aut
SAMENVATTING
PSYCHODYNAMISCHE THERAPIE
2025-2026
VUB
Jadiana
,INHOUDSTAFEL
College 1: Waarom psychodynamische psychotherapie? .............................................................. 7
0. Inleiding ................................................................................................................................ 7
Vrije associatie ............................................................................................................................ 7
Psychodynamische therapie – psychoanalyse ............................................................................... 7
1. Waarom psychotherapie? ...................................................................................................... 7
Stepped care* ............................................................................................................................. 7
Werkzaamheid psychotherapie? .................................................................................................. 8
Dodobird verdict.......................................................................................................................... 9
Samenvatting .............................................................................................................................. 9
Werking psychotherapie .............................................................................................................. 9
Conclusie ................................................................................................................................. 10
2. Wat is psychodynamische therapie? ..................................................................................... 10
Basisingrediënten ...................................................................................................................... 11
3. (HOE) werkt het? .................................................................................................................. 11
4. Een voorbeeld...................................................................................................................... 12
Aanpak ‘somatische symptoomstoornissen’ ............................................................................... 13
5. Conclusie ............................................................................................................................ 13
College 2: Basisassumpties PDT ................................................................................................. 14
Basisassumpties (p. 16-17 handboek) ............................................................................................ 14
Tabel: Basisassumpties van psychodynamische aanpak van psychopathologieën ........................ 16
Hoe werkt PDT?: Basisprincipes..................................................................................................... 16
Misvattingen ............................................................................................................................. 16
Artikel “That was then, this is now: psychoanalytic psychotherapy for the rest of us” voorbeelden . 17
Herhaling: 4 Basisprincpes van pdt ............................................................................................. 17
Onderscheidende technische kenmerken ................................................................................... 17
Herhaling (zie taart eerste les) .................................................................................................... 18
College 3: Het onbewuste ........................................................................................................... 19
Nabespreking film ......................................................................................................................... 19
Wat blijft hangen? Kernbegrippen ? ............................................................................................ 19
Inleiding freud ........................................................................................................................... 19
De deeltheorieën: Driftmodel ........................................................................................................ 20
Inleiding .................................................................................................................................... 20
De deeltheorieën ....................................................................................................................... 21
Een zoekende freud ....................................................................................................................... 22
1) Het affecttraumatheorie....................................................................................................... 22
1
, 2) Eerste topografie .................................................................................................................. 26
3) Tweede topografie: Het structurele model ........................................................................... 30
COLLEGE 4: A. Freud en M. Mahler .............................................................................................. 31
Objectrelatonele benadering ...................................................................................................... 31
Deeltheorieën ............................................................................................................................... 31
In de behandeling ...................................................................................................................... 32
A. Freud ........................................................................................................................................ 33
8 Stappen ontwikkeling naar balans autonomie/verbondenheid ................................................... 34
M. Mahler ..................................................................................................................................... 36
Separatie- en individuatieproces (vanaf 3 maand) ....................................................................... 36
Differentiatie (3-8 maand) .......................................................................................................... 36
Practising (8-16 maand) ............................................................................................................. 37
Toenaderingsfase (16-24 maand) (rapprochement) ..................................................................... 37
Toenemende objectconstantie (3 jaar) ........................................................................................ 37
A. Freud vs M.Mahler ................................................................................................................. 38
College 5: Vervolg objectrelationele theorie m.klein en w.r.bion. ‘The independents’ m. balint en
d.w. Winnicot ............................................................................................................................. 39
Vorige les (korte herhaling) ............................................................................................................ 40
M. Klein ........................................................................................................................................ 40
Phantasy ................................................................................................................................... 40
Hanna Segall, 1973 (independent) .............................................................................................. 41
Envy & gratitude ........................................................................................................................ 42
Een zekere mate van agressie is nodig voor zelfbehoud ................................................................ 42
Patiënt autonomer dan freudianen ............................................................................................. 43
Paranoïd-schizoïde en Depressieve positie ................................................................................. 43
Depressieve positie ................................................................................................................... 44
Projectieve identificatie ............................................................................................................. 46
Bion (Kleiniaan) ............................................................................................................................. 47
learning from experience ........................................................................................................... 47
αlpha-elementen en βeta-elementen ......................................................................................... 47
Winnicot ....................................................................................................................................... 48
HOLDING .................................................................................................................................. 48
TRUE AND FALSE SELF............................................................................................................... 49
Kritiek(EXTRA) ........................................................................................................................... 50
Balint ........................................................................................................................................... 50
College 6: Kohut en Kernberg ...................................................................................................... 51
Intro (+ notities) ............................................................................................................................ 51
2
, Kohut ........................................................................................................................................... 52
2 Kernbegrppen ......................................................................................................................... 52
Narcistische persoonlijkheidsstoornis ........................................................................................ 52
Normaal – pathologische narcisme ............................................................................................ 53
Therapie.................................................................................................................................... 53
Stoornissen van het zelf ............................................................................................................. 54
Pathologische vormen van het zelf.............................................................................................. 55
Narcistische persoonlijkheidstoornissen .................................................................................... 55
Kernberg....................................................................................................................................... 56
Inleiding .................................................................................................................................... 56
Innerlijke structuur .................................................................................................................... 56
Ontwikkelingsfasen ................................................................................................................... 56
Gezonde persoonlijkheid ........................................................................................................... 56
Concept ‘structurele pathologie’ ................................................................................................ 57
3 Niveaus van persoonlijkheidsorganisatie .................................................................................. 57
3 Niveaus van mentaal functioneren ........................................................................................... 59
Therapie.................................................................................................................................... 59
Extra : Verschil kohut en kernberg bij narcisme ............................................................................... 60
College 7: Gastcollege – complex trauma .................................................................................... 61
INTRO .......................................................................................................................................... 61
Een hedendaags psychodynamisch perspectief op complex trauma ............................................ 61
Spel en speelsnelheid als basis van herstel (examenvraag) ............................................................. 61
De rol van spel binnen psychodynamische kindertherapie ........................................................... 61
Hoe spel wordt aangetast door complex trauma ......................................................................... 61
Waarom dit problematisch is voor ontwikkeling en herstel ........................................................... 62
Hoe speltherapie herstel ondersteunt ......................................................................................... 62
De therapeutische relatie als noodzakelijke voorwaarde .............................................................. 62
Speeltherapie als ruimte voor symbolisering en narratief herstel .................................................. 63
Het neuropsychologische en ontwikkelingspsychologische belang .............................................. 63
Het broaden-and-build model .................................................................................................... 63
College 8: Gehechtheidsmodel bowlby/stern -reflectief functioneren & autonomie en
verbondenheid fonagy/blatt ....................................................................................................... 64
Gehechtheidsmodel ..................................................................................................................... 64
Bowlby ..................................................................................................................................... 64
Stern ........................................................................................................................................ 67
Autonomie en Verbondenheid ....................................................................................................... 68
Fonagy ..................................................................................................................................... 68
3
, Blatt ......................................................................................................................................... 73
College 9: Basisconcepten ......................................................................................................... 76
Inleiding ....................................................................................................................................... 76
Vorige college............................................................................................................................ 76
Vandaag (Tijdens dit college) ...................................................................................................... 76
45’ Video patiënt-therapeut; wat leren we over PDT uit dit vignet? ................................................ 76
Wat weten we tot nu toe over pdt uit de colleges?........................................................................ 77
Deel 1: Basale concepten .............................................................................................................. 77
BASALE CONCEPTEN 1E GESPREK ............................................................................................. 77
Belang van een goede werkrelatie en setting ............................................................................... 77
Reële relatie en werkrelatie ........................................................................................................ 79
Belang van steun: algemene therapiefactoren (Rogers) ................................................................ 79
Setting als intermediaire ervaringsruimte .................................................................................... 79
Houding van de therapeut .......................................................................................................... 80
Therapeuten.............................................................................................................................. 80
1e Gesprekken: Preliminaire gesprekken ..................................................................................... 80
Techniek ................................................................................................................................... 81
Tegenoverdracht ....................................................................................................................... 82
Weerstand ................................................................................................................................ 83
College 10: Intake, Indicatiestelling en Psychodynamische formulering ....................................... 85
Deel 2 : Psychodynamiek of intrapsychisch conflict ........................................................................ 85
Belang van de relatie in psychodynamische diagnostiek .............................................................. 85
Intake: In kaart brengen van de Psychodynamiek ......................................................................... 86
4 Deeltheorieën ......................................................................................................................... 86
Intake: In kaart brengen van de Psychodynamiek (i.F.v. deeltheorieën) ......................................... 86
Het eerste contact ..................................................................................................................... 88
Afweer ...................................................................................................................................... 89
KERNBERG LEGT HET UIT: .......................................................................................................... 90
Psychodynamische formulering (7 componenten) .......................................................................... 92
Simpel in 4 ................................................................................................................................ 92
Eerste gesprekken: Komen tot Diagnostische inschatting ............................................................ 92
Deel 3: Proces en techniek ............................................................................................................ 93
AFHANKELIJK VAN INDICATIESTELLING ...................................................................................... 93
Intrapsychisch conflict .............................................................................................................. 93
Start: Probleem? – verdedigingsmechanismen ............................................................................ 95
Techniek bij Structurele of deficitpathologie ................................................................................ 95
Cruciaal bij structurele problematiek: Belang van non-specifieke factoren................................... 95
4
, Verder....................................................................................................................................... 96
Complexe emoties bij bps .......................................................................................................... 96
Voorbeeld van defensiemechanisme: Projectie ........................................................................... 96
College 11: Neurotische en structurele pathologie ...................................................................... 97
Vorig college en bijgevoegde tekst .............................................................................................. 97
Leerstof Narc. PS: handboek (p. 241-242) ................................................................................... 97
Video ........................................................................................................................................ 99
Inleiding .................................................................................................................................. 100
Range of narcisme ................................................................................................................... 101
Probleem met identiteit ........................................................................................................... 101
Kenmerken Narcistische PS ..................................................................................................... 102
Verschil BPS? Ondanks ook borderline structuur (hier hoog functionerend) ................................ 103
Excursus (moet je niet kennen) ................................................................................................. 103
College 12: Persoonlijkheidsproblematieken ............................................................................ 104
Leerstof .................................................................................................................................. 104
Hoc 12 .................................................................................................................................... 104
Doelen PDT................................................................................................................................. 104
Procesdoelen .......................................................................................................................... 104
Vignet paul (casus) .................................................................................................................. 105
Proces? .................................................................................................................................. 105
Meta – doelen PDT ................................................................................................................... 106
Persoonlijkheidsstructuur ........................................................................................................... 106
Vorig college ........................................................................................................................... 106
Oedipale en pre-oedipale problematiek .................................................................................... 107
PERSOONLIJKHEIDSTRUCTUUR .................................................................................................. 110
VIDEO ..................................................................................................................................... 110
Examenleerstof........................................................................................................................... 111
Handboek ............................................................................................................................... 111
Hoc’s ...................................................................................................................................... 111
Videomateriaal ........................................................................................................................ 111
Extra: ....................................................................................................................................... 112
Verwarringen bij termen .............................................................................................................. 112
Hoeveel deeltheorieën ................................................................................................................ 113
Verschil psychodynamische en psychoanalytische? ..................................................................... 114
De geschiedenis van de terminologie ........................................................................................ 114
Maar hoe gebruiken we de terminologie nu? .............................................................................. 114
Hoe werkt Psychodynamische therapie? ...................................................................................... 115
5
,Wat bedoelt Melanie Klein met afgunst/nijd .................................................................................. 117
6
, COLLEGE 1: WAAROM PSYCHODYNAMISCHE PSYCHOTHERAPIE?
0. INLEIDING
VRIJE ASSOCIATIE
Dit is een psychoanalytische techniek waarbij de cliënt zelf begint te spreken en alles zegt dat in hen
opkomt om onbewuste gedachten of problemen te ontdekken. Dat kunnen ook woorden, inzichten,
gevoelens of beelden zijn. En soms verloopt dat moeizamer als de cliënt alleen beelden te zien krijgt.
PSYCHODYNAMISCHE THERAPIE – PSYCHOANALYSE
Vrije associatie oefening bij dit onderwerp (welke woorden komen bv op)
• Trauma uit de kindertijd, Freud, vaag, ongestructureerd, gesprek, het onbewuste, actieve
verwerking, achterhalen van motieven, freudiaanse verspreking…
Verschil (zie hierover meer beneden bij het hoofdstuk “extra”)
• Psychodynamische therapie
o Meer recente literatuur
o Face-to-face ( liggen op een bank)
o Meer protocollair, maar niet volledig (ook evidence based)
• Psychoanalytische therapie
o Theorieën zijn nog altijd de basis van psychodynamische therapie
o Helemaal niet protocollair
o Intensiever: kan elke dag zijn
• Het zijn beide verschillende praktijkvormen
1. WAAROM PSYCHOTHERAPIE?
• Artikel: ‘Is more psychotherapy a dead
horse?...’
o Zegt eigenlijk dat psychotherapie niet
zo goed werkt en dat in 80% van de
gevallen er geen reactie is op
psychotherapie.
o Er is wel een genuanceerd en
evidence-based antwoord op die
conclusie (dat staat ook in het artikel).
STEPPED CARE*
Als kort dan kort, als groep dan groep. Langdurige individuele psychotherapie behouden voor complexe
problematieken
• Het antwoord op dat artikel is eigenlijk dat we met stepped care moeten werken en wie dat kan
gebruiken.
* Wat? Stepped Care is een zorgmodel waarbij de meest effectieve en minst
intensieve behandeling eerst aan patiënten wordt gegeven. Alleen als dat
klinisch noodzakelijk is, wordt overgegaan op intensieve/specialistische zorg
7
Zie voorbeeld hieronder
, • Psychotherapie is namelijk vooral een westers
fenomeen, we moeten dus goed nadenken aan wie
we psychotherapie geven
o Bv. in ontwikkelingslanden ga je niet een
psychotherapeut naar iedereen sturen
o Psychotherapie kost namelijk ook veel geld
en wordt weinig terug betaald
• Dus best behouden voor complexe problematieken
(borderline, neurotische problematieken...) en voor
grote groepen eerder via educatie of CBT helpen.
WERKZAAMHEID PSYCHOTHERAPIE?
Diagnostiek:
(Ingrediënten)
ik-sterkte,
Dit zegt de mate hoe klinische interveniëren werkt. (bv. sociale steun
mensen met depressie -4 op hun bdi. Hoe komt dat?)
• 40% Extratherapeutic Change: alles wat
buiten de therapie zelf gebeurt en de herstel
beïnvloedt. Dingen die niets te maken hebben
met wat je in u therapie doet (bv. dakloze die
een huis kan vinden door sociale werkers, of
andere sociale steun in economische situaties)
o Maar diagnostiek kan wel indirect
helpen omdat het bv. zicht geeft op
iemands sterke en zwakke
omgevinsfactoren, netwerk, coping…
(in kaart brengen helpt)
• 30% Common Factors (therapeutische
relatie): Band van hulpverlener met cliënt of
empathie/warmte. Dit zijn niet specifieke elementen die in bijna alle therapieën aanwezig zijn
ongeacht de gebruikte techniek of methode
• 15% Expectancy (placebo-effects): “nu komt alles goed omdat ik bij een psycholoog ben” →
Dit zijn de verwachtingen van wat er gaat gebeuren
• 15% Techniques: wel specifiek aan de therapie
Vooral de Common Factors en de Extratherapeutic Change zijn belangrijk → belangrijk om op die 2 te
werken.
Therapieën die zich richten op het belang van de relatie : psychodynamische, maar ook
systeemtherapie en gedragstherapie of cliënt centered
• Die zit deels bij de Common Factors, ook bij de placebo
• En bij psychodynamische therapie zit dat verankert in de techniek!
Psychodynamische therapie is ook belangrijk bij die extratherapeutische factoren door de diagnostiek
• Neuroticus, borderline.. dat moeten we weten zo dat we onze techniek daar op kunnen
aanpassen.
CONCLUSIE: Psychodynamische therapie richt zich op die verschillende deeltjes in die cirkel
8
, DODOBIRD VERDICT
• Artikel van Berk (Groepen, 2008): maakt duidelijk wat het dodobird verdict is, en dat is dat alle
verschillende psychotherapievormen evenveel waard en effectiviteit bezitten
• Dat wilt niet zeggen dat die specifieke factoren (technieken, zie taart) onbelangrijk zijn. Want veel
van de variantie wordt verklaard door de specifieke opleiding van de therapeut (dus de
therapierichting). Het heeft dus geen zin om die te vergelijken
• Het is belangrijk om een therapierichting te kiezen, maar de conclusie van dit artikel is dat hoe
therapie wordt aangeboden (relatie, hoop, afstemming) vaak belangrijker is dan welke
therapievorm wordt gekozen.
SAMENVATTING
- Er is geen geld om iedereen naar psychotherapie te verwijzen (ook al werkt psychotherapie beter dan
antidepressiva bij depressie) e.g. ontwikkelingslanden
- Een belangrijke subgroep heeft geen baat bij psychotherapie: er is onderzoek nodig naar (de massa)
non-responders maar ook naar hoe we psychotherapie effectiever kunnen maken
- Verschillende therapievormen hebben ongeveer hetzelfde effect: hoe werkt ‘psychotherapie’
dan ondanks de verschillen in stromingen?
Notities: Hoe komt het dat non-responders vroeg stoppen? Dat heeft het vaak te maken met de relatie
en dat wordt niet echt geanalyseerd.
WERKING PSYCHOTHERAPIE
Hoe werkt psychotherapie als al die andere stromingen ongeveer op dezelfde manier werken?
• Wat weten we over wat helpt in effectiviteit
o Wat werkt voor wie? Matching pt/type therapie
▪ Afstemmen (matchen) van de therapeut (pt -
psychotherapeut/therapeutist) met het type patiënt en de therapievorm
o Frequentie van sessies (beter 2x dan 1x per week)
• Belang van therapeutenfactoren zoals
o Overtuigingskracht
o Verbale flexibiliteit
o En interpersoonlijke vaardigheden: (wie is de therapeut? Is die in staat om een relatie
te hebben? Hoe goed kan die dat? Kan die zich goed aanpassen…)
In deze video wordt er discussie gehouden met iemand die eerder klinische,
neuro en ontwikkelingspsychologie vertegenwoordigt (pim cuijpers) en de
andere die eerder relatie gerichte therapie vormen zoals client centered of
psychodynamische vertegenwoordigen.
Ze debateren de effectiviteit van psychotheraapie en de effectiviteit ervan in
zijn geheel maar ook het bewijs van verschillende psychotherapieën met
elkaar. (hier gaan ze meer niet akkoord)
Ze kijken ook naar mogelijke veranderingen in onderzoek naar
psychotherapeutische effectiviteit zoals naar “therapeutic
alliance”(relatie)
9
SAMENVATTING
PSYCHODYNAMISCHE THERAPIE
2025-2026
VUB
Jadiana
,INHOUDSTAFEL
College 1: Waarom psychodynamische psychotherapie? .............................................................. 7
0. Inleiding ................................................................................................................................ 7
Vrije associatie ............................................................................................................................ 7
Psychodynamische therapie – psychoanalyse ............................................................................... 7
1. Waarom psychotherapie? ...................................................................................................... 7
Stepped care* ............................................................................................................................. 7
Werkzaamheid psychotherapie? .................................................................................................. 8
Dodobird verdict.......................................................................................................................... 9
Samenvatting .............................................................................................................................. 9
Werking psychotherapie .............................................................................................................. 9
Conclusie ................................................................................................................................. 10
2. Wat is psychodynamische therapie? ..................................................................................... 10
Basisingrediënten ...................................................................................................................... 11
3. (HOE) werkt het? .................................................................................................................. 11
4. Een voorbeeld...................................................................................................................... 12
Aanpak ‘somatische symptoomstoornissen’ ............................................................................... 13
5. Conclusie ............................................................................................................................ 13
College 2: Basisassumpties PDT ................................................................................................. 14
Basisassumpties (p. 16-17 handboek) ............................................................................................ 14
Tabel: Basisassumpties van psychodynamische aanpak van psychopathologieën ........................ 16
Hoe werkt PDT?: Basisprincipes..................................................................................................... 16
Misvattingen ............................................................................................................................. 16
Artikel “That was then, this is now: psychoanalytic psychotherapy for the rest of us” voorbeelden . 17
Herhaling: 4 Basisprincpes van pdt ............................................................................................. 17
Onderscheidende technische kenmerken ................................................................................... 17
Herhaling (zie taart eerste les) .................................................................................................... 18
College 3: Het onbewuste ........................................................................................................... 19
Nabespreking film ......................................................................................................................... 19
Wat blijft hangen? Kernbegrippen ? ............................................................................................ 19
Inleiding freud ........................................................................................................................... 19
De deeltheorieën: Driftmodel ........................................................................................................ 20
Inleiding .................................................................................................................................... 20
De deeltheorieën ....................................................................................................................... 21
Een zoekende freud ....................................................................................................................... 22
1) Het affecttraumatheorie....................................................................................................... 22
1
, 2) Eerste topografie .................................................................................................................. 26
3) Tweede topografie: Het structurele model ........................................................................... 30
COLLEGE 4: A. Freud en M. Mahler .............................................................................................. 31
Objectrelatonele benadering ...................................................................................................... 31
Deeltheorieën ............................................................................................................................... 31
In de behandeling ...................................................................................................................... 32
A. Freud ........................................................................................................................................ 33
8 Stappen ontwikkeling naar balans autonomie/verbondenheid ................................................... 34
M. Mahler ..................................................................................................................................... 36
Separatie- en individuatieproces (vanaf 3 maand) ....................................................................... 36
Differentiatie (3-8 maand) .......................................................................................................... 36
Practising (8-16 maand) ............................................................................................................. 37
Toenaderingsfase (16-24 maand) (rapprochement) ..................................................................... 37
Toenemende objectconstantie (3 jaar) ........................................................................................ 37
A. Freud vs M.Mahler ................................................................................................................. 38
College 5: Vervolg objectrelationele theorie m.klein en w.r.bion. ‘The independents’ m. balint en
d.w. Winnicot ............................................................................................................................. 39
Vorige les (korte herhaling) ............................................................................................................ 40
M. Klein ........................................................................................................................................ 40
Phantasy ................................................................................................................................... 40
Hanna Segall, 1973 (independent) .............................................................................................. 41
Envy & gratitude ........................................................................................................................ 42
Een zekere mate van agressie is nodig voor zelfbehoud ................................................................ 42
Patiënt autonomer dan freudianen ............................................................................................. 43
Paranoïd-schizoïde en Depressieve positie ................................................................................. 43
Depressieve positie ................................................................................................................... 44
Projectieve identificatie ............................................................................................................. 46
Bion (Kleiniaan) ............................................................................................................................. 47
learning from experience ........................................................................................................... 47
αlpha-elementen en βeta-elementen ......................................................................................... 47
Winnicot ....................................................................................................................................... 48
HOLDING .................................................................................................................................. 48
TRUE AND FALSE SELF............................................................................................................... 49
Kritiek(EXTRA) ........................................................................................................................... 50
Balint ........................................................................................................................................... 50
College 6: Kohut en Kernberg ...................................................................................................... 51
Intro (+ notities) ............................................................................................................................ 51
2
, Kohut ........................................................................................................................................... 52
2 Kernbegrppen ......................................................................................................................... 52
Narcistische persoonlijkheidsstoornis ........................................................................................ 52
Normaal – pathologische narcisme ............................................................................................ 53
Therapie.................................................................................................................................... 53
Stoornissen van het zelf ............................................................................................................. 54
Pathologische vormen van het zelf.............................................................................................. 55
Narcistische persoonlijkheidstoornissen .................................................................................... 55
Kernberg....................................................................................................................................... 56
Inleiding .................................................................................................................................... 56
Innerlijke structuur .................................................................................................................... 56
Ontwikkelingsfasen ................................................................................................................... 56
Gezonde persoonlijkheid ........................................................................................................... 56
Concept ‘structurele pathologie’ ................................................................................................ 57
3 Niveaus van persoonlijkheidsorganisatie .................................................................................. 57
3 Niveaus van mentaal functioneren ........................................................................................... 59
Therapie.................................................................................................................................... 59
Extra : Verschil kohut en kernberg bij narcisme ............................................................................... 60
College 7: Gastcollege – complex trauma .................................................................................... 61
INTRO .......................................................................................................................................... 61
Een hedendaags psychodynamisch perspectief op complex trauma ............................................ 61
Spel en speelsnelheid als basis van herstel (examenvraag) ............................................................. 61
De rol van spel binnen psychodynamische kindertherapie ........................................................... 61
Hoe spel wordt aangetast door complex trauma ......................................................................... 61
Waarom dit problematisch is voor ontwikkeling en herstel ........................................................... 62
Hoe speltherapie herstel ondersteunt ......................................................................................... 62
De therapeutische relatie als noodzakelijke voorwaarde .............................................................. 62
Speeltherapie als ruimte voor symbolisering en narratief herstel .................................................. 63
Het neuropsychologische en ontwikkelingspsychologische belang .............................................. 63
Het broaden-and-build model .................................................................................................... 63
College 8: Gehechtheidsmodel bowlby/stern -reflectief functioneren & autonomie en
verbondenheid fonagy/blatt ....................................................................................................... 64
Gehechtheidsmodel ..................................................................................................................... 64
Bowlby ..................................................................................................................................... 64
Stern ........................................................................................................................................ 67
Autonomie en Verbondenheid ....................................................................................................... 68
Fonagy ..................................................................................................................................... 68
3
, Blatt ......................................................................................................................................... 73
College 9: Basisconcepten ......................................................................................................... 76
Inleiding ....................................................................................................................................... 76
Vorige college............................................................................................................................ 76
Vandaag (Tijdens dit college) ...................................................................................................... 76
45’ Video patiënt-therapeut; wat leren we over PDT uit dit vignet? ................................................ 76
Wat weten we tot nu toe over pdt uit de colleges?........................................................................ 77
Deel 1: Basale concepten .............................................................................................................. 77
BASALE CONCEPTEN 1E GESPREK ............................................................................................. 77
Belang van een goede werkrelatie en setting ............................................................................... 77
Reële relatie en werkrelatie ........................................................................................................ 79
Belang van steun: algemene therapiefactoren (Rogers) ................................................................ 79
Setting als intermediaire ervaringsruimte .................................................................................... 79
Houding van de therapeut .......................................................................................................... 80
Therapeuten.............................................................................................................................. 80
1e Gesprekken: Preliminaire gesprekken ..................................................................................... 80
Techniek ................................................................................................................................... 81
Tegenoverdracht ....................................................................................................................... 82
Weerstand ................................................................................................................................ 83
College 10: Intake, Indicatiestelling en Psychodynamische formulering ....................................... 85
Deel 2 : Psychodynamiek of intrapsychisch conflict ........................................................................ 85
Belang van de relatie in psychodynamische diagnostiek .............................................................. 85
Intake: In kaart brengen van de Psychodynamiek ......................................................................... 86
4 Deeltheorieën ......................................................................................................................... 86
Intake: In kaart brengen van de Psychodynamiek (i.F.v. deeltheorieën) ......................................... 86
Het eerste contact ..................................................................................................................... 88
Afweer ...................................................................................................................................... 89
KERNBERG LEGT HET UIT: .......................................................................................................... 90
Psychodynamische formulering (7 componenten) .......................................................................... 92
Simpel in 4 ................................................................................................................................ 92
Eerste gesprekken: Komen tot Diagnostische inschatting ............................................................ 92
Deel 3: Proces en techniek ............................................................................................................ 93
AFHANKELIJK VAN INDICATIESTELLING ...................................................................................... 93
Intrapsychisch conflict .............................................................................................................. 93
Start: Probleem? – verdedigingsmechanismen ............................................................................ 95
Techniek bij Structurele of deficitpathologie ................................................................................ 95
Cruciaal bij structurele problematiek: Belang van non-specifieke factoren................................... 95
4
, Verder....................................................................................................................................... 96
Complexe emoties bij bps .......................................................................................................... 96
Voorbeeld van defensiemechanisme: Projectie ........................................................................... 96
College 11: Neurotische en structurele pathologie ...................................................................... 97
Vorig college en bijgevoegde tekst .............................................................................................. 97
Leerstof Narc. PS: handboek (p. 241-242) ................................................................................... 97
Video ........................................................................................................................................ 99
Inleiding .................................................................................................................................. 100
Range of narcisme ................................................................................................................... 101
Probleem met identiteit ........................................................................................................... 101
Kenmerken Narcistische PS ..................................................................................................... 102
Verschil BPS? Ondanks ook borderline structuur (hier hoog functionerend) ................................ 103
Excursus (moet je niet kennen) ................................................................................................. 103
College 12: Persoonlijkheidsproblematieken ............................................................................ 104
Leerstof .................................................................................................................................. 104
Hoc 12 .................................................................................................................................... 104
Doelen PDT................................................................................................................................. 104
Procesdoelen .......................................................................................................................... 104
Vignet paul (casus) .................................................................................................................. 105
Proces? .................................................................................................................................. 105
Meta – doelen PDT ................................................................................................................... 106
Persoonlijkheidsstructuur ........................................................................................................... 106
Vorig college ........................................................................................................................... 106
Oedipale en pre-oedipale problematiek .................................................................................... 107
PERSOONLIJKHEIDSTRUCTUUR .................................................................................................. 110
VIDEO ..................................................................................................................................... 110
Examenleerstof........................................................................................................................... 111
Handboek ............................................................................................................................... 111
Hoc’s ...................................................................................................................................... 111
Videomateriaal ........................................................................................................................ 111
Extra: ....................................................................................................................................... 112
Verwarringen bij termen .............................................................................................................. 112
Hoeveel deeltheorieën ................................................................................................................ 113
Verschil psychodynamische en psychoanalytische? ..................................................................... 114
De geschiedenis van de terminologie ........................................................................................ 114
Maar hoe gebruiken we de terminologie nu? .............................................................................. 114
Hoe werkt Psychodynamische therapie? ...................................................................................... 115
5
,Wat bedoelt Melanie Klein met afgunst/nijd .................................................................................. 117
6
, COLLEGE 1: WAAROM PSYCHODYNAMISCHE PSYCHOTHERAPIE?
0. INLEIDING
VRIJE ASSOCIATIE
Dit is een psychoanalytische techniek waarbij de cliënt zelf begint te spreken en alles zegt dat in hen
opkomt om onbewuste gedachten of problemen te ontdekken. Dat kunnen ook woorden, inzichten,
gevoelens of beelden zijn. En soms verloopt dat moeizamer als de cliënt alleen beelden te zien krijgt.
PSYCHODYNAMISCHE THERAPIE – PSYCHOANALYSE
Vrije associatie oefening bij dit onderwerp (welke woorden komen bv op)
• Trauma uit de kindertijd, Freud, vaag, ongestructureerd, gesprek, het onbewuste, actieve
verwerking, achterhalen van motieven, freudiaanse verspreking…
Verschil (zie hierover meer beneden bij het hoofdstuk “extra”)
• Psychodynamische therapie
o Meer recente literatuur
o Face-to-face ( liggen op een bank)
o Meer protocollair, maar niet volledig (ook evidence based)
• Psychoanalytische therapie
o Theorieën zijn nog altijd de basis van psychodynamische therapie
o Helemaal niet protocollair
o Intensiever: kan elke dag zijn
• Het zijn beide verschillende praktijkvormen
1. WAAROM PSYCHOTHERAPIE?
• Artikel: ‘Is more psychotherapy a dead
horse?...’
o Zegt eigenlijk dat psychotherapie niet
zo goed werkt en dat in 80% van de
gevallen er geen reactie is op
psychotherapie.
o Er is wel een genuanceerd en
evidence-based antwoord op die
conclusie (dat staat ook in het artikel).
STEPPED CARE*
Als kort dan kort, als groep dan groep. Langdurige individuele psychotherapie behouden voor complexe
problematieken
• Het antwoord op dat artikel is eigenlijk dat we met stepped care moeten werken en wie dat kan
gebruiken.
* Wat? Stepped Care is een zorgmodel waarbij de meest effectieve en minst
intensieve behandeling eerst aan patiënten wordt gegeven. Alleen als dat
klinisch noodzakelijk is, wordt overgegaan op intensieve/specialistische zorg
7
Zie voorbeeld hieronder
, • Psychotherapie is namelijk vooral een westers
fenomeen, we moeten dus goed nadenken aan wie
we psychotherapie geven
o Bv. in ontwikkelingslanden ga je niet een
psychotherapeut naar iedereen sturen
o Psychotherapie kost namelijk ook veel geld
en wordt weinig terug betaald
• Dus best behouden voor complexe problematieken
(borderline, neurotische problematieken...) en voor
grote groepen eerder via educatie of CBT helpen.
WERKZAAMHEID PSYCHOTHERAPIE?
Diagnostiek:
(Ingrediënten)
ik-sterkte,
Dit zegt de mate hoe klinische interveniëren werkt. (bv. sociale steun
mensen met depressie -4 op hun bdi. Hoe komt dat?)
• 40% Extratherapeutic Change: alles wat
buiten de therapie zelf gebeurt en de herstel
beïnvloedt. Dingen die niets te maken hebben
met wat je in u therapie doet (bv. dakloze die
een huis kan vinden door sociale werkers, of
andere sociale steun in economische situaties)
o Maar diagnostiek kan wel indirect
helpen omdat het bv. zicht geeft op
iemands sterke en zwakke
omgevinsfactoren, netwerk, coping…
(in kaart brengen helpt)
• 30% Common Factors (therapeutische
relatie): Band van hulpverlener met cliënt of
empathie/warmte. Dit zijn niet specifieke elementen die in bijna alle therapieën aanwezig zijn
ongeacht de gebruikte techniek of methode
• 15% Expectancy (placebo-effects): “nu komt alles goed omdat ik bij een psycholoog ben” →
Dit zijn de verwachtingen van wat er gaat gebeuren
• 15% Techniques: wel specifiek aan de therapie
Vooral de Common Factors en de Extratherapeutic Change zijn belangrijk → belangrijk om op die 2 te
werken.
Therapieën die zich richten op het belang van de relatie : psychodynamische, maar ook
systeemtherapie en gedragstherapie of cliënt centered
• Die zit deels bij de Common Factors, ook bij de placebo
• En bij psychodynamische therapie zit dat verankert in de techniek!
Psychodynamische therapie is ook belangrijk bij die extratherapeutische factoren door de diagnostiek
• Neuroticus, borderline.. dat moeten we weten zo dat we onze techniek daar op kunnen
aanpassen.
CONCLUSIE: Psychodynamische therapie richt zich op die verschillende deeltjes in die cirkel
8
, DODOBIRD VERDICT
• Artikel van Berk (Groepen, 2008): maakt duidelijk wat het dodobird verdict is, en dat is dat alle
verschillende psychotherapievormen evenveel waard en effectiviteit bezitten
• Dat wilt niet zeggen dat die specifieke factoren (technieken, zie taart) onbelangrijk zijn. Want veel
van de variantie wordt verklaard door de specifieke opleiding van de therapeut (dus de
therapierichting). Het heeft dus geen zin om die te vergelijken
• Het is belangrijk om een therapierichting te kiezen, maar de conclusie van dit artikel is dat hoe
therapie wordt aangeboden (relatie, hoop, afstemming) vaak belangrijker is dan welke
therapievorm wordt gekozen.
SAMENVATTING
- Er is geen geld om iedereen naar psychotherapie te verwijzen (ook al werkt psychotherapie beter dan
antidepressiva bij depressie) e.g. ontwikkelingslanden
- Een belangrijke subgroep heeft geen baat bij psychotherapie: er is onderzoek nodig naar (de massa)
non-responders maar ook naar hoe we psychotherapie effectiever kunnen maken
- Verschillende therapievormen hebben ongeveer hetzelfde effect: hoe werkt ‘psychotherapie’
dan ondanks de verschillen in stromingen?
Notities: Hoe komt het dat non-responders vroeg stoppen? Dat heeft het vaak te maken met de relatie
en dat wordt niet echt geanalyseerd.
WERKING PSYCHOTHERAPIE
Hoe werkt psychotherapie als al die andere stromingen ongeveer op dezelfde manier werken?
• Wat weten we over wat helpt in effectiviteit
o Wat werkt voor wie? Matching pt/type therapie
▪ Afstemmen (matchen) van de therapeut (pt -
psychotherapeut/therapeutist) met het type patiënt en de therapievorm
o Frequentie van sessies (beter 2x dan 1x per week)
• Belang van therapeutenfactoren zoals
o Overtuigingskracht
o Verbale flexibiliteit
o En interpersoonlijke vaardigheden: (wie is de therapeut? Is die in staat om een relatie
te hebben? Hoe goed kan die dat? Kan die zich goed aanpassen…)
In deze video wordt er discussie gehouden met iemand die eerder klinische,
neuro en ontwikkelingspsychologie vertegenwoordigt (pim cuijpers) en de
andere die eerder relatie gerichte therapie vormen zoals client centered of
psychodynamische vertegenwoordigen.
Ze debateren de effectiviteit van psychotheraapie en de effectiviteit ervan in
zijn geheel maar ook het bewijs van verschillende psychotherapieën met
elkaar. (hier gaan ze meer niet akkoord)
Ze kijken ook naar mogelijke veranderingen in onderzoek naar
psychotherapeutische effectiviteit zoals naar “therapeutic
alliance”(relatie)
9
