MEDIARECHT EN ETHIEK: SAMENVATTING
,Edwina Smits
LES 1: Wetten en Waarden – verkenning van Mediarecht en Journalistieke Ethiek1
1. Basisbegrippen
Journalist = persoon die verslag uitbrengt over wat in ‘de wereld’ gebeurt voor een ‘publiek’
- journalist à nieuws(medium) à distributieplatform à publiek
Rechtsysteem = 3 machten:
1) wetgevende macht: stelt wetten op
2) uitvoerende macht: oefent dagelijks bestuur van de staat uit volgens de geldige wet
3) rechterlijke macht: toetst uitvoering aan de wet
2. Morele kant v.d. journalistiek
WEL « NIET
Onafhankelijkheid Geen politieke communicatie
Zin voor correctheid Geen propaganda
Respect voor de feiten Geen reclame
Geen PR
Geen bedrijfsjournalistiek
Geen desinformatie
Geen misinformatie
Geen fake news
Geen fictie (faction?)
2.4. Begrippen
- Misinformatie = onjuiste of misleidende informatie die wordt verspreid zonder kwade
bedoelingen
à de verspreider is er zich vaak niet van bewust dat de info onjuist is
1
Te lezen: Recht voor de Pers: Hoofdstuk 3 + Hoofdstuk 23
7
,Edwina Smits
- Desinformatie = opzettelijk verspreide onjuiste of misleidende informatie, vaak met de
bedoeling om schade te veroorzaken, zoals meningen beïnvloeden, geld verdienen of
schaden van de samenleving
- Fake news = een bredere term die zowel misinformatie als desinformatie kan pmvatten
à het wordt vaak gebruikt om nieuws te beschrijven dat opzettelijk vervalst is of
sensatione(e)l(er) gemaakt is om aandacht te trekken of te misleiden
2.4. Case Bye Bye Belgium
- 13/12/2006 om 20u20
- Ophefmakende tv-uitzending door RTBF
à lopende reportage werd onderbroken door breaking news flash: Vlaams parlement
had met “overweldigende meerderheid” eenzijdig de onafhankelijkheid van Vlaanderen
uitgeroepen
- Bleek geslaagde parodie te zijn, maar ook zeer misleidend
à RTBF overspeld door 10.000 verontruste reacties
à krantenredactie en persagentschappen werden gealarmeerd door ambassades die
wouden weten of het waar was
à 90% van de kijkers geloofde het echt
à zelfs op 14/12 nadat duidelijk was gemaakt dat dit niet echt was geloofde 6% van de
kijkers nog altijd dat de onafhankelijkheid van Vlaanderen een ding was
FEITEN « FICTIE
Veelbekeken programma onderbroken Voor nieuwsflash verscheen ‘ceci
n’est peut-être pas une fiction’
Vertrouwd nieuwsanker bracht het nieuws
Logo van populair satirisch
Beelden deels actueel, deels uit oudere programma in beeld tijdens hele
nieuws- en reportage beelden uitzending
Bijdrage van gezaghebbende commentator Op alle andere zenders hele avond
voor extra geloofwaardigheid lang gewone uitzendingen
8
, Edwina Smits
Presentator herhaalde meermaals
woord ‘fiction’
Na half uur + voor hele verdere duur
v.d. uitzending verscheen felrode
band in beeld met ‘ceci est une
fiction’
- Hogere doel van RTBF-journalist en programmamaker Philippe Dutilleul was om (voor
verkiezingen) met een électrochoc de Franstalige opinie wakker te schudden
à communicatiekanalen als Facebook en X of de term fake news waren nog niet
doorgebroken
à Franstaligen werden geconfronteerd met de gedachte dat ‘de vertrouwde Belgische
cocon’ geen eeuwig leven beschoren was
à Schokeffect was uiterst vakkundig voorbereid en geënsceneerd
à Respons overtrof alle verwachtingen
à Veroorzaakte een enorme rel, zowel in de politiek als in de media, maar vooral in de
Franstalige openbare opinie
à Mediatechnisch een hoogstandje, maar kan dit eigenlijk wel?
3. Ethiek en Recht
- Gaan allebei over waarden, normen en regels
Waarde = wat een individu of groep mensen belangrijk vindt
à bv. bescherming van de persoonlijke levenssfeer
Norm = maakt die waarde concreet
à bv. verdachte wordt niet met volledige naam in media vernoemt
Regel = werkt norm uit
à bv. initialen- en balkjesregel
- Vaakvoorkomende opvatting: ethiek & moraal voor privésfeer, recht voor publieke sfeer
9
,Edwina Smits
LES 1: Wetten en Waarden – verkenning van Mediarecht en Journalistieke Ethiek1
1. Basisbegrippen
Journalist = persoon die verslag uitbrengt over wat in ‘de wereld’ gebeurt voor een ‘publiek’
- journalist à nieuws(medium) à distributieplatform à publiek
Rechtsysteem = 3 machten:
1) wetgevende macht: stelt wetten op
2) uitvoerende macht: oefent dagelijks bestuur van de staat uit volgens de geldige wet
3) rechterlijke macht: toetst uitvoering aan de wet
2. Morele kant v.d. journalistiek
WEL « NIET
Onafhankelijkheid Geen politieke communicatie
Zin voor correctheid Geen propaganda
Respect voor de feiten Geen reclame
Geen PR
Geen bedrijfsjournalistiek
Geen desinformatie
Geen misinformatie
Geen fake news
Geen fictie (faction?)
2.4. Begrippen
- Misinformatie = onjuiste of misleidende informatie die wordt verspreid zonder kwade
bedoelingen
à de verspreider is er zich vaak niet van bewust dat de info onjuist is
1
Te lezen: Recht voor de Pers: Hoofdstuk 3 + Hoofdstuk 23
7
,Edwina Smits
- Desinformatie = opzettelijk verspreide onjuiste of misleidende informatie, vaak met de
bedoeling om schade te veroorzaken, zoals meningen beïnvloeden, geld verdienen of
schaden van de samenleving
- Fake news = een bredere term die zowel misinformatie als desinformatie kan pmvatten
à het wordt vaak gebruikt om nieuws te beschrijven dat opzettelijk vervalst is of
sensatione(e)l(er) gemaakt is om aandacht te trekken of te misleiden
2.4. Case Bye Bye Belgium
- 13/12/2006 om 20u20
- Ophefmakende tv-uitzending door RTBF
à lopende reportage werd onderbroken door breaking news flash: Vlaams parlement
had met “overweldigende meerderheid” eenzijdig de onafhankelijkheid van Vlaanderen
uitgeroepen
- Bleek geslaagde parodie te zijn, maar ook zeer misleidend
à RTBF overspeld door 10.000 verontruste reacties
à krantenredactie en persagentschappen werden gealarmeerd door ambassades die
wouden weten of het waar was
à 90% van de kijkers geloofde het echt
à zelfs op 14/12 nadat duidelijk was gemaakt dat dit niet echt was geloofde 6% van de
kijkers nog altijd dat de onafhankelijkheid van Vlaanderen een ding was
FEITEN « FICTIE
Veelbekeken programma onderbroken Voor nieuwsflash verscheen ‘ceci
n’est peut-être pas une fiction’
Vertrouwd nieuwsanker bracht het nieuws
Logo van populair satirisch
Beelden deels actueel, deels uit oudere programma in beeld tijdens hele
nieuws- en reportage beelden uitzending
Bijdrage van gezaghebbende commentator Op alle andere zenders hele avond
voor extra geloofwaardigheid lang gewone uitzendingen
8
, Edwina Smits
Presentator herhaalde meermaals
woord ‘fiction’
Na half uur + voor hele verdere duur
v.d. uitzending verscheen felrode
band in beeld met ‘ceci est une
fiction’
- Hogere doel van RTBF-journalist en programmamaker Philippe Dutilleul was om (voor
verkiezingen) met een électrochoc de Franstalige opinie wakker te schudden
à communicatiekanalen als Facebook en X of de term fake news waren nog niet
doorgebroken
à Franstaligen werden geconfronteerd met de gedachte dat ‘de vertrouwde Belgische
cocon’ geen eeuwig leven beschoren was
à Schokeffect was uiterst vakkundig voorbereid en geënsceneerd
à Respons overtrof alle verwachtingen
à Veroorzaakte een enorme rel, zowel in de politiek als in de media, maar vooral in de
Franstalige openbare opinie
à Mediatechnisch een hoogstandje, maar kan dit eigenlijk wel?
3. Ethiek en Recht
- Gaan allebei over waarden, normen en regels
Waarde = wat een individu of groep mensen belangrijk vindt
à bv. bescherming van de persoonlijke levenssfeer
Norm = maakt die waarde concreet
à bv. verdachte wordt niet met volledige naam in media vernoemt
Regel = werkt norm uit
à bv. initialen- en balkjesregel
- Vaakvoorkomende opvatting: ethiek & moraal voor privésfeer, recht voor publieke sfeer
9
