CRIMINOLOGIE EN MENSENRECHTEN
–
ACADEMIEJAAR 2025 – 2026
Prof. dr. Stephan Parmentier
,INLEIDING – ALGEMENE SITUERING
CONNECTIE TUSSEN FOTO’S/ACTUALITEIT EN MENSENRECHTEN
Paus Franciscus
De paus is in september 2024 in Leuven op bezoek geweest omwille van de 600 ste verjaardag van de KuLeuven. De paus
heeft toen een boodschap gebracht aan de asielzoekers die gevlucht zijn uit Afghanistan en Syrië en nog niet het
statuut van vluchteling hebben. Verder heeft de paus ook een open gesprek gehad met collega’s van de KuLeuven die
zich bezighouden met migratie en vluchtelingen
Link met mensenrechten
o De paus heeft zich ingezet om de asielzoekers het hart onder de riem te steken, te steunen, te begeleiden naar
de juiste instellingen en empathie te vertonen omdat ze uit een hele moeilijke conflictsituatie komen
o Kritiek op de paus
Volgens critici heeft hij te weinig gedaan om bepaalde aspecten van mensenrechten te verdedigen.
Als hoofd van de katholieke kerk draagt de paus de ultieme verantwoordelijkheid voor wat personen
in de kerk en namens de kerk doen
Voorbeeld
- Seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen de kerk
Hij heeft een gesprek gehad met slachtoffers die door de kerk seksueel
misbruikt zijn geweest in België. Hij heeft hierbij beloftes gemaakt over wat
hij zou gaan doen omtrent erkenning, schadevergoeding en preventie van
deze vorm van seksueel misbruik
Ë Hierop is kritiek gekomen door het feit dat het zo traag verloopt
en dat er weinig publiekelijk geweten is over deze feiten
o De kerk als organisatie is geen staat en toch zijn mensenrechten ook daar van toepassing
Mensenrechten zijn niet enkel van toepassing in gouvernementele organisaties en dus in
verhoudingen tussen individuen en statelijke organisatie, maar ook in verhouding met niet-
gouvernementele organisaties zoals de kerk
De horizontalisering van de mensenrechten
Niet alleen de verticale relatie tussen burger en staat, maar ook in relaties tussen groepen en
organisaties in de samenleving
Mensen die protesteren door op de grond te liggen bij de opening van het academiejaar voor Palestina
Men protesteert voor wat er gebeurt in Gaza en omwille van de academische samenwerking van de KuLeuven en
universiteiten in Israël. Die universiteiten worden verdacht van heel nauw betrokken te zijn bij het overheidsbeleid
waardoor er heel veel geweld wordt gebruikt in Gaza
o De protesteerders zeggen dat de KuLeuven zijn verantwoordelijkheid moet nemen en deze academische
universiteiten moet stoppen
o Vorig jaar heeft men hiervoor ook al geprotesteerd door te kamperen in De Nieuwe Valk
Link met mensenrechten
o Mensenrechten spelen zich af in Gaza, maar het komt heel dichtbij doordata ook overheids- en private
instellingen deze activiteiten lijken te ondersteunen
o Kenmerken van de moderne mensenrechten
Vroeger leken de schendingen van de mensenrechten heel veraf in tijd en ruimte, maar ze komen
steeds meer dichterbij door de connecties die er zijn tussen de verschillende gouvernementele en
niet-gouvernementele entiteiten
Het gaat over ernstige schendingen van mensenrechten
Internationale criminaliteit, genocide, misdaad tegen de mensheid, oorlogsmisdaden,
agressie, …
2
,Protest Eurovisie
Vele landen gaan niet meer deelnemen aan het Eurovisie zolang Israël nog meedoet
o Dit heeft niets met statelijke verantwoordelijkheid te maken, maar met de culturele wereld
Link met mensenrechten
o Er wordt aan de staat gevraagd om zich terug te trekken uit kanalen die op een of ander manier de
mensenrechtenschendingen legitimeren
Het is een andere vorm van betrokkenheid
Ze dragen niet actief bij maar houden zich gedogen en treden niet op
Dit creëert het omstanderseffect
- Omstanders zien wat er gebeurt en ondernemen niets. Hoe meer men omstander is,
hoe minder verantwoordelijkheid men voelt en denkt dat de ander het wel zal
oplossen
WK wielrennen in Rwanda
Paul Kagame is de president van Rwanda en is al meer dan 30 jaar aan de macht. Hij heeft met monsterscores de
verkiezingen gewonnen, waardoor men denkt dat het niet echt vrije verkiezingen zijn geweest
o Kagame is erin geslaagd het WK naar Rwanda te halen en doet dat volgens sommigen vanuit het perspectief
van sportwashing
Sport inzetten als publiciteit voor een land dat het niet te nauw neemt met de mensenrechten
Link met mensenrechten
o Mensenrechten komen dichtbij op een andere manier
Dilemma’s
Had de Belgische bond zich moeten terugtrekken omdat Rwanda bijdraagt aan het
gewapend conflict in Oost-Congo en andere problemen?
Moeten sport en politiek gescheiden gehouden worden?
Conflict tussen Rusland en Oekraïne
Heg grondgebied van Oekraïne wordt steeds meer overgenomen door Rusland. Het is een invasie, waarbij grenzen
worden overschreden die zijn vastgesteld in internationale verdragen
Link met mensenrechten
o De invasie is een schending van de mensenrechten en oorlogsrechten omdat het gaat om een oorlog tussen
twee landen
Terrorisme mag je bestrijden met legitieme middelen maar zomaar de grenzen van andere landen
overschrijden en daar binnenvallen is een ander verhaal. De terminologie is hierbij dus van belang om
te weten hoe men legitimeert welke activiteiten men onderneemt
o Economische strategie
Rusland exporteert gas en olie gedurende lange jaren naar Europa
Hierbij moeten we beginnen nadenken, want Europa betaalt voor deze gassen en olie die we
krijgen van Rusland en financiert dus eigenlijk de oorlog
Sanctiepakket
- In 2027 gaan we zorgen dat alle gas in Rusland is opgedroogd en dat de kraan dus
wordt dichtgedraaid
- Met economische middelen proberen de mensenschendingen te stoppen of
verminderen binnen de grenzen van het internationale recht die niet zomaar
sancties toelaten
3
, Migratie problematiek
Mensen vluchten uit hun eigen landen wegens verschillende redenen. De vraag is op welke manier het ontvangend land
omgaat met deze grote groepen migranten. Ze vluchten naar Europa omdat hier iets anders wordt geboden dan
hetgeen waarvoor ze vluchten, zoals economische stabiliteit, minder angst, minder geweld, minder armoede, …
Link met mensenrechten
o Te veel mensen zoeken opvang en er zijn te weinig opvangplaatsen beschikbaar
o De Belgische staat is door rechters al meerdere keren veroordeeld omdat men te weinig opvangplaatsen kan
bieden voor asielzoekers
Recht op opvang, dak boven je hoofd, maaltijden, minimale sanitaire voorzieningen zijn rechten die
voorzien zijn in internationale verdragen zoals het Vluchtelingenverdrag
Gevangenissen
De overbevolking in de gevangenis
Link met mensenrechten
o Schendingen van gedetineerden
Ze zitten met te veel in een cel. Deze overbevolking leidt tot agressie. Bovendien is er ook nog is een
personeelstekort waardoor ze geen extra activiteiten kunnen aanbieden zoals
ontspanningsactiviteiten of werkmogelijkheden die hen voorbereiden om de re-integratie
Optreden van politie in de publieke ruimte
Politie is vaak de eerste die in contact komt met criminaliteit. Ze zijn bezig met mensen te arresteren op straat. Hierover
ontstaat vaak een discussie over wie in de openbare ruimte wordt geviseerd, gearresteerd en gefouilleerd. Het zijn vaak
dezelfde groepen die sneller worden aangehouden of worden gecontroleerd
Link met mensenrechten
o Vrijheid van beweging tot wanneer die vrijheid in gebrek komt door een officiële instantie omwille van
gegronde redenen volgens de procedure die in een rechtsstaat gelden
o Etnisch profileren
Op basis van etnische kenmerken gaat men bepaalde mensen eruit nemen en die dan extra controles
onderwerpen
o Politie heeft een monopolie van dwang
Ze mogen wapens dragen waardoor je ook verwacht dat ze aan hoge normen voldoen met betrekking
tot fundamentele rechten
Toegangspoorten op de luchthaven
De systemen in de luchthaven zijn gehackt geweest waardoor veel vluchten werden geannuleerd om de systemen
terug in orde te krijgen. Bovendien wordt iedereen gefilmd die door de poortjes stapt. Deze opnames worden bewaard
in gigantische databanken
Link met mensenrechten
o Het is dus mogelijk om met gezichtsherkenning exact te weten wanneer je hebt gevlogen
o Surveillance staat
Een staat die nieuwe technologieën inzet om veiligheidscontroles uit te oefenen
De vraag die hierbij kan gesteld worden is wie toegang heeft tot deze databanken en voor
welke doeleinden deze worden gebruikt
4
–
ACADEMIEJAAR 2025 – 2026
Prof. dr. Stephan Parmentier
,INLEIDING – ALGEMENE SITUERING
CONNECTIE TUSSEN FOTO’S/ACTUALITEIT EN MENSENRECHTEN
Paus Franciscus
De paus is in september 2024 in Leuven op bezoek geweest omwille van de 600 ste verjaardag van de KuLeuven. De paus
heeft toen een boodschap gebracht aan de asielzoekers die gevlucht zijn uit Afghanistan en Syrië en nog niet het
statuut van vluchteling hebben. Verder heeft de paus ook een open gesprek gehad met collega’s van de KuLeuven die
zich bezighouden met migratie en vluchtelingen
Link met mensenrechten
o De paus heeft zich ingezet om de asielzoekers het hart onder de riem te steken, te steunen, te begeleiden naar
de juiste instellingen en empathie te vertonen omdat ze uit een hele moeilijke conflictsituatie komen
o Kritiek op de paus
Volgens critici heeft hij te weinig gedaan om bepaalde aspecten van mensenrechten te verdedigen.
Als hoofd van de katholieke kerk draagt de paus de ultieme verantwoordelijkheid voor wat personen
in de kerk en namens de kerk doen
Voorbeeld
- Seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen de kerk
Hij heeft een gesprek gehad met slachtoffers die door de kerk seksueel
misbruikt zijn geweest in België. Hij heeft hierbij beloftes gemaakt over wat
hij zou gaan doen omtrent erkenning, schadevergoeding en preventie van
deze vorm van seksueel misbruik
Ë Hierop is kritiek gekomen door het feit dat het zo traag verloopt
en dat er weinig publiekelijk geweten is over deze feiten
o De kerk als organisatie is geen staat en toch zijn mensenrechten ook daar van toepassing
Mensenrechten zijn niet enkel van toepassing in gouvernementele organisaties en dus in
verhoudingen tussen individuen en statelijke organisatie, maar ook in verhouding met niet-
gouvernementele organisaties zoals de kerk
De horizontalisering van de mensenrechten
Niet alleen de verticale relatie tussen burger en staat, maar ook in relaties tussen groepen en
organisaties in de samenleving
Mensen die protesteren door op de grond te liggen bij de opening van het academiejaar voor Palestina
Men protesteert voor wat er gebeurt in Gaza en omwille van de academische samenwerking van de KuLeuven en
universiteiten in Israël. Die universiteiten worden verdacht van heel nauw betrokken te zijn bij het overheidsbeleid
waardoor er heel veel geweld wordt gebruikt in Gaza
o De protesteerders zeggen dat de KuLeuven zijn verantwoordelijkheid moet nemen en deze academische
universiteiten moet stoppen
o Vorig jaar heeft men hiervoor ook al geprotesteerd door te kamperen in De Nieuwe Valk
Link met mensenrechten
o Mensenrechten spelen zich af in Gaza, maar het komt heel dichtbij doordata ook overheids- en private
instellingen deze activiteiten lijken te ondersteunen
o Kenmerken van de moderne mensenrechten
Vroeger leken de schendingen van de mensenrechten heel veraf in tijd en ruimte, maar ze komen
steeds meer dichterbij door de connecties die er zijn tussen de verschillende gouvernementele en
niet-gouvernementele entiteiten
Het gaat over ernstige schendingen van mensenrechten
Internationale criminaliteit, genocide, misdaad tegen de mensheid, oorlogsmisdaden,
agressie, …
2
,Protest Eurovisie
Vele landen gaan niet meer deelnemen aan het Eurovisie zolang Israël nog meedoet
o Dit heeft niets met statelijke verantwoordelijkheid te maken, maar met de culturele wereld
Link met mensenrechten
o Er wordt aan de staat gevraagd om zich terug te trekken uit kanalen die op een of ander manier de
mensenrechtenschendingen legitimeren
Het is een andere vorm van betrokkenheid
Ze dragen niet actief bij maar houden zich gedogen en treden niet op
Dit creëert het omstanderseffect
- Omstanders zien wat er gebeurt en ondernemen niets. Hoe meer men omstander is,
hoe minder verantwoordelijkheid men voelt en denkt dat de ander het wel zal
oplossen
WK wielrennen in Rwanda
Paul Kagame is de president van Rwanda en is al meer dan 30 jaar aan de macht. Hij heeft met monsterscores de
verkiezingen gewonnen, waardoor men denkt dat het niet echt vrije verkiezingen zijn geweest
o Kagame is erin geslaagd het WK naar Rwanda te halen en doet dat volgens sommigen vanuit het perspectief
van sportwashing
Sport inzetten als publiciteit voor een land dat het niet te nauw neemt met de mensenrechten
Link met mensenrechten
o Mensenrechten komen dichtbij op een andere manier
Dilemma’s
Had de Belgische bond zich moeten terugtrekken omdat Rwanda bijdraagt aan het
gewapend conflict in Oost-Congo en andere problemen?
Moeten sport en politiek gescheiden gehouden worden?
Conflict tussen Rusland en Oekraïne
Heg grondgebied van Oekraïne wordt steeds meer overgenomen door Rusland. Het is een invasie, waarbij grenzen
worden overschreden die zijn vastgesteld in internationale verdragen
Link met mensenrechten
o De invasie is een schending van de mensenrechten en oorlogsrechten omdat het gaat om een oorlog tussen
twee landen
Terrorisme mag je bestrijden met legitieme middelen maar zomaar de grenzen van andere landen
overschrijden en daar binnenvallen is een ander verhaal. De terminologie is hierbij dus van belang om
te weten hoe men legitimeert welke activiteiten men onderneemt
o Economische strategie
Rusland exporteert gas en olie gedurende lange jaren naar Europa
Hierbij moeten we beginnen nadenken, want Europa betaalt voor deze gassen en olie die we
krijgen van Rusland en financiert dus eigenlijk de oorlog
Sanctiepakket
- In 2027 gaan we zorgen dat alle gas in Rusland is opgedroogd en dat de kraan dus
wordt dichtgedraaid
- Met economische middelen proberen de mensenschendingen te stoppen of
verminderen binnen de grenzen van het internationale recht die niet zomaar
sancties toelaten
3
, Migratie problematiek
Mensen vluchten uit hun eigen landen wegens verschillende redenen. De vraag is op welke manier het ontvangend land
omgaat met deze grote groepen migranten. Ze vluchten naar Europa omdat hier iets anders wordt geboden dan
hetgeen waarvoor ze vluchten, zoals economische stabiliteit, minder angst, minder geweld, minder armoede, …
Link met mensenrechten
o Te veel mensen zoeken opvang en er zijn te weinig opvangplaatsen beschikbaar
o De Belgische staat is door rechters al meerdere keren veroordeeld omdat men te weinig opvangplaatsen kan
bieden voor asielzoekers
Recht op opvang, dak boven je hoofd, maaltijden, minimale sanitaire voorzieningen zijn rechten die
voorzien zijn in internationale verdragen zoals het Vluchtelingenverdrag
Gevangenissen
De overbevolking in de gevangenis
Link met mensenrechten
o Schendingen van gedetineerden
Ze zitten met te veel in een cel. Deze overbevolking leidt tot agressie. Bovendien is er ook nog is een
personeelstekort waardoor ze geen extra activiteiten kunnen aanbieden zoals
ontspanningsactiviteiten of werkmogelijkheden die hen voorbereiden om de re-integratie
Optreden van politie in de publieke ruimte
Politie is vaak de eerste die in contact komt met criminaliteit. Ze zijn bezig met mensen te arresteren op straat. Hierover
ontstaat vaak een discussie over wie in de openbare ruimte wordt geviseerd, gearresteerd en gefouilleerd. Het zijn vaak
dezelfde groepen die sneller worden aangehouden of worden gecontroleerd
Link met mensenrechten
o Vrijheid van beweging tot wanneer die vrijheid in gebrek komt door een officiële instantie omwille van
gegronde redenen volgens de procedure die in een rechtsstaat gelden
o Etnisch profileren
Op basis van etnische kenmerken gaat men bepaalde mensen eruit nemen en die dan extra controles
onderwerpen
o Politie heeft een monopolie van dwang
Ze mogen wapens dragen waardoor je ook verwacht dat ze aan hoge normen voldoen met betrekking
tot fundamentele rechten
Toegangspoorten op de luchthaven
De systemen in de luchthaven zijn gehackt geweest waardoor veel vluchten werden geannuleerd om de systemen
terug in orde te krijgen. Bovendien wordt iedereen gefilmd die door de poortjes stapt. Deze opnames worden bewaard
in gigantische databanken
Link met mensenrechten
o Het is dus mogelijk om met gezichtsherkenning exact te weten wanneer je hebt gevlogen
o Surveillance staat
Een staat die nieuwe technologieën inzet om veiligheidscontroles uit te oefenen
De vraag die hierbij kan gesteld worden is wie toegang heeft tot deze databanken en voor
welke doeleinden deze worden gebruikt
4
