JURIDISCHE CONTEXT
SOW-PWB3350
SAMENVATTING “JEUGDRECHT BEGREPEN” EN AANTEKENINGEN
HOORCOLLEGES 8 T/M 11
,INHOUDSOPGAVE
Jeugdrecht Begrepen ............................................................................................................................................ 4
Hoofdstuk 1: Inleiding recht .......................................................................................................................................4
1.2 Omschrijving en doel ........................................................................................................................................ 4
1.3 Rechtsgebieden ............................................................................................................................................... 4
1.4 Materieel recht en formeel recht ....................................................................................................................... 4
1.5 NAtionaal en internationaal .............................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 2: De ouders van de jeugdige .....................................................................................................................5
2.2 Inleiding........................................................................................................................................................... 5
2.2 Juridische moeder ............................................................................................................................................ 5
2.3 Juridische vader ............................................................................................................................................... 5
2.4 Adoptie ............................................................................................................................................................ 6
2.5 Gevolgen van het ouderschap ........................................................................................................................... 7
2.6 Positie van de eicel- of spermadonor................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 3: Het gezag over de jeugdige .....................................................................................................................8
3.1 Inleiding........................................................................................................................................................... 8
3.2 Gezag over jeugdigen ....................................................................................................................................... 8
3.3 Ouderlijk gezag ................................................................................................................................................ 8
3.4 Gezamenlijk gezag van ouders .......................................................................................................................... 8
3.5 Gezag van een ouder ........................................................................................................................................ 9
3.6 Voogdij ............................................................................................................................................................ 9
Hoofdstuk 4: De jeugdige en de scheiding van zijn ouders .......................................................................................... 10
4.2 Echtscheidingsprocedure ............................................................................................................................... 10
4.3 Beëindiging geregistreerd partnerschap .......................................................................................................... 10
4.4 Samenwoners die uit elkaar gaan .................................................................................................................... 10
4.5 Gezamenlijk gezag na het einde van de relatie van de ouders ........................................................................... 10
4.6 Eenhoofdig gezag na scheiding ....................................................................................................................... 11
4.7 Positie van de jeugdige in een scheiding .......................................................................................................... 11
4.8 Omgangsrecht ............................................................................................................................................... 11
4.9 Informatie en consultatie................................................................................................................................ 12
4.10 Knderalimentatie.......................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 5: De rechtspositie van de jeugdige (1) ..................................................................................................... 13
5.2 Hanadelingsonbekwaamheid ......................................................................................................................... 13
5.3 Wijziging vermelding van het geslacht in de geboorteakte................................................................................. 13
5.4 Huwelijk en partnerschap ............................................................................................................................... 13
5.5 Woonplaats ................................................................................................................................................... 13
5.6 Weglopers ..................................................................................................................................................... 13
5.7 Voor- en achternaam...................................................................................................................................... 14
5.8 Aansprakelijkheid ouders ............................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 6: De rechtspositie van de jeugdige (2) ..................................................................................................... 15
6.2 Medische behandeling ................................................................................................................................... 15
6.3 Orgaandonatie door jeugdigen ........................................................................................................................ 15
6.4 Wet verplichte GGZ en Wet zorg en dwang....................................................................................................... 15
6.5 Leerplicht en kinderarbeid .............................................................................................................................. 16
6.6 Nederlanderschap ......................................................................................................................................... 16
6.7 Toelating van vreemdelingen .......................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 7: Kinderbeschermingsmaatregelen ........................................................................................................ 18
7.1 Inleiding......................................................................................................................................................... 18
7.2 Kinderbeschermingsmaatregelen algemeen.................................................................................................... 18
7.3 Ondertoezichtstelling ..................................................................................................................................... 18
, 7.4 uithuisplaatsing ............................................................................................................................................. 20
7.5 Rechtsbescherming ....................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 8: Beëindigen van het gezag ..................................................................................................................... 23
8.2 Gronden voor het beëindigen van het gezag ..................................................................................................... 23
8.3 Gevolgen van de beëindiging van het gezag ..................................................................................................... 23
8.4 Herstel in het gezag ........................................................................................................................................ 23
8.5 Voorlopige voogdij .......................................................................................................................................... 23
8.6 Internationale kinderontvoeringen .................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 9: Pleegzorg ............................................................................................................................................ 25
9.1 Inleiding......................................................................................................................................................... 25
9.2 Voorwaarden voor pleegzorg........................................................................................................................... 25
9.3 Het pleegcontract .......................................................................................................................................... 25
9.4 Positie pleegouders........................................................................................................................................ 25
9.5 Specifieke rechten van pleegouders bij een OTS .............................................................................................. 26
9.6 Pleegouder-voogd .......................................................................................................................................... 26
9.7 Recht op contact en omgang .......................................................................................................................... 26
9.8 Informele pleegzorg........................................................................................................................................ 26
Hoofdstuk 10: Procesrecht ...................................................................................................................................... 27
10.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 27
10.2 hoorrecht ..................................................................................................................................................... 27
10.3 Verzoekschriftprocedure .............................................................................................................................. 27
10.4 Absolute competentie .................................................................................................................................. 28
10.5 Relatieve competentie.................................................................................................................................. 28
10.6 Behandeling van het verzoek ......................................................................................................................... 28
10.7 Hoger beroep en cassatie ............................................................................................................................. 29
10.8 Afgifte van een minderjarige .......................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 11: Inleiding strafrecht ............................................................................................................................ 30
11.2 Plaat en karakter van het strafrecht ............................................................................................................... 30
11.3 Materieel en formeel strafrecht ..................................................................................................................... 30
11.4 Ligaliteitsbeginsel ........................................................................................................................................ 30
11.5 Jeugdstrafrecht ............................................................................................................................................ 30
Hoofdstuk 12: materieel strafrecht ........................................................................................................................... 31
12.2 Wetboek van Strafrecht ................................................................................................................................ 31
12.3 Strafbepaling ............................................................................................................................................... 31
12.4 De strafbare poging ...................................................................................................................................... 31
12.5 Deelneming ................................................................................................................................................. 31
12.6 Strafuitsluitingsgronden ............................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 13: Strafproces algemeen ....................................................................................................................... 33
13.2 Drie fasen in het strafprocess ....................................................................................................................... 33
13.3 Personen en functionarissen in het strafproces ............................................................................................. 33
13.4 Openbaar Ministerie ..................................................................................................................................... 33
13.5 Afdoening door de politie .............................................................................................................................. 34
13.6 12-minners .................................................................................................................................................. 34
Hoofdstuk 14: Van strafbaar feit tot veroordeling ....................................................................................................... 35
14.2 Basisregels voor de toepassing van dwangmiddelen ...................................................................................... 35
14.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelen ........................................................................................................... 35
14.4 Dagvaarding ................................................................................................................................................. 36
14.5 Absolute en relatieve competentie ................................................................................................................ 36
14.6 Kenmerken van een jeugdzitting .................................................................................................................... 37
14.7 De zitting...................................................................................................................................................... 37
14.8 Beraadslaging en uitspraak ........................................................................................................................... 37
, 14.9 Hoger beroep en cassatie ............................................................................................................................. 38
Hoofdstuk 15: Straffen en maatregelen voor jeugdigen .............................................................................................. 39
15.2 Adolescentenstrafrecht ................................................................................................................................ 39
15.3 Hoofdstraffen .............................................................................................................................................. 39
15.4 Bijkomende straffen ..................................................................................................................................... 39
15.5 Maatregelen ................................................................................................................................................. 40
15.6 Voorwaardelijke veroordeling ........................................................................................................................ 41
15.7 Verklaring omtrent het gedrag (strafblad) ....................................................................................................... 41
Hoofdstuk 16: Organisatie van de jeugdhulp ............................................................................................................. 42
16.2 Doel van de jeugdwet ................................................................................................................................... 42
16.3 Hoofdlijnen van de jeugdwet ......................................................................................................................... 42
16.4 Kinderbescherming, gesloten jeugdhulp en jeugdreclassering ........................................................................ 43
16.5 Veilig Thuis................................................................................................................................................... 43
16.6 Kwaliteitseisen jeugdhulpaanbieder en gecertificeerde instelling ................................................................... 43
Hoofdstuk 17: Privacy en dossier ............................................................................................................................. 45
17.2 Privacy en beroepsgeheim ............................................................................................................................ 45
17.3 Dossiervorming ............................................................................................................................................ 46
17.4 Wils(on)bekwaamheid .................................................................................................................................. 47
Hoofdstuk 18: Rechtspositie van de cliënten in de jeugdhulp ..................................................................................... 48
18.2 Bezwaar en beroep tegen een verleningsbesluit ............................................................................................. 48
18.3 Toestemming voor de jeugdhulp ................................................................................................................... 48
18.4 Klachtrecht .................................................................................................................................................. 48
18.5 Tuchtrecht ................................................................................................................................................... 49
18.6 Medezeggenschap ....................................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 19: Kinderrechtenverdrag ........................................................................................................................ 50
19.2 Totstandkoming van het Kinderrechtenverdrag .............................................................................................. 50
19.3 De vier kernbepalingen van het Kinderrechtenverdrag .................................................................................... 50
19.4 De positie van ouders ................................................................................................................................... 50
19.5 Toezicht op de naleving van het Kinderrechtenverdrag ................................................................................... 50
19.6 Rechtstreekse werking van het Kinderrechtenverdrag .................................................................................... 50
19.7 Kinderombudsman....................................................................................................................................... 50
Hoorcolleges ..................................................................................................................................................... 52
Hoorcollege 8: Inleiding jeugdrecht .......................................................................................................................... 52
Hoorcollege 9: Jeugdbescherming en voogdij............................................................................................................ 56
Hoorcollege 10: Jeugdstrafrecht............................................................................................................................... 57
Hoorcollege 11: Jeugdwet ........................................................................................................................................ 63
,JURIDISCHE CONTEXT
JEUGDRECHT BEGREPEN
HOOFDSTUK 1: INLEIDING RECHT
1.2 OMSCHRIJVING EN DOEL
Recht kan als doel rechtvaardigheid, gelijkheid, beschermen van de zwaksten en conflictbeheersing hebben, maar het
heeft ook een technisch doel: het ordenen van de samenleving en het geven van regels om conflicten te voorkomen.
Recht: het recht is een geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 RECHTSGEBIEDEN
Rechtsgebieden zijn onderdelen van het recht:
• Staatsrecht: basisregels voor de organisatie van de overheid (organisatieplaatje). Belangrijkste wet is de
Grondwet.
• Bestuursrecht: overheid in actie, bestuurstaak voor de overheid. Belangrijke wet is Algemene wet bestuursrecht
(Awb).
• Strafrecht: beschrijft verboden gedragingen, kan mee gestraft worden. Belangrijke wetboeken: Wetboek van
Strafrecht (Sr) en Wetboek van Strafvordering (Sv).
• Burgerlijke recht: regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Belangrijke wetboeken zijn het
Burgerlijk Wetboek (BW) en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) Bestaat uit drie onderdelen:
o Personen- en familierecht: familierechtelijke relaties (ouderschap, gezag etc.)
o Vermogensrecht: zakelijke relaties tussen personen (huur, koop, hypotheek)
o Rechtspersonenrecht: organisatie of onderneming die een zelfstandig leven leidt in het recht.
Het jeugdrecht is het geheel van rechtsregels dat de positie van jeugdigen regelt. Het valt onder alle rechtsgebieden. Met
jeugdigen worden jongeren van 0 tot 18 jaar bedoelt. Dit geldt voor de hele samenvatting/ boek.
1.4 MATERIEEL RECHT EN FORMEEL RECHT
Materieel recht (Wetboek van Strafrecht) bevat de rechten en plichten van burgers, het formeel recht/ procesrecht
(Wetboek van Strafvordering) geeft het procesrecht. Wat mag en niet mag wordt aangegeven in het materieel recht, wat er
gebeurt als het materieel recht geschonden wordt, staat beschreven in het formeel recht.
Ook het burgerlijk recht heeft een materieel (Burgerlijk Wetboek) en formeel deel (Wetboek van burgerlijke
Rechtsvordering).
Ook in het bestuursrecht wordt er onderscheid gemaakt tussen materieel en formeel recht.
1.5 NATIONAAL EN INTERNATIONAAL
Nationaal recht is het recht op het grondgebied van een land. Internationaal recht regelt de rechtsrelaties tussen
verschillende staten. Deze worden vaak vastgelegd in internationale verdragen.
, HOOFDSTUK 2: DE OUDERS VAN DE JEUGDIGE
2.2 INLEIDING
Een familierechtelijke relatie is een juridische relatie tussen gezins- of familieleden waaruit rechten en plichten
ontstaan. Het staat in het Burgerlijk Wetboek.
2.2 JURIDISCHE MOEDER
Moeder is de vrouw uit wie het kind geboren is. De biologische moeder is de juridische moeder. Ook als er een bevruchte
eicel werd ingebracht.
Er is een wetvoorstel gedaan voor draagmoederschap. De draagmoeder en wensouder leggen afspraken vast nog voor de
conceptie. De rechtbank moet dan het ouderschap aan de wensouders toekennen. Ze zijn dan na geboorte direct
juridische ouders. In het voorstel staat ook een openbaar register beschreven waarin bijv. afstammingsgegevens
vastgelegd moeten worden, zodat een kind later over deze informatie kan beschikken. Ook is er een bepaling voor ieder
die gezag uitoefent over een kind om open te zijn over zijn afstamming.
2.3 JURIDISCHE VADER
De juridische vader is de man:
• Die bij de geboorte met de moeder is gehuwd;
o Dit geldt ook voor geregistreerd partnerschap
o Als een man overlijdt en de vrouw brengt een kind ter wereld binnen 306 dagen, dan gaat men ervan uit
dat de overleden man de juridische vader is.
o De man, vrouw en het kind kunnen aan de rechtbank vragen om het vaderschap dat door een huwelijk is
ontstaan, te ontkennen. Dit kan alleen als het duidelijk is dat de vader niet de biologische vader is.
• Die de jeugdige heeft erkend; bij de Burgerlijke Stand van de gemeente verklaren dat hij de juridische vader van
het kind wil zijn.
o Dit wil niet zeggen dat hij ook de biologische vader is.
o Een kind van wie de vader is overleden, kan niet worden erkend door een andere man.
o Erkenning is ook niet mogelijk na een scheiding.
o Voor een erkenning van een jeugdige tot 16 jaar heeft de man toestemming van de moeder nodig. Tussen
12 en 16 jaar moeten kind en moeder bieden toestemming geven. Boven 16 jaar alleen jeugdige.
§ Bij weigering van de moeder kan vader toestemming krijgen voor de erkenning bij de rechtbank
als hij:
• De belangen van het kind niet zal schaden; en
• De belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde verhouding met
haar kind.
o Erkenning is niet mogelijk:
§ Door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder mag sluiten
(bijv. broer).
§ Door een man die nog geen 16 jaar oud is;
§ Door een man die onder curatele staat, tenzij hij toestemming heeft van de kantonrechter;
§ Als de jeugdige al twee juridische ouders heeft.
o Het ongedaan maken van de erkenning kan bijna nooit. Als de erkenner niet de biologische vader is, kan
dit heel soms. Als een kind erachter komt dat zijn vader niet de biologische vader is, kan hij binnen 3 jaar
vragen om vernietiging. Als het kind minderjarig is als het dit ontdekt, heeft het tot zijn 20ste.
o Een andere mogelijkheid om erkenning ongedaan te maken is als deze tot stand is gekomen door een
wilsgebrek (dwaling of bedrog, misbruik van omstandigheden etc.)
• Van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld; of
o Vaderschap wordt opgelegd door de recht op verzoek van moeder of jeugdige. Dit kan tot de jeugdige 16
jaar is. Dit kan door de moeder of het kind (vanaf 12 jaar) aangevraagd worden.
SOW-PWB3350
SAMENVATTING “JEUGDRECHT BEGREPEN” EN AANTEKENINGEN
HOORCOLLEGES 8 T/M 11
,INHOUDSOPGAVE
Jeugdrecht Begrepen ............................................................................................................................................ 4
Hoofdstuk 1: Inleiding recht .......................................................................................................................................4
1.2 Omschrijving en doel ........................................................................................................................................ 4
1.3 Rechtsgebieden ............................................................................................................................................... 4
1.4 Materieel recht en formeel recht ....................................................................................................................... 4
1.5 NAtionaal en internationaal .............................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 2: De ouders van de jeugdige .....................................................................................................................5
2.2 Inleiding........................................................................................................................................................... 5
2.2 Juridische moeder ............................................................................................................................................ 5
2.3 Juridische vader ............................................................................................................................................... 5
2.4 Adoptie ............................................................................................................................................................ 6
2.5 Gevolgen van het ouderschap ........................................................................................................................... 7
2.6 Positie van de eicel- of spermadonor................................................................................................................. 7
Hoofdstuk 3: Het gezag over de jeugdige .....................................................................................................................8
3.1 Inleiding........................................................................................................................................................... 8
3.2 Gezag over jeugdigen ....................................................................................................................................... 8
3.3 Ouderlijk gezag ................................................................................................................................................ 8
3.4 Gezamenlijk gezag van ouders .......................................................................................................................... 8
3.5 Gezag van een ouder ........................................................................................................................................ 9
3.6 Voogdij ............................................................................................................................................................ 9
Hoofdstuk 4: De jeugdige en de scheiding van zijn ouders .......................................................................................... 10
4.2 Echtscheidingsprocedure ............................................................................................................................... 10
4.3 Beëindiging geregistreerd partnerschap .......................................................................................................... 10
4.4 Samenwoners die uit elkaar gaan .................................................................................................................... 10
4.5 Gezamenlijk gezag na het einde van de relatie van de ouders ........................................................................... 10
4.6 Eenhoofdig gezag na scheiding ....................................................................................................................... 11
4.7 Positie van de jeugdige in een scheiding .......................................................................................................... 11
4.8 Omgangsrecht ............................................................................................................................................... 11
4.9 Informatie en consultatie................................................................................................................................ 12
4.10 Knderalimentatie.......................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 5: De rechtspositie van de jeugdige (1) ..................................................................................................... 13
5.2 Hanadelingsonbekwaamheid ......................................................................................................................... 13
5.3 Wijziging vermelding van het geslacht in de geboorteakte................................................................................. 13
5.4 Huwelijk en partnerschap ............................................................................................................................... 13
5.5 Woonplaats ................................................................................................................................................... 13
5.6 Weglopers ..................................................................................................................................................... 13
5.7 Voor- en achternaam...................................................................................................................................... 14
5.8 Aansprakelijkheid ouders ............................................................................................................................... 14
Hoofdstuk 6: De rechtspositie van de jeugdige (2) ..................................................................................................... 15
6.2 Medische behandeling ................................................................................................................................... 15
6.3 Orgaandonatie door jeugdigen ........................................................................................................................ 15
6.4 Wet verplichte GGZ en Wet zorg en dwang....................................................................................................... 15
6.5 Leerplicht en kinderarbeid .............................................................................................................................. 16
6.6 Nederlanderschap ......................................................................................................................................... 16
6.7 Toelating van vreemdelingen .......................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 7: Kinderbeschermingsmaatregelen ........................................................................................................ 18
7.1 Inleiding......................................................................................................................................................... 18
7.2 Kinderbeschermingsmaatregelen algemeen.................................................................................................... 18
7.3 Ondertoezichtstelling ..................................................................................................................................... 18
, 7.4 uithuisplaatsing ............................................................................................................................................. 20
7.5 Rechtsbescherming ....................................................................................................................................... 21
Hoofdstuk 8: Beëindigen van het gezag ..................................................................................................................... 23
8.2 Gronden voor het beëindigen van het gezag ..................................................................................................... 23
8.3 Gevolgen van de beëindiging van het gezag ..................................................................................................... 23
8.4 Herstel in het gezag ........................................................................................................................................ 23
8.5 Voorlopige voogdij .......................................................................................................................................... 23
8.6 Internationale kinderontvoeringen .................................................................................................................. 23
Hoofdstuk 9: Pleegzorg ............................................................................................................................................ 25
9.1 Inleiding......................................................................................................................................................... 25
9.2 Voorwaarden voor pleegzorg........................................................................................................................... 25
9.3 Het pleegcontract .......................................................................................................................................... 25
9.4 Positie pleegouders........................................................................................................................................ 25
9.5 Specifieke rechten van pleegouders bij een OTS .............................................................................................. 26
9.6 Pleegouder-voogd .......................................................................................................................................... 26
9.7 Recht op contact en omgang .......................................................................................................................... 26
9.8 Informele pleegzorg........................................................................................................................................ 26
Hoofdstuk 10: Procesrecht ...................................................................................................................................... 27
10.1 Inleiding ....................................................................................................................................................... 27
10.2 hoorrecht ..................................................................................................................................................... 27
10.3 Verzoekschriftprocedure .............................................................................................................................. 27
10.4 Absolute competentie .................................................................................................................................. 28
10.5 Relatieve competentie.................................................................................................................................. 28
10.6 Behandeling van het verzoek ......................................................................................................................... 28
10.7 Hoger beroep en cassatie ............................................................................................................................. 29
10.8 Afgifte van een minderjarige .......................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 11: Inleiding strafrecht ............................................................................................................................ 30
11.2 Plaat en karakter van het strafrecht ............................................................................................................... 30
11.3 Materieel en formeel strafrecht ..................................................................................................................... 30
11.4 Ligaliteitsbeginsel ........................................................................................................................................ 30
11.5 Jeugdstrafrecht ............................................................................................................................................ 30
Hoofdstuk 12: materieel strafrecht ........................................................................................................................... 31
12.2 Wetboek van Strafrecht ................................................................................................................................ 31
12.3 Strafbepaling ............................................................................................................................................... 31
12.4 De strafbare poging ...................................................................................................................................... 31
12.5 Deelneming ................................................................................................................................................. 31
12.6 Strafuitsluitingsgronden ............................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 13: Strafproces algemeen ....................................................................................................................... 33
13.2 Drie fasen in het strafprocess ....................................................................................................................... 33
13.3 Personen en functionarissen in het strafproces ............................................................................................. 33
13.4 Openbaar Ministerie ..................................................................................................................................... 33
13.5 Afdoening door de politie .............................................................................................................................. 34
13.6 12-minners .................................................................................................................................................. 34
Hoofdstuk 14: Van strafbaar feit tot veroordeling ....................................................................................................... 35
14.2 Basisregels voor de toepassing van dwangmiddelen ...................................................................................... 35
14.3 Vrijheidsbenemende dwangmiddelen ........................................................................................................... 35
14.4 Dagvaarding ................................................................................................................................................. 36
14.5 Absolute en relatieve competentie ................................................................................................................ 36
14.6 Kenmerken van een jeugdzitting .................................................................................................................... 37
14.7 De zitting...................................................................................................................................................... 37
14.8 Beraadslaging en uitspraak ........................................................................................................................... 37
, 14.9 Hoger beroep en cassatie ............................................................................................................................. 38
Hoofdstuk 15: Straffen en maatregelen voor jeugdigen .............................................................................................. 39
15.2 Adolescentenstrafrecht ................................................................................................................................ 39
15.3 Hoofdstraffen .............................................................................................................................................. 39
15.4 Bijkomende straffen ..................................................................................................................................... 39
15.5 Maatregelen ................................................................................................................................................. 40
15.6 Voorwaardelijke veroordeling ........................................................................................................................ 41
15.7 Verklaring omtrent het gedrag (strafblad) ....................................................................................................... 41
Hoofdstuk 16: Organisatie van de jeugdhulp ............................................................................................................. 42
16.2 Doel van de jeugdwet ................................................................................................................................... 42
16.3 Hoofdlijnen van de jeugdwet ......................................................................................................................... 42
16.4 Kinderbescherming, gesloten jeugdhulp en jeugdreclassering ........................................................................ 43
16.5 Veilig Thuis................................................................................................................................................... 43
16.6 Kwaliteitseisen jeugdhulpaanbieder en gecertificeerde instelling ................................................................... 43
Hoofdstuk 17: Privacy en dossier ............................................................................................................................. 45
17.2 Privacy en beroepsgeheim ............................................................................................................................ 45
17.3 Dossiervorming ............................................................................................................................................ 46
17.4 Wils(on)bekwaamheid .................................................................................................................................. 47
Hoofdstuk 18: Rechtspositie van de cliënten in de jeugdhulp ..................................................................................... 48
18.2 Bezwaar en beroep tegen een verleningsbesluit ............................................................................................. 48
18.3 Toestemming voor de jeugdhulp ................................................................................................................... 48
18.4 Klachtrecht .................................................................................................................................................. 48
18.5 Tuchtrecht ................................................................................................................................................... 49
18.6 Medezeggenschap ....................................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 19: Kinderrechtenverdrag ........................................................................................................................ 50
19.2 Totstandkoming van het Kinderrechtenverdrag .............................................................................................. 50
19.3 De vier kernbepalingen van het Kinderrechtenverdrag .................................................................................... 50
19.4 De positie van ouders ................................................................................................................................... 50
19.5 Toezicht op de naleving van het Kinderrechtenverdrag ................................................................................... 50
19.6 Rechtstreekse werking van het Kinderrechtenverdrag .................................................................................... 50
19.7 Kinderombudsman....................................................................................................................................... 50
Hoorcolleges ..................................................................................................................................................... 52
Hoorcollege 8: Inleiding jeugdrecht .......................................................................................................................... 52
Hoorcollege 9: Jeugdbescherming en voogdij............................................................................................................ 56
Hoorcollege 10: Jeugdstrafrecht............................................................................................................................... 57
Hoorcollege 11: Jeugdwet ........................................................................................................................................ 63
,JURIDISCHE CONTEXT
JEUGDRECHT BEGREPEN
HOOFDSTUK 1: INLEIDING RECHT
1.2 OMSCHRIJVING EN DOEL
Recht kan als doel rechtvaardigheid, gelijkheid, beschermen van de zwaksten en conflictbeheersing hebben, maar het
heeft ook een technisch doel: het ordenen van de samenleving en het geven van regels om conflicten te voorkomen.
Recht: het recht is een geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 RECHTSGEBIEDEN
Rechtsgebieden zijn onderdelen van het recht:
• Staatsrecht: basisregels voor de organisatie van de overheid (organisatieplaatje). Belangrijkste wet is de
Grondwet.
• Bestuursrecht: overheid in actie, bestuurstaak voor de overheid. Belangrijke wet is Algemene wet bestuursrecht
(Awb).
• Strafrecht: beschrijft verboden gedragingen, kan mee gestraft worden. Belangrijke wetboeken: Wetboek van
Strafrecht (Sr) en Wetboek van Strafvordering (Sv).
• Burgerlijke recht: regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers onderling. Belangrijke wetboeken zijn het
Burgerlijk Wetboek (BW) en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) Bestaat uit drie onderdelen:
o Personen- en familierecht: familierechtelijke relaties (ouderschap, gezag etc.)
o Vermogensrecht: zakelijke relaties tussen personen (huur, koop, hypotheek)
o Rechtspersonenrecht: organisatie of onderneming die een zelfstandig leven leidt in het recht.
Het jeugdrecht is het geheel van rechtsregels dat de positie van jeugdigen regelt. Het valt onder alle rechtsgebieden. Met
jeugdigen worden jongeren van 0 tot 18 jaar bedoelt. Dit geldt voor de hele samenvatting/ boek.
1.4 MATERIEEL RECHT EN FORMEEL RECHT
Materieel recht (Wetboek van Strafrecht) bevat de rechten en plichten van burgers, het formeel recht/ procesrecht
(Wetboek van Strafvordering) geeft het procesrecht. Wat mag en niet mag wordt aangegeven in het materieel recht, wat er
gebeurt als het materieel recht geschonden wordt, staat beschreven in het formeel recht.
Ook het burgerlijk recht heeft een materieel (Burgerlijk Wetboek) en formeel deel (Wetboek van burgerlijke
Rechtsvordering).
Ook in het bestuursrecht wordt er onderscheid gemaakt tussen materieel en formeel recht.
1.5 NATIONAAL EN INTERNATIONAAL
Nationaal recht is het recht op het grondgebied van een land. Internationaal recht regelt de rechtsrelaties tussen
verschillende staten. Deze worden vaak vastgelegd in internationale verdragen.
, HOOFDSTUK 2: DE OUDERS VAN DE JEUGDIGE
2.2 INLEIDING
Een familierechtelijke relatie is een juridische relatie tussen gezins- of familieleden waaruit rechten en plichten
ontstaan. Het staat in het Burgerlijk Wetboek.
2.2 JURIDISCHE MOEDER
Moeder is de vrouw uit wie het kind geboren is. De biologische moeder is de juridische moeder. Ook als er een bevruchte
eicel werd ingebracht.
Er is een wetvoorstel gedaan voor draagmoederschap. De draagmoeder en wensouder leggen afspraken vast nog voor de
conceptie. De rechtbank moet dan het ouderschap aan de wensouders toekennen. Ze zijn dan na geboorte direct
juridische ouders. In het voorstel staat ook een openbaar register beschreven waarin bijv. afstammingsgegevens
vastgelegd moeten worden, zodat een kind later over deze informatie kan beschikken. Ook is er een bepaling voor ieder
die gezag uitoefent over een kind om open te zijn over zijn afstamming.
2.3 JURIDISCHE VADER
De juridische vader is de man:
• Die bij de geboorte met de moeder is gehuwd;
o Dit geldt ook voor geregistreerd partnerschap
o Als een man overlijdt en de vrouw brengt een kind ter wereld binnen 306 dagen, dan gaat men ervan uit
dat de overleden man de juridische vader is.
o De man, vrouw en het kind kunnen aan de rechtbank vragen om het vaderschap dat door een huwelijk is
ontstaan, te ontkennen. Dit kan alleen als het duidelijk is dat de vader niet de biologische vader is.
• Die de jeugdige heeft erkend; bij de Burgerlijke Stand van de gemeente verklaren dat hij de juridische vader van
het kind wil zijn.
o Dit wil niet zeggen dat hij ook de biologische vader is.
o Een kind van wie de vader is overleden, kan niet worden erkend door een andere man.
o Erkenning is ook niet mogelijk na een scheiding.
o Voor een erkenning van een jeugdige tot 16 jaar heeft de man toestemming van de moeder nodig. Tussen
12 en 16 jaar moeten kind en moeder bieden toestemming geven. Boven 16 jaar alleen jeugdige.
§ Bij weigering van de moeder kan vader toestemming krijgen voor de erkenning bij de rechtbank
als hij:
• De belangen van het kind niet zal schaden; en
• De belangen niet zal schaden die de moeder heeft bij een ongestoorde verhouding met
haar kind.
o Erkenning is niet mogelijk:
§ Door een man die, vanwege te nauwe verwantschap, geen huwelijk met de moeder mag sluiten
(bijv. broer).
§ Door een man die nog geen 16 jaar oud is;
§ Door een man die onder curatele staat, tenzij hij toestemming heeft van de kantonrechter;
§ Als de jeugdige al twee juridische ouders heeft.
o Het ongedaan maken van de erkenning kan bijna nooit. Als de erkenner niet de biologische vader is, kan
dit heel soms. Als een kind erachter komt dat zijn vader niet de biologische vader is, kan hij binnen 3 jaar
vragen om vernietiging. Als het kind minderjarig is als het dit ontdekt, heeft het tot zijn 20ste.
o Een andere mogelijkheid om erkenning ongedaan te maken is als deze tot stand is gekomen door een
wilsgebrek (dwaling of bedrog, misbruik van omstandigheden etc.)
• Van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld; of
o Vaderschap wordt opgelegd door de recht op verzoek van moeder of jeugdige. Dit kan tot de jeugdige 16
jaar is. Dit kan door de moeder of het kind (vanaf 12 jaar) aangevraagd worden.
