behartigen door gebruik te maken van haar krachtens het
privaatrecht toekomende bevoegdheden? Volgens de Hoge Raad mag de Staat niet langs
privaatrechtelijke weg een vergoeding bedingen.
Dus, wanneer de betrokken publiekrechtelijke regeling daarin niet voorziet, is voor de
beantwoording van deze vraag beslissend of gebruik van de privaatrechtelijke bevoegdheden die
regeling onaanvaardbare wijze doorkruist.
1
,1.1.2 Onderverdeling in personenrecht en vermogensrecht
Het personenrecht is gericht op de persoon: de natuurlijke persoon en de rechtspersoon. De rechten
en plichten van deze personen worden verder uitgewerkt in het personen- en familierecht (1 BW) en
het rechtspersonenrecht (BW 2):
- Het personen- en familierecht geeft regels ten aanzien van minderjarigheid, voor- en
achternaam, afstamming en gezag en huwelijk en geregistreerd partnerschap.
- Het rechtspersonenrecht gaat over de regels betreffende de nv, bv, de stichting, de
vereniging, de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij.
Het vermogensrecht is gericht op
het vermogen van de natuurlijke
persoon en de rechtspersoon. Het
vermogensrecht is terug te vinden
in de boeken 3 t/m 8 van het BW.
De definitie van vermogen is een
geheel van op geld waardeerbare rechten en plichten die iemand op een bepaald moment tot zijn
beschikking heeft. Je hebt goederenrecht en verbintenissenrecht.
- Goederenrecht is geregeld in de boeken 3 t/m 5 van het BW en geeft regels voor de relatie
tussen een persoon en een goed.
- Het verbintenissenrecht staats in de boeken 6 t/m 8 van het BW en gaat over de
rechtsverhouding tussen personen. De regels van het verbintenissenrecht gaan met name
over overeenkomsten en wanneer er recht op een schadevergoeding bestaat.
1.1.3 Beginselen en uitgangspunten van het privaatrecht
Ons recht kent naast de ontstane rechtsbronnen ook beginselen die ten grondslag liggen aan het
recht. Deze beginselen zijn naast de bestaande rechtsbronnen ontstaan en verschillen per
rechtsgebied.
De drie belangrijkste beginselen van het privaatrecht zijn:
1. Contractsvrijheid
2. Vormvrijheid
3. Pacta sunt servanda
Deze beginselen zijn met name van toepassing op het onderdeel verbintenissenrecht van het
privaatrecht.
1. Contractsvrijheid
Contractsvrijheid wil zeggen dat eenieder vrij is om een overeenkomst als dan niet aan te gaan, te
kiezen met welke wederpartij hij of zij handelt en wat de inhoud is van de overeenkomst. Er zijn
echter wel wat uitzonderingen op deze vrijheid. Deze uitzonderingen geven een beperking of juist
een aanvulling op de inhoud van de overeenkomst. De beperkingen en aanvullingen zijn terug te
vinden in de wet, gewoonterechtelijke regels, eisen van redelijkheid en billijkheid en goede zeden of
openbare orde.
2
, 2. Vormvrijheid
Vormvrijheid is gericht op de totstandkoming van de overeenkomst. Het uitgangspunt is dat de
overeenkomst geen speciale vorm heeft waarin de handelingen moeten worden verricht. Dit beginsel
is neergelegd in Art. 3:37 lid 1 BW.
3. Pacta sunt servanda
Pacta sunt servanda is de Latijnse bewoording voor ‘overeenkomsten moeten worden nagekomen’
of ‘belofte maakt schuld’. Wat je bent overeengekomen, moet je ook nakomen. Dit beginsel staat in
Art. 6:248 lid 1 BW.
1.1.4 Feiten en handelingen
Feiten en handelingen vinden dagelijks plaats in onze maatschappij en hebben al dan niet juridische
gevolgen. Feiten zijn gebeurtenissen, omstandigheden, handelingen en verloop van tijd. Handelingen
zijn dus een onderdeel van feiten en door mensen verricht.
Feiten kunnen verdeeld worden in feiten met rechtsgevolg (rechtsfeiten) en feiten zonder
rechtsgevolg. Een rechtsfeit heeft wel rechtsgevolg, met als gevolg dat er wettelijke regels van
toepassing worden gesteld.
Een rechtsfeit is te verdelen in blote rechtsfeiten en menselijke handelingen.
- Blote rechtsfeiten zijn op een bepaald moment ontstaan, maar er is niet echt sprake van een
handeling.
- Menselijke handeling. Aan een rechtsfeit ligt een menselijke handeling ten grondslag, dus
stel dat er een arbeidsovereenkomst tot stand komt, dan is een betalingsovereenkomst een
menselijke handeling, want deze komt tot stand nadat de arbeidsovereenkomst tot stand is
gekomen. Menselijke handelingen zijn onder te verdelen in rechtshandelingen en feitelijke
handelingen:
o Rechtshandelingen zijn menselijke handelingen met een beoogd rechtsgevolg. Het
idee van een dergelijke handeling is om bepaalde juridische gevolgen in het leven te
roepen. Rechtshandelingen kunnen ook eenzijdig of meerzijdig zijn:
Bij eenzijdige rechtshandelingen is er maar één handelende persoon nodig.
Bij meerzijdige rechtshandelingen zijn meerdere personen nodig.
o Bij feitelijke handelingen zijn de gevolgen van het menselijk handelen niet beoogd.
Ze zijn niet ontstaan door een afspraak, maar uit de wet.
Een feitelijke handeling die in strijd is met de wet, wordt onrechtmatige
daad genoemd.
Een feitelijke handeling die niet in strijd is met de wet, wordt rechtmatige
daad genoemd.
Wanprestatie valt ook onder de
feitelijke handelingen. De
rechtsgevolgen zijn ontstaan
omdat één partij zich niet aan de
overeenkomst heeft gehouden.
3
Privaatrecht
Buitenkamp Duivenvoorden-Van Rossum
Charlotte Goemans
2025 - 2026
Dit document bevat een samenvatting van privaatrecht voor het eerste jaar hbo-rechten. Naast dat
ook begrippen en artikelen. Het is handig om de begrippen te leren met flashcards voor optimaal
resultaat en de artikelen te markeren in je wettenbundel, zodat je ze bij je tentamen klaar heb staan
om vragen te beantwoorden. Succes met leren!
,Hoofdstuk 1 – Inleiding privaatrecht
§1.1 Wat is privaatrecht?
1.1.1 Verschil tussen publiekrecht en privaatrecht
Het publiekrecht is het recht dat geldt tussen de overheid en de burger. De rechtsgebieden die onder
het publiekrecht vallen, zijn staatsrecht, bestuursrecht en strafrecht.
- Bij het staatsrecht staat de organisatie van de overheid centraal en de bevoegdheden die
daarbij horen.
- Het bestuursrecht heeft duidelijke link met het staatsrecht. Het is namelijk voortgekomen uit
het staatsrecht en heeft als doel regels te geven voor organen van de overheid en andere
organen die met openbaar gezag zijn bekleed.
- In het strafrecht worden bepaalde gedragingen strafbaar gesteld. Daarnaast is in het
strafrecht geregeld hoe de strafprocedure verloopt.
Het privaatrecht beschrijft hoe natuurlijke personen en rechtspersonen met elkaar moeten omgaan.
- Natuurlijke perszonen zijn te omschrijven als mensen van vlees en bloed.
- Rechtspersonen zijn juridische constructies waarbij natuurlijke personen ingezet worden om
de doelstelling van het bedrijf te verwezenlijken.
Niet alleen burgers en bedrijven kunnen privaatrechtelijke handelingen verrichten, de overheid kan
dit ook. Rechtspersoonlijkheid bestaat als me door middel van een juridische constructie aan het
rechtsverkeer deelneemt. Met deze rechtspersoonlijkheid kunnen privaatrechtelijke handelingen
worden verricht. De privaatrechtelijke handelingen van de (publiekrechtelijke) rechtspersoon vallen
onder het privaatrecht.
Het is niet altijd aan het overheidsorgaan om een keuze te maken tussen de publiekrechtelijke weg.
Dit kwam voor het eerst naar voren in het Windmill-arrest (ECLI:NL:HR:1990:AC0965):
- Windmill Holland BV had een fabriek die fosfaat houdende meststoffen produceerde.
Windmill had een vergunning van het lozen van een jaarlijkse hoeveelheid aan afval. Via de
wet verontreiniging oppervlaktewateren kom er een publiekrechtelijke financiële heffing
geheven worden. Omdat zo een regeling nog niet wat vastgesteld, wilde de Staat als eigenaar
van de Nieuwe Waterweg de lozingen alleen toestaan met een ‘privaatrechtelijke
vergunning’ tegen betaling. De rechtsvraag was: mag de overheid, wanneer haar ter
behartiging van bepaalde belangen bij een publiekrechtelijke regeling bevoegdheden zijn
toegekend, die belangen ook behartigen door gebruik te maken van haar krachtens het
privaatrecht toekomende bevoegdheden? Volgens de Hoge Raad mag de Staat niet langs
privaatrechtelijke weg een vergoeding bedingen.
Dus, wanneer de betrokken publiekrechtelijke regeling daarin niet voorziet, is voor de
beantwoording van deze vraag beslissend of gebruik van de privaatrechtelijke bevoegdheden die
regeling onaanvaardbare wijze doorkruist.
1
,1.1.2 Onderverdeling in personenrecht en vermogensrecht
Het personenrecht is gericht op de persoon: de natuurlijke persoon en de rechtspersoon. De rechten
en plichten van deze personen worden verder uitgewerkt in het personen- en familierecht (1 BW) en
het rechtspersonenrecht (BW 2):
- Het personen- en familierecht geeft regels ten aanzien van minderjarigheid, voor- en
achternaam, afstamming en gezag en huwelijk en geregistreerd partnerschap.
- Het rechtspersonenrecht gaat over de regels betreffende de nv, bv, de stichting, de
vereniging, de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij.
Het vermogensrecht is gericht op
het vermogen van de natuurlijke
persoon en de rechtspersoon. Het
vermogensrecht is terug te vinden
in de boeken 3 t/m 8 van het BW.
De definitie van vermogen is een
geheel van op geld waardeerbare rechten en plichten die iemand op een bepaald moment tot zijn
beschikking heeft. Je hebt goederenrecht en verbintenissenrecht.
- Goederenrecht is geregeld in de boeken 3 t/m 5 van het BW en geeft regels voor de relatie
tussen een persoon en een goed.
- Het verbintenissenrecht staats in de boeken 6 t/m 8 van het BW en gaat over de
rechtsverhouding tussen personen. De regels van het verbintenissenrecht gaan met name
over overeenkomsten en wanneer er recht op een schadevergoeding bestaat.
1.1.3 Beginselen en uitgangspunten van het privaatrecht
Ons recht kent naast de ontstane rechtsbronnen ook beginselen die ten grondslag liggen aan het
recht. Deze beginselen zijn naast de bestaande rechtsbronnen ontstaan en verschillen per
rechtsgebied.
De drie belangrijkste beginselen van het privaatrecht zijn:
1. Contractsvrijheid
2. Vormvrijheid
3. Pacta sunt servanda
Deze beginselen zijn met name van toepassing op het onderdeel verbintenissenrecht van het
privaatrecht.
1. Contractsvrijheid
Contractsvrijheid wil zeggen dat eenieder vrij is om een overeenkomst als dan niet aan te gaan, te
kiezen met welke wederpartij hij of zij handelt en wat de inhoud is van de overeenkomst. Er zijn
echter wel wat uitzonderingen op deze vrijheid. Deze uitzonderingen geven een beperking of juist
een aanvulling op de inhoud van de overeenkomst. De beperkingen en aanvullingen zijn terug te
vinden in de wet, gewoonterechtelijke regels, eisen van redelijkheid en billijkheid en goede zeden of
openbare orde.
2
, 2. Vormvrijheid
Vormvrijheid is gericht op de totstandkoming van de overeenkomst. Het uitgangspunt is dat de
overeenkomst geen speciale vorm heeft waarin de handelingen moeten worden verricht. Dit beginsel
is neergelegd in Art. 3:37 lid 1 BW.
3. Pacta sunt servanda
Pacta sunt servanda is de Latijnse bewoording voor ‘overeenkomsten moeten worden nagekomen’
of ‘belofte maakt schuld’. Wat je bent overeengekomen, moet je ook nakomen. Dit beginsel staat in
Art. 6:248 lid 1 BW.
1.1.4 Feiten en handelingen
Feiten en handelingen vinden dagelijks plaats in onze maatschappij en hebben al dan niet juridische
gevolgen. Feiten zijn gebeurtenissen, omstandigheden, handelingen en verloop van tijd. Handelingen
zijn dus een onderdeel van feiten en door mensen verricht.
Feiten kunnen verdeeld worden in feiten met rechtsgevolg (rechtsfeiten) en feiten zonder
rechtsgevolg. Een rechtsfeit heeft wel rechtsgevolg, met als gevolg dat er wettelijke regels van
toepassing worden gesteld.
Een rechtsfeit is te verdelen in blote rechtsfeiten en menselijke handelingen.
- Blote rechtsfeiten zijn op een bepaald moment ontstaan, maar er is niet echt sprake van een
handeling.
- Menselijke handeling. Aan een rechtsfeit ligt een menselijke handeling ten grondslag, dus
stel dat er een arbeidsovereenkomst tot stand komt, dan is een betalingsovereenkomst een
menselijke handeling, want deze komt tot stand nadat de arbeidsovereenkomst tot stand is
gekomen. Menselijke handelingen zijn onder te verdelen in rechtshandelingen en feitelijke
handelingen:
o Rechtshandelingen zijn menselijke handelingen met een beoogd rechtsgevolg. Het
idee van een dergelijke handeling is om bepaalde juridische gevolgen in het leven te
roepen. Rechtshandelingen kunnen ook eenzijdig of meerzijdig zijn:
Bij eenzijdige rechtshandelingen is er maar één handelende persoon nodig.
Bij meerzijdige rechtshandelingen zijn meerdere personen nodig.
o Bij feitelijke handelingen zijn de gevolgen van het menselijk handelen niet beoogd.
Ze zijn niet ontstaan door een afspraak, maar uit de wet.
Een feitelijke handeling die in strijd is met de wet, wordt onrechtmatige
daad genoemd.
Een feitelijke handeling die niet in strijd is met de wet, wordt rechtmatige
daad genoemd.
Wanprestatie valt ook onder de
feitelijke handelingen. De
rechtsgevolgen zijn ontstaan
omdat één partij zich niet aan de
overeenkomst heeft gehouden.
3
