INLEIDING IN DE WESTERSE KUNSTGESCHIEDENIS II
GIOTTO & WEDERGEBOORTE VAN DE KUNSTEN
Giotto luidt volgens Vasari “wedergeboorte van de kunst” in (in Le Vite, 1568)
Mensen gaan na 1300 weer naar de natuur/werkelijkheid werken
Wedergeboorte door:
1. Naar het leven te werken
- Kloosters zo rijk: te groot verschil met werkelijkheid à tegenreactie
- Mensen wilden weer dichterbij de mens, de natuur zijn
2. Opkomst van bedelordes met aandacht voor mens en natuur:
- Dominicanen
- Franciscanen: Franciscus heelde mensen, ging om met moeite dagelijks leven, stond dicht bij
mensen & dieren
o San Francesco / Assisi kerk 1228 à beschilderd door Giotto
3. Internationale oriëntatie
- Die Franciscus is bijv. in Egypte geweest à ziet invloeden terug
4. Goede meesters (wedijver, rivaliteit)
- Cimabue was Giotto’s leermeester: allebei een Madonna gemaakt:
o Cimabue’s: al meer 3D dan daarvoor, maar:
o Giotto’s: schaduwen, natuurgetrouwer, zachter, lijkt gewicht te hebben, gravitas
EERST CIMABUE GIOTTO
- Hebben ook allebei een kruisiging gemaakt: die van Giotto verfijnder & natuurgetrouwer
- Motivatie om beter te zijn dan je leermeester
5. Herleving van de oudheid
- Bedenk: Italië = in die oudheid
- Preekstoel van Nicola Pisano 1265: verhalende sculpturen à doet denken aan sarcofaag
- Zoon Giovanni Pisano nog meer natuurgetrouw, diepte verschillen & contrasten
- Giotto schilderde in Arenakapel: echte gevoelens, ruimtelijkheid & diepte door architectuur,
lichamen met gewicht & volume, verhalende composities & grisaille onderaan à verwijzing
beeldhouwkunst
à echt een breuk met middeleeuwen
Siena & Florence de grote kunstcentra (maar Siena’s bloei ingekort door Zwarte Dood)
Florence: nieuw Baptisterium à Andrea Pisano maakt Bronzen Deuren 1330-1336
&
Palazzo della Signoria 1298 wordt gebouwd
- Heel burcht-achtig (weinig raam, grove stenen)
↓
Siena: Palazzo Pubblico 1296
- Ook heel burcht-achtig
- Maestà altaarstuk van Duccio 1308-1311 à Byzantijnse invloeden wel terug te zien
- Annunciatie van Simone Martini 1333
, - Zaal van Heren Negen:
o Allegorie van Goede Bewind, door Lorenzetti à focus op architectuur weer te zien
• Justitia (Gerechtigheid)
• Concordia (Eendracht)
• Deugden rondom heerser
o Effecten van het Goede Bewind op de Stad: heel goed gekeken naar dagelijks leven &
werkelijkheid (hier ook ↓)
o Effecten van het Goede Bewind op het Platteland: eerste landschap sinds Romeinen!
o Effecten van het Slechte Bewind: zonden
[ à normaal heb je rechts het slechte, maar hier omgedraaid zodat deur naar de Raadzaal bij het
“Goede” zat]
Anyway, dit zijn geen Bijbelverhalen à politieke moraal in beeld = nieuw
Venetië politiek stabiel à geen verdedigende gebouwen nodig:
- Doges Paleis 1340: luchtig, open, ramen & zuilengalerijen (Gotisch & Byzantijns mishmash)
GHIBERTI vs BRUNELLESCHI: BEGIN RENAISSANCE IN FLORENCE
“Beginpunt” Renaissance: 1401 competitie nieuwe bronzen deuren Baptisterium Florence
à Het verhaal van Isaac & Abraham: emotioneel & veel elementen
- Brunelleschi
- Ghiberti à gewonnen: meer dreiging,
dynamiek, betere ruimtewerking, lichter &
goedkoper (want in 1 geheel gegoten)
Ghiberti maakt dus Noorddeuren 1403-1424
[toen doopvont Siena 1416-1427]
& toen 1425-1452 de Oostdeuren
- Verwerkt meerdere verhalen in 1 scene
o Schepping van Adam - schepping van Eva (meest nadruk, ook al is Adam eig belangrijker)
- zondeval – verjaging uit paradijs
o Rebecca’s gebed – Rebecca’s kraambed – Esau – Jacob etc…
o Jozef als slaaf verkocht – ontdekking zilveren beker – etc…
- Hij doet echt waar hij zelf zin in heeft (wijkt ook af van traditie van 28 scenes, doet maar 10)
- Weer architectuur belangrijk voor voorstelling/vormgeving
- Dimostrazione = demonstratie van de kunde/macht van kunstenaar
Zulke competities laten ook zien dat cultuur/maatschappij open stond voor vernieuwing
&
Er is artistiek zelfbewustzijn à kunstenaar bepaalt zelf over bijv. compositie & vormgeving
Noord-Europa ontwikkelt eigen vorm van vernieuwing
- Veel internationale handel à Vlaanderen = centrum
- Opkomst drukpers à verspreiding van ideeën
- Schisma in kerk: ook Frankrijk had Paus à kerk verloor autoriteit & vertrouwen
à nadruk op individuele geloofsbeleving, persoonlijke devotie
- “International Gothic” (Europese hoven) à elegante figuren, luxe materialen, aandacht natuur
- Nieuwe, naturalistische stijl à olieverf!
o Jan van Eyck: meester van olieverf
o Rogier van der Weyden: focus op emotionele impact
Kunst wordt persoonlijker, wereldlijker & realistischer
GIOTTO & WEDERGEBOORTE VAN DE KUNSTEN
Giotto luidt volgens Vasari “wedergeboorte van de kunst” in (in Le Vite, 1568)
Mensen gaan na 1300 weer naar de natuur/werkelijkheid werken
Wedergeboorte door:
1. Naar het leven te werken
- Kloosters zo rijk: te groot verschil met werkelijkheid à tegenreactie
- Mensen wilden weer dichterbij de mens, de natuur zijn
2. Opkomst van bedelordes met aandacht voor mens en natuur:
- Dominicanen
- Franciscanen: Franciscus heelde mensen, ging om met moeite dagelijks leven, stond dicht bij
mensen & dieren
o San Francesco / Assisi kerk 1228 à beschilderd door Giotto
3. Internationale oriëntatie
- Die Franciscus is bijv. in Egypte geweest à ziet invloeden terug
4. Goede meesters (wedijver, rivaliteit)
- Cimabue was Giotto’s leermeester: allebei een Madonna gemaakt:
o Cimabue’s: al meer 3D dan daarvoor, maar:
o Giotto’s: schaduwen, natuurgetrouwer, zachter, lijkt gewicht te hebben, gravitas
EERST CIMABUE GIOTTO
- Hebben ook allebei een kruisiging gemaakt: die van Giotto verfijnder & natuurgetrouwer
- Motivatie om beter te zijn dan je leermeester
5. Herleving van de oudheid
- Bedenk: Italië = in die oudheid
- Preekstoel van Nicola Pisano 1265: verhalende sculpturen à doet denken aan sarcofaag
- Zoon Giovanni Pisano nog meer natuurgetrouw, diepte verschillen & contrasten
- Giotto schilderde in Arenakapel: echte gevoelens, ruimtelijkheid & diepte door architectuur,
lichamen met gewicht & volume, verhalende composities & grisaille onderaan à verwijzing
beeldhouwkunst
à echt een breuk met middeleeuwen
Siena & Florence de grote kunstcentra (maar Siena’s bloei ingekort door Zwarte Dood)
Florence: nieuw Baptisterium à Andrea Pisano maakt Bronzen Deuren 1330-1336
&
Palazzo della Signoria 1298 wordt gebouwd
- Heel burcht-achtig (weinig raam, grove stenen)
↓
Siena: Palazzo Pubblico 1296
- Ook heel burcht-achtig
- Maestà altaarstuk van Duccio 1308-1311 à Byzantijnse invloeden wel terug te zien
- Annunciatie van Simone Martini 1333
, - Zaal van Heren Negen:
o Allegorie van Goede Bewind, door Lorenzetti à focus op architectuur weer te zien
• Justitia (Gerechtigheid)
• Concordia (Eendracht)
• Deugden rondom heerser
o Effecten van het Goede Bewind op de Stad: heel goed gekeken naar dagelijks leven &
werkelijkheid (hier ook ↓)
o Effecten van het Goede Bewind op het Platteland: eerste landschap sinds Romeinen!
o Effecten van het Slechte Bewind: zonden
[ à normaal heb je rechts het slechte, maar hier omgedraaid zodat deur naar de Raadzaal bij het
“Goede” zat]
Anyway, dit zijn geen Bijbelverhalen à politieke moraal in beeld = nieuw
Venetië politiek stabiel à geen verdedigende gebouwen nodig:
- Doges Paleis 1340: luchtig, open, ramen & zuilengalerijen (Gotisch & Byzantijns mishmash)
GHIBERTI vs BRUNELLESCHI: BEGIN RENAISSANCE IN FLORENCE
“Beginpunt” Renaissance: 1401 competitie nieuwe bronzen deuren Baptisterium Florence
à Het verhaal van Isaac & Abraham: emotioneel & veel elementen
- Brunelleschi
- Ghiberti à gewonnen: meer dreiging,
dynamiek, betere ruimtewerking, lichter &
goedkoper (want in 1 geheel gegoten)
Ghiberti maakt dus Noorddeuren 1403-1424
[toen doopvont Siena 1416-1427]
& toen 1425-1452 de Oostdeuren
- Verwerkt meerdere verhalen in 1 scene
o Schepping van Adam - schepping van Eva (meest nadruk, ook al is Adam eig belangrijker)
- zondeval – verjaging uit paradijs
o Rebecca’s gebed – Rebecca’s kraambed – Esau – Jacob etc…
o Jozef als slaaf verkocht – ontdekking zilveren beker – etc…
- Hij doet echt waar hij zelf zin in heeft (wijkt ook af van traditie van 28 scenes, doet maar 10)
- Weer architectuur belangrijk voor voorstelling/vormgeving
- Dimostrazione = demonstratie van de kunde/macht van kunstenaar
Zulke competities laten ook zien dat cultuur/maatschappij open stond voor vernieuwing
&
Er is artistiek zelfbewustzijn à kunstenaar bepaalt zelf over bijv. compositie & vormgeving
Noord-Europa ontwikkelt eigen vorm van vernieuwing
- Veel internationale handel à Vlaanderen = centrum
- Opkomst drukpers à verspreiding van ideeën
- Schisma in kerk: ook Frankrijk had Paus à kerk verloor autoriteit & vertrouwen
à nadruk op individuele geloofsbeleving, persoonlijke devotie
- “International Gothic” (Europese hoven) à elegante figuren, luxe materialen, aandacht natuur
- Nieuwe, naturalistische stijl à olieverf!
o Jan van Eyck: meester van olieverf
o Rogier van der Weyden: focus op emotionele impact
Kunst wordt persoonlijker, wereldlijker & realistischer
