Hoofdstuk 14: De fysieke ontwikkeling in de
adolescentie
De adolescentie is het ontwikkelingsstadium tussen de kindertijd en de volwassenheid.
14.1 fysieke rijping
In de adolescentie kan er flink gegroeid worden, een periode van snelle groei in lengte en gewicht
noemen we de pubertaire groeispurt. Tijdens deze groeispurt groeien jongens gemiddeld 10.5 cm en
meiden 9 cm. Bij meisjes begint de groeispurt ongeveer 2 jaar eerder dan bij jongens, maar tegen hun
13de krijgen jongens ook hun groeispurt en worden ze langer dan de meeste meiden.
De puberteit is de periode waarin de geslachtsorganen zich volledig ontwikkelen. De puberteit begint
wanneer de hypofyse aan andere klieren in het lichaam doorgeeft dat er volwassen hoeveelheden
geslachtshormonen geproduceerd gaan moeten worden. Voor jongens zijn dat androgenen, en voor
meiden oestrogenen. De hypofyse werkt hierin samen met de hypothalamus en gonaden
(eierstokken/testikels), dit staat bekend als de HPG-as. De hypothalamus stuurt de hypofyse aan om
in de gonaden hormonen aan te maken, deze hormonen zorgen voor de ontwikkeling van secundaire
geslachtskenmerken (schaamhaar, borsten, stem). De geslachtshormonen hebben een inhiberende
werking op de hypothalamus en de hypofyse, waardoor de aanmaak hiervan wordt afgeremd. De
hypofyse zorgt er in het algemeen voor een koppeling tussen het zenuwstelsel en het hormonale
systeem. De hypothalamus regelt processen in het lichaam, zoals de besturing van het hormonale
systeem.
Puberteit bij meiden;
Het begin van de puberteit is het moment waarop de eerste menstruatie optreedt, de menarche.
Meestal is dit rond het 12/13e levensjaar, maar dit kan variëren van 7 tot 16. De leeftijd van de eerste
menstruatie hangt o.a. af van de omgeving maar vooral van het lichaamsgewicht. Er is een relatie
gevonden tussen het vetpercentage en de menarche, hoe lager het vetpercentage, hoe later de
menarche. De menarche gaat vaak gepaard met een negatiever zelfbeeld en minder zelfvertrouwen.
De ontwikkeling van de primaire geslachtskenmerken (organen en structuren die rechtstreeks
invloed hebben op voortplanting) vindt plaats door veranderingen in de vagina en de baarmoeder. De
secundaire geslachtskenmerken zijn o.a. ontwikkeling van borsten en schaamhaar.
Puberteit bij jongens;
De primaire geslachtskenmerken van jongens (penis en scrotum) beginnen rond het 12 de jaar te
groeien, door deze groei begint ook de groei van de prostaatklier en de zaadballen. De eerste
zaadlozing wordt de spermarche of semenarche genoemd. Tegelijkertijd beginnen ook de secundaire
kenmerken zich te ontwikkelen, schaamhaar, oksel- en gezichtshaar ook wordt de stem lager doordat
de stembanden langer worden. De verschuivingen in de hormoonspiegel kunnen leiden tot
stemmingswisselingen bij jongens en meiden.
,Vroege rijping;
Bij jongens wordt dit vaak gezien als voordeel, ze zijn meestal beter in sport door meer spiermassa en
gewicht. Ook zijn ze vaak populairder en hebben ze een positiever zelfbeeld. Het nadeel hiervan is
echter dat de kans bestaat dat jongens omgaan met andere die ouder zijn dan hen en hierdoor
betrokken raken bij activiteiten die niet bij hun leeftijd passen.
Voor meiden is het totaal anders, zij voelen zich vaak ongemakkelijk en anders. Psychisch kan het
negatieve gevolgen hebben als meisjes opvallen omdat ze afwijken van klasgenoten, zij kunnen zich
ongelukkig of depressief gaan voelen.
Late rijping;
Jongens zijn vaak kleiner en lichter en worden hierdoor minder aantrekkelijk gevonden, ook zijn ze in
het nadeel bij sportactiviteiten door gebrek aan spiermassa. Dit kan leiden tot een lager zelfbeeld.
Toch heeft het ook voordelen, als jongens eenmaal volgroeid zijn, zijn ze assertiever en hebben ze
meer inzicht in zichzelf en in anderen.
Voor meiden is het redelijk positief, ze worden aan het begin van de middelbare school over het
hoofd gezien, maar wanneer ze vrouwelijker worden is de kans groot dat zij tevredener zijn met
zichzelf en hun lichaam. Ook zijn er vaak minder emotionele problemen.
Hersenontwikkeling;
Het aantal neuronen blijft groeien en de verbindingen zullen complexer worden. De prefrontale
cortex is het deel van de hersenen dat betroken is bij executieve functies zoals denken, beslissen,
plannen, impulsbeheersing en oordelen. Dit deel wordt steeds effectiever in communicatie met
andere hersengebieden, waardoor informatie effectiever verwerkt kan worden. De onvolwassenheid
van dit deel kan leiden tot emotionele intensiteit. Ook de hersengebieden die gevoelig zijn voor de
neurotransmitter dopamine ondergaan veranderingen.
Slaapgebrek;
Als gevolg van veranderingen in de hersenen, verandert de interne biologische klok. Deze loopt niet
meer gelijk met de schooltijden waardoor adolescenten zich vaak uitgeput voelen. Het verschuift
naar later in slaap vallen en langer uitslapen. De uitputting van adolescenten kan worden gezien als
een jetlag.
14.2 Stress en manieren om ermee om te gaan
Oorzaken en gevolgen van stress;
Stress is de fysieke reactie op gebeurtenissen die ons bedreigen of uitdagen, deze gebeurtenissen
noemen we stressoren. Stress kan allerlei oorzaken hebben: druk, ruzies, geldproblemen, scheiding,
dood van een naaste maar ook pesten. Ook de effecten van stress lopen erg uiteen, het meest directe
effect is een biologische reactie. Door uitscheiding van adrenaline en cortisol gaat het hart sneller
kloppen, stijgt de bloeddruk, versnelt de ademhaling en wordt er meer gezweet. Dit is een
noodreactie door het zenuwstelsel die ons voorbereidt op gevaar. Stress kan verschillende ernstige
effecten hebben zoals ziekte of achteruitgang van het immuunsysteem.
Er zijn verschillende manieren om om te gaan met stress, hieronder staan er twee vermeld. Maar ook
afweermechanismes kunnen onbewust worden ingezet om de situatie te vervormen/ontkennen.
Probleemgericht: situatie beheersen door direct in te grijpen (verplaatsing deadline etc.).
Emotiegericht: bewust reguleren van emoties (bijbaantje van de positieve kant bekijken).
, 14.3 bedreigingen voor het welzijn van adolescenten
Voeding en beweging;
Obesitas
Met behulp van het BMI kan berekend worden of iemand overgewicht heeft, bij een BMI van 25 tot
30 is hier sprake van. Bij een BMI van hoger dan 30 is er sprake van obesitas. Obesitas kan zorgen
voor complicaties in de gezondheid (bloedcirculatie, hoge bloeddruk, diabetes) maar ook in de
psychische gesteldheid (ontevredenheid) van adolescenten. Obesitas is het meest voorkomende
voedselprobleem bij het opgroeien.
Anorexia Nervosa
Wanneer de angst om dik te worden een probleem wordt is hier sprake van. Dit kan een
levensbedreigende eetstoornis zijn waarbij mensen weigeren voldoende te eten, terwijl ze ontkennen
dat hun gedrag of hun skeletachtige uiterlijk abnormaal is. Ze hebben vaak een vertekend
lichaamsbeeld waardoor ze nog meer willen afvallen. Symptomen zijn o.a. duizeligheid, lage
bloeddruk, haaruitval en broze nagels. Ook de hormoonhuishouding wordt verstoord.
Boulimia Nervosa
Boulimia kenmerkt zich door eetbuien, gevolgd door overgeven, overmatig sporten of het gebruik van
laxeermiddelen. Mensen met boulimia hebben ook een verstoord lichaamsbeeld, maar hun gewicht
is meestal normaal. Na een eetbui voelen ze zich vreselijk en proberen ze het voedsel kwijt te raken.
De risico’s hiervan zijn wonden in keel en mond door vele overgooien, lage bloeddruk, duizeligheid,
zwakte en flauwvallen.
Eetbuistoornis
Hierbij eten personen grote hoeveelheden voedsel, vaak ongezond, totdat ze misselijk worden.
Vervolgens ervaren zijn controleverlies en schaamte. Deze personen kunnen daardoor heel zwaar
worden.
Standardized mortality rate
De verhouding tussen het ‘normale’ sterftecijfer in een populatie en het sterftecijfer van een
subgroep van die populatie. Bij anorexia is dit 5,35 voor de binge eating disorder is dit 1,5. De lifetime
prevalentie ligt tussen de 0,5 en 2 procent. Dit is het aantal mensen die de aandoening op een
bepaald moment in hun leven hebben meegemaakt gedeeld door het totaal.
Gebruik van verboden middelen
In de adolescentie is het gebruik van drugs en andere verslavende middelen een van de grootste
bedreigen voor de gezondheid van de adolescentie. Ook alcohol is een populair verslavend middel.
Bingedrinken (in korte tijd veel glazen) komt veel voor onder studenten. Alcohol vertraagt het
functioneren van de cerebrale cortex en de frontale kwabben. Dit zijn hersengebieden die
verantwoordelijk zijn voor planning, besluitvorming en zelfbeheersing. Uit hersenscans blijkt dat er in
de prefrontale cortex en kleine hersenen dunnere gebieden met minder massa en minder witte stof
zijn. Mensen die geestelijk en lichamelijk van alcohol afhankelijk zijn, en niet in staat zijn op het
alcoholgebruik te beperken worden ook wel alcoholist genoemd. Ook het gebruik van tabak onder
jongeren is bekend. De meeste rokende adolescenten weten de gevaren van roken, maar stoppen er
niet mee. Vooral omdat ze verslavend zijn, maar ook omdat het gezien wordt als een overgang naar
volwassenheid.
adolescentie
De adolescentie is het ontwikkelingsstadium tussen de kindertijd en de volwassenheid.
14.1 fysieke rijping
In de adolescentie kan er flink gegroeid worden, een periode van snelle groei in lengte en gewicht
noemen we de pubertaire groeispurt. Tijdens deze groeispurt groeien jongens gemiddeld 10.5 cm en
meiden 9 cm. Bij meisjes begint de groeispurt ongeveer 2 jaar eerder dan bij jongens, maar tegen hun
13de krijgen jongens ook hun groeispurt en worden ze langer dan de meeste meiden.
De puberteit is de periode waarin de geslachtsorganen zich volledig ontwikkelen. De puberteit begint
wanneer de hypofyse aan andere klieren in het lichaam doorgeeft dat er volwassen hoeveelheden
geslachtshormonen geproduceerd gaan moeten worden. Voor jongens zijn dat androgenen, en voor
meiden oestrogenen. De hypofyse werkt hierin samen met de hypothalamus en gonaden
(eierstokken/testikels), dit staat bekend als de HPG-as. De hypothalamus stuurt de hypofyse aan om
in de gonaden hormonen aan te maken, deze hormonen zorgen voor de ontwikkeling van secundaire
geslachtskenmerken (schaamhaar, borsten, stem). De geslachtshormonen hebben een inhiberende
werking op de hypothalamus en de hypofyse, waardoor de aanmaak hiervan wordt afgeremd. De
hypofyse zorgt er in het algemeen voor een koppeling tussen het zenuwstelsel en het hormonale
systeem. De hypothalamus regelt processen in het lichaam, zoals de besturing van het hormonale
systeem.
Puberteit bij meiden;
Het begin van de puberteit is het moment waarop de eerste menstruatie optreedt, de menarche.
Meestal is dit rond het 12/13e levensjaar, maar dit kan variëren van 7 tot 16. De leeftijd van de eerste
menstruatie hangt o.a. af van de omgeving maar vooral van het lichaamsgewicht. Er is een relatie
gevonden tussen het vetpercentage en de menarche, hoe lager het vetpercentage, hoe later de
menarche. De menarche gaat vaak gepaard met een negatiever zelfbeeld en minder zelfvertrouwen.
De ontwikkeling van de primaire geslachtskenmerken (organen en structuren die rechtstreeks
invloed hebben op voortplanting) vindt plaats door veranderingen in de vagina en de baarmoeder. De
secundaire geslachtskenmerken zijn o.a. ontwikkeling van borsten en schaamhaar.
Puberteit bij jongens;
De primaire geslachtskenmerken van jongens (penis en scrotum) beginnen rond het 12 de jaar te
groeien, door deze groei begint ook de groei van de prostaatklier en de zaadballen. De eerste
zaadlozing wordt de spermarche of semenarche genoemd. Tegelijkertijd beginnen ook de secundaire
kenmerken zich te ontwikkelen, schaamhaar, oksel- en gezichtshaar ook wordt de stem lager doordat
de stembanden langer worden. De verschuivingen in de hormoonspiegel kunnen leiden tot
stemmingswisselingen bij jongens en meiden.
,Vroege rijping;
Bij jongens wordt dit vaak gezien als voordeel, ze zijn meestal beter in sport door meer spiermassa en
gewicht. Ook zijn ze vaak populairder en hebben ze een positiever zelfbeeld. Het nadeel hiervan is
echter dat de kans bestaat dat jongens omgaan met andere die ouder zijn dan hen en hierdoor
betrokken raken bij activiteiten die niet bij hun leeftijd passen.
Voor meiden is het totaal anders, zij voelen zich vaak ongemakkelijk en anders. Psychisch kan het
negatieve gevolgen hebben als meisjes opvallen omdat ze afwijken van klasgenoten, zij kunnen zich
ongelukkig of depressief gaan voelen.
Late rijping;
Jongens zijn vaak kleiner en lichter en worden hierdoor minder aantrekkelijk gevonden, ook zijn ze in
het nadeel bij sportactiviteiten door gebrek aan spiermassa. Dit kan leiden tot een lager zelfbeeld.
Toch heeft het ook voordelen, als jongens eenmaal volgroeid zijn, zijn ze assertiever en hebben ze
meer inzicht in zichzelf en in anderen.
Voor meiden is het redelijk positief, ze worden aan het begin van de middelbare school over het
hoofd gezien, maar wanneer ze vrouwelijker worden is de kans groot dat zij tevredener zijn met
zichzelf en hun lichaam. Ook zijn er vaak minder emotionele problemen.
Hersenontwikkeling;
Het aantal neuronen blijft groeien en de verbindingen zullen complexer worden. De prefrontale
cortex is het deel van de hersenen dat betroken is bij executieve functies zoals denken, beslissen,
plannen, impulsbeheersing en oordelen. Dit deel wordt steeds effectiever in communicatie met
andere hersengebieden, waardoor informatie effectiever verwerkt kan worden. De onvolwassenheid
van dit deel kan leiden tot emotionele intensiteit. Ook de hersengebieden die gevoelig zijn voor de
neurotransmitter dopamine ondergaan veranderingen.
Slaapgebrek;
Als gevolg van veranderingen in de hersenen, verandert de interne biologische klok. Deze loopt niet
meer gelijk met de schooltijden waardoor adolescenten zich vaak uitgeput voelen. Het verschuift
naar later in slaap vallen en langer uitslapen. De uitputting van adolescenten kan worden gezien als
een jetlag.
14.2 Stress en manieren om ermee om te gaan
Oorzaken en gevolgen van stress;
Stress is de fysieke reactie op gebeurtenissen die ons bedreigen of uitdagen, deze gebeurtenissen
noemen we stressoren. Stress kan allerlei oorzaken hebben: druk, ruzies, geldproblemen, scheiding,
dood van een naaste maar ook pesten. Ook de effecten van stress lopen erg uiteen, het meest directe
effect is een biologische reactie. Door uitscheiding van adrenaline en cortisol gaat het hart sneller
kloppen, stijgt de bloeddruk, versnelt de ademhaling en wordt er meer gezweet. Dit is een
noodreactie door het zenuwstelsel die ons voorbereidt op gevaar. Stress kan verschillende ernstige
effecten hebben zoals ziekte of achteruitgang van het immuunsysteem.
Er zijn verschillende manieren om om te gaan met stress, hieronder staan er twee vermeld. Maar ook
afweermechanismes kunnen onbewust worden ingezet om de situatie te vervormen/ontkennen.
Probleemgericht: situatie beheersen door direct in te grijpen (verplaatsing deadline etc.).
Emotiegericht: bewust reguleren van emoties (bijbaantje van de positieve kant bekijken).
, 14.3 bedreigingen voor het welzijn van adolescenten
Voeding en beweging;
Obesitas
Met behulp van het BMI kan berekend worden of iemand overgewicht heeft, bij een BMI van 25 tot
30 is hier sprake van. Bij een BMI van hoger dan 30 is er sprake van obesitas. Obesitas kan zorgen
voor complicaties in de gezondheid (bloedcirculatie, hoge bloeddruk, diabetes) maar ook in de
psychische gesteldheid (ontevredenheid) van adolescenten. Obesitas is het meest voorkomende
voedselprobleem bij het opgroeien.
Anorexia Nervosa
Wanneer de angst om dik te worden een probleem wordt is hier sprake van. Dit kan een
levensbedreigende eetstoornis zijn waarbij mensen weigeren voldoende te eten, terwijl ze ontkennen
dat hun gedrag of hun skeletachtige uiterlijk abnormaal is. Ze hebben vaak een vertekend
lichaamsbeeld waardoor ze nog meer willen afvallen. Symptomen zijn o.a. duizeligheid, lage
bloeddruk, haaruitval en broze nagels. Ook de hormoonhuishouding wordt verstoord.
Boulimia Nervosa
Boulimia kenmerkt zich door eetbuien, gevolgd door overgeven, overmatig sporten of het gebruik van
laxeermiddelen. Mensen met boulimia hebben ook een verstoord lichaamsbeeld, maar hun gewicht
is meestal normaal. Na een eetbui voelen ze zich vreselijk en proberen ze het voedsel kwijt te raken.
De risico’s hiervan zijn wonden in keel en mond door vele overgooien, lage bloeddruk, duizeligheid,
zwakte en flauwvallen.
Eetbuistoornis
Hierbij eten personen grote hoeveelheden voedsel, vaak ongezond, totdat ze misselijk worden.
Vervolgens ervaren zijn controleverlies en schaamte. Deze personen kunnen daardoor heel zwaar
worden.
Standardized mortality rate
De verhouding tussen het ‘normale’ sterftecijfer in een populatie en het sterftecijfer van een
subgroep van die populatie. Bij anorexia is dit 5,35 voor de binge eating disorder is dit 1,5. De lifetime
prevalentie ligt tussen de 0,5 en 2 procent. Dit is het aantal mensen die de aandoening op een
bepaald moment in hun leven hebben meegemaakt gedeeld door het totaal.
Gebruik van verboden middelen
In de adolescentie is het gebruik van drugs en andere verslavende middelen een van de grootste
bedreigen voor de gezondheid van de adolescentie. Ook alcohol is een populair verslavend middel.
Bingedrinken (in korte tijd veel glazen) komt veel voor onder studenten. Alcohol vertraagt het
functioneren van de cerebrale cortex en de frontale kwabben. Dit zijn hersengebieden die
verantwoordelijk zijn voor planning, besluitvorming en zelfbeheersing. Uit hersenscans blijkt dat er in
de prefrontale cortex en kleine hersenen dunnere gebieden met minder massa en minder witte stof
zijn. Mensen die geestelijk en lichamelijk van alcohol afhankelijk zijn, en niet in staat zijn op het
alcoholgebruik te beperken worden ook wel alcoholist genoemd. Ook het gebruik van tabak onder
jongeren is bekend. De meeste rokende adolescenten weten de gevaren van roken, maar stoppen er
niet mee. Vooral omdat ze verslavend zijn, maar ook omdat het gezien wordt als een overgang naar
volwassenheid.
