100% tevredenheidsgarantie Direct beschikbaar na je betaling Lees online óf als PDF Geen vaste maandelijkse kosten 4.2 TrustPilot
logo-home
Samenvatting

Samenvatting - Mens En Gezondheid 2

Beoordeling
-
Verkocht
1
Pagina's
191
Geüpload op
23-12-2025
Geschreven in
2025/2026

Een samenvatting van lesnotities,de PowerPoints, de leermodules die in de lessen werden behandeld en additionele teksten van het opleidingsonderdeel. Deze samenvatting is erg volledig, volgt de leermodules chronologisch en bevat veel informatie die kan helpen om het studiemateriaal te begrijpen. De samenvatting is zeer handig voor studenten die nood hebben aan visueel materiaal om te leren. Het is een zeer uitgebreide samenvatting, wat maakt dat hier normaal alles moet in staan dat besproken werd in het opleidingsonderdeel.

Meer zien Lees minder

















Oeps! We kunnen je document nu niet laden. Probeer het nog eens of neem contact op met support.

Documentinformatie

Geüpload op
23 december 2025
Aantal pagina's
191
Geschreven in
2025/2026
Type
Samenvatting

Onderwerpen

Voorbeeld van de inhoud

S1




Mens en Gezondheid 2
ACADEMIEJAAR 2025-2026 AP HOGE SCHOOOL

,Inhoud
1) Introductie in de pathologie ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 7

1.1 Wat het inhoudt ..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................7

1.2 Belangrijke concepten .....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................7

1.3 (Ab)normaal gedrag ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................8

1.3.1 Veranderingen in de kijk op (ab)normaal gedrag ..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................8

1.3.2 Criteria van afwijkend gedrag .........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................9

1.4 Ontstaan van psychopathologie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 10

1.4.1 Biopsychosociaal model ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 10

1.4.2 Het diathese – stressmodel.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 12

1.4.3 Het nature – nurture debat .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 12

1.5 Instandhouding van pathologie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13

1.5.1 Cognitieve processen.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13

1.5.2 Gedragsmatige factoren ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13

1.5.3 Emotionele processen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 13

1.5.4 Sociale en relationele factoren .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13

1.5.5 Biologische factoren ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13

1.5.6 Omgevingsfactoren....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13

1.6 Behandeling in de pathologie ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 14

1.6.1 Psychodynamische modellen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 14

1.6.2 Behavioristisch modellen en zijn afgeleiden ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 14

1.6.3 Humanistische modellen .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 15

1.6.4 Systeemmodellen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 16

2) Diagnostiek in de klinische psychologie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 17

2.1 Systematische aanpak in de psychodiagnostiek......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 17

2.1.1 Wetenschappelijke methode ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 17

2.1.2 Psychodiagnostische cyclus .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 18

2.2 Diagnostische instrumenten ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 18

2.2.1 Keuze voor diagnostische instrumenten ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 19

2.2.2 Soorten diagnostische instrumenten .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 19

a. Kwantitatieve diagnostiek ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 20

b. Kwalitatieve diagnostiek........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 21

2.2.3 Speciale aandacht: intake of aanmeldingsgesprek..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 22

2.2.4 Computerdiagnostiek ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 22

2.2.5 Andere uitdagingen binnen de diagnostiek ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 22

2.2.6 Kwaliteitsbewaking ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 23

2.3 Classificatiesystemen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 23

2.3.1 Verschillende classificatiesystem en binnen de psychopathologie ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 23

2.3.2 DSM-5 ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 24

2.3.3 Aandachtspunten in de diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 25

c. VIDEO over stigma’s ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 25

3) Stemmingsstoornissen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 26

3.1 Wat het inhoudt ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 26

3.2 Depressieve stemmingsstoornissen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 27

3.2.1 Majeure depressieve stoornis...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 28

3.2.2 Persisterende depressieve stoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 29

3.2.3 Premenstruele stemmingsstoornis.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 30

3.2.4 Leeftijdsverschillen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 30

a. Depressie bij kinderen (+/- tot 12j) ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 30

b. Depressie bij jongeren en adolescenten ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 31

c. Depressie bij ouderen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 32

3.2.5 Genderverschillen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 33

3.2.6 Prevalentiecijfers .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 33

3.2.7 Culturele verschillen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 34

3.2.8 Ontstaan en verloop ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 35

a. Risico- en beschermende factoren ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 35

b. Visie o/h ontstaan v. depressie vanuit de therapeutische stromingen en modellen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................... 36

c. Het cognitief model van Beck ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 36

3.2.9 Comorbiditeit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 37

3.2.10 Suïcide ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 38

3.2.11 Diagnostiek.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 38

3.2.12 Verloop ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 38

3.2.13 In contact..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 39

3.3 Bipolaire en aanverwante stoornissen........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 39

3.3.1 Wat het inhoudt ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 39

3.3.2 Episodes......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 40

a. Manische episode .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 40

b. Hypomane episode ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 41

c. Depressieve episode............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 42

d. Gemengde episode ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 42

3.3.3 Subtypes ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 42

a. Bipolaire-I-stornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 43

b. Bipolaire-II-stoornis................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 43



1

, c. Cyclotyme stoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 44

d. Rapid cycling .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 44

3.3.4 Kritische bedenking ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 44

3.3.5 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 45

3.3.6 Culturele verschillen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 45

3.3.7 Ontstaan en verloop ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 46

3.3.8 Neurologie ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 46

3.3.9 Comorbiditeit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 47

3.3.10 Diagnostiek.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 47

a. Overlap met ADHD ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 48

3.3.11 Hedendaagse tendensen ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 48

3.3.12 Ups & Downs............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 48

4) Psychotrauma-, stressorgerelateerde en dissociatieve stoornissen ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 48

4.1 Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 49

4.1.1 Subtyperingen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 50

4.1.2 Symptomen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 50

a. Aanpassingsstoornis .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 50

b. Acute stressstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 51

c. Posttraumatische stressstoornis ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 53

d. Complexe PTSS ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 54

4.1.3 Leeftijdsverschillen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 54

4.1.4 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 57

a. Aanpassingsstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 57

b. Acute stressststoornis ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 57

c. Posttraumatische stressstoornis (PTSS) .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 57

d. Complexe posttraumatische stressstoornis (cPTSS) ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 58

4.1.5 Ontstaan en verloop ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 58

a. Aanpassingsstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 58

b. Acute stressstoornis .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 59

c. Posttraumatische stressstoornis (PTSS) .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 59

d. Complexe posttraumatische stressstoornis (cPTSS) ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 60

4.1.6 Comorbiditeit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 61

a. Aanpassingsstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 61

b. Acute stressstoornis .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 61

c. Posttraumatische stressstoornis .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 61

d. Complexe posttraumatische stressstoornis (cPTSS) ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 61

4.1.7 Diagnostiek .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 61

4.1.8 Aandachtspunten in het werkveld............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 62

4.2 Dissociatieve stoornissen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 62

4.2.1 Subtyperingen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 63

4.2.2 Symptomen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 64

a. Dissociatieve identiteitsstoornis (DIS)................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 64

b. Dissociatieve amnesie............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 65

c. Depersonalisatie-/derealisatiestoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 66

4.2.3 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 67

4.2.4 Ontstaan en verloop ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 67

a. Verklaringsmodellen .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 67

I. Traumaperspectief .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 67

II. Socio-cognitief model ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 67

II. Biologisch model ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 68

b. Risico- en beschermende factoren ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 68

4.2.5 Culturele verschillen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 68

4.2.6 Comorbiditeiten ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 69

4.2.7 Diagnostiek .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 69

5) Angststoornissen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 69

5.1 Vrees en angst .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 69

5.2 Subtyperingen .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 71

5.3 Symptomen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 71

5.3.1 Specifieke fobie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 71

5.3.2 Sociale-angststoornis.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 72

5.3.3 Paniekstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 73

5.3.4 Agorafobie ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 74

5.3.5 Gegeneraliseerde angststoornis .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 74

5.4 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 75

5.5 Culturele verschillen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 75

5.6 Ontstaan en verloop ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 76

5.6.1 Risicofactoren................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 76

a. Familiale belasting (diathese-stressmodel) .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 76

b. Afwijkingen in de hersenen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 77

5.6.2 Verklarende modellen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 77

a. Het cognitief-biologisch model van Clark (1958) ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 77

b. Het multifactorieel model van fobieën ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 78

5.7 Comorbiditeit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 79

5.7.1 Specifieke fobie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 79



2

, 5.7.2 Sociale-angststoornis.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 79

5.7.3 Paniekstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 79

5.7.4 Agorafobie ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 79

5.7.5 Gegeneraliseerde angststoornis .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 80

5.8 Diagnostiek ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 80

6) Obsessief-compulsieve en aanverwante stoornissen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 80

6.1 Subtyperingen .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 81

6.2 Obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) – symptomen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 81

6.3 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 82

6.4 Ontstaan en verloop ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 82

6.4.1 Biologisch verklaringsmodel ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 82

6.4.2 Psychodynamisch verklaringsmodel............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 83

6.4.3 Het cognitief verklaringsmodel .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 83

6.4.4 Het leertheoretisch verklaringsmodel......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 84

6.5 Culturele verschillen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 84

6.6 Comorbiditeit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 85

6.7 Diagnostiek ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 85

7) Persoonlijkheidsstoornissen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 86

7.1 Inhoud ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 86

7.2 Subtyperingen .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 87

7.3 Symptomen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 88

7.3.1 Cluster A: vreemd, excentriek, afstandelijk ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 88

a. Paranoïde persoonlijkheidsstoornis ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 89

b. Schizoïde persoonlijkheidsstoornis ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 90

c. Schizotypische persoonlijkheidsstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 91

7.3.2 Cluster B: dramatisch, emotioneel, grillig ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 91

a. Antisociale persoonlijkheidsstoornis ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 92

b. Borderline persoonlijkheidsstoornis...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 93

c. Histrionische persoonlijkheidsstoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 94

d. Narcistische persoonlijkheidsstoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 95

7.3.3 Cluster C: angstig, vermijdend, afhankelijk................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 95

a. Vermijdende persoonlijkheidsstoornis .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 96

b. Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 97

c. Obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 98

7.4 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 98

7.5 Leeftijdsverschillen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 99

a. Ontwikkeling en beloop ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 100

7.6 Culturele verschillen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 101

7.7 Ontstaan en verloop ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 101

7.8 Comorbiditeit .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 102

7.9 Diagnostiek ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 103

8) Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................104

8.1 Wat het inhoudt ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 104

8.2 Subtyperingen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 105

8.2.1 De middelgerelateerde stoornissen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 105

a. Classificatie van middelen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 106

I. Indeling in middelen volgens werkingsmechanismen ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 106

II. Indeling volgens beleid en preventie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 108

b. Stoornissen in en door het gebruik van een middel........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 108

8.2.2 De niet-middelgerelateerde stoornissen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 109

8.3 Symptomen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 109

8.3.1 Middelgerelateerde stoornissen................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 109

a. Stoornis in het gebruik van middelen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 110

b. Middel geïnduceerde stoornissen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 111

I. Intoxicatie............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 111

II. Onthouding ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 111

III. Middel geïnduceerde mentale stoornissen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 112

8.3.2 Niet-middelgerelateerde stoornissen: gokstoornis .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 113

8.4 Leeftijdsverschillen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 113

8.4.1 Middelgerelateerde stoornis: Alcohol ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 114

a. Stoornis in het gebruik van alcohol..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 114

b. Middel geïnduceerd: intoxicatie .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 114

c. Middel geïnduceerde: onthouding...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 114

8.4.2 De gokstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 115

8.5 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 115

8.5.1 Alcohol ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 115

8.5.2 Tabak ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 116

8.5.3 Cannabis ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 116

8.5.4 Andere illegale drugs .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 116

8.5.5 Kansspelen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 116

8.6 Culturele verschillen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 116

8.7 Ontstaan en verloop ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 117

8.7.1 Neurobiologisch perspectief: belangrijkste breinveranderingen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 117

a. De verstoring van het beloningssysteem ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 117



3

, b. Ontstaan van automatismen .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 118

c. De afname van het controlerend systeem.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 119

d. Het ontstaan van craving .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 119

e. Het ontstaan van tolerantie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 119

f. Het ontstaan van onthoudingsverschijnselen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 120

8.7.2 Risico- en beschermende factoren: MMM-model ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 120

8.7.3 De gokstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 120

8.8 Comorbiditeit .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 121

8.8.1 Middelgerelateerde stoornissen bij alcohol ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 121

8.8.2 Gokstoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 121

8.9 Diagnostiek ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 122

9) Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen .....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................122

9.1 Subtyperingen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 122

9.2 Symptomen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 123

9.2.1 Basissymptomen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 123

a. Positieve en negatieve symptomen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 123

b. Uitingsvormen ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 123

9.2.2 Subtypes ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 126

a. Kortdurende psychotische stoornis ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 126

b. Schizofrenie .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 127

c. Schizofreniforme stoornis .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 128

d. Waanstoornis ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 128

9.3 Leeftijdsverschillen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 129

9.4 Prevalentie .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 129

9.5 Culturele verschillen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 130

9.6 Ontstaan en verloop ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 130

9.6.1 Ontwikkeling en evolutie............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 130

9.6.2 Diathese – stressmodel .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 131

a. Diathese ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 131

b. Stress..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 132

9.6.3 Hedendaagse ontwikkelingen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 132

a. Psychose als resultaat van disfunctionele coping .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 133

b. Psychose en taaldysfunctie.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 133

c. Selienshypothese .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 133

9.7 Comorbiditeit .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 133

9.8 Aandachtspunten ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 134

9.9 Diagnostiek ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 134

9.9.1 Fasengebonden richtlijnen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 134

9.9.2 Stappen in de diagnostiek .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 135

10) Neurocognitieve stoornissen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................135

10.1 Subtyperingen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 135

10.2 Symptomen............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 136

10.3 Prevalentie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 137

10.4 Ontstaan en verloop................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 137

10.4.1 Risico- en uitlokkende factoren ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 137

10.4.2 Verklaringsmodellen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 138

a. Ontstekingshypothese ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 138

b. Neurotransmitterhypothese ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 138

10.5 Diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 138

11) Voedings- en eetstoornissen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................139

11.1 Subtyperingen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 140

11.2 Symptomen............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 140

11.2.1 Anorexia Nervosa ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 140

11.2.2 Boulimia Nervosa...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 142

11.2.3 Eetbuistoornis ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 143

11.2.4 Eetbuien doorheen de stoornissen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 143

11.2.5 Signalen in de thuiscontext ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 144

a. Veranderingen in massa ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 144

b. Gedrag tijdens maaltijden ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 144

c. Preoccupatie met eten, gewicht en uiterlijk ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 145

d. Beweeggedrag ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 145

e. Andere signalen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 145

11.2.6 Signalen in de schoolcontext en vrije tijd ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 145

a. Schoolcontext ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 145

b. Vrije tijd................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 145

11.3 Prevalentie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 146

11.4 Ontstaan en verloop................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 146

11.4.1 Biologische factoren ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 146

a. Genetica ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 146

b. Hersenen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 147

11.4.2 Psychologische factoren ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 147

11.4.3 Socio-culturele factoren ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 148

11.5 Comorbiditeit............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 148

11.5.1 Lichamelijke klachten ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 148



4

, 11.5.2 Psychologische klachten ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 148

11.6 Diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 149

12) Slaap- en waakstoornissen .....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................149

12.1 Gewone slaap ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 149

12.2 Subtyperingen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 151

12.3 Symptomen............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 152

12.3.1 Insomnia stoornis ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 152

12.3.2 Hypersomnolentiestoornis....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 152

12.3.3 Narcolepsie ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 153

12.3.4 Circadiane slaap-waakstoornissen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 153

12.3.5 Non-REM slaaparousalstoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 154

12.3.6 Nachtmerriestoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 154

12.3.7 REM-slaapgedragstoornis ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 154

12.4 Prevalentie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 155

12.5 Ontstaan en verloop................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 155

12.5.1 Verklaringsmodel voor insomnia ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 156

12.5.2 Verklaringsmodel voor narcolepsie ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 157

12.6 Comorbiditeit............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 157

12.6.1 Psychiatrische comorbiditeit.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 157

12.6.2 Medische comorbiditeit ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 158

12.7 Diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 158

13) Seksualiteitsstoornissen .........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................159

13.1 Subtyperingen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 159

13.2 Symptomen............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 160

13.2.1 DSM-5 algemene criteria ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 160

13.2.2 Seksuele disfuncties ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 161

a. Seksuele disfuncties bij mannen ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 161

I. Vroege ejaculatie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 161

II. Erectiestoornis ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 161

III. Stoornis in seksueel verlangen ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 162

IV. Voortijdige (vroege) ejaculatie ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 162

b. Seksuele disfuncties bij vrouwen......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 163

I. Vrouwelijke orgasmestoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 163

II. Stoornis in seksueel verlangen/opwinding bij vrouwen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 163

III. Genito-pelviene pijn-/penetratiestoornis.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 164

c. Seksuele disfunctie bij mannen en vrouwen ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 164

13.3 Prevalentie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 164

13.4 Ontstaan en verloop................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 165

13.4.1 Seksuele responscyclus ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 165

13.4.2 Oorzaken van verstoring in de seksuele responscyclus ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 166

13.5 Comorbiditeit............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 166

13.6 Diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 167

14) Parafiele stoornissen ..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................167

14.1 Subtyperingen .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 167

14.2 Symptomen............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 168

14.2.1 Voyeuristische stoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 168

14.2.2 Exhibitionistische stoornis ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 169

14.2.3 Frotteuristische stoornis .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 169

14.2.4 Seksuele masochismestoornis ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 169

14.2.5 Seksuele sadismestoornis ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 170

14.2.6 Pedofiele stoornis ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 170

14.2.7 Fetisjistische stoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 171

14.2.8 Transvestische stoornis ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 171

14.3 Prevalentie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 171

14.4 Ontstaan en verloop................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 172

14.4.1 Leertheoretische modellen ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 172

14.4.2 Cognitieve modellen................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 172

14.4.3 Hechting- en ontwikkelingsmodellen ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 172

14.4.4 Neurobiologische en hormonale modellen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 172

14.4.5 Sociaal-ecologische modellen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 173

14.5 Comorbiditeit............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 173

14.6 Diagnostiek ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 173

15) Thema specifieke therapieën..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................174

15.1 Laagdrempelige initiatieven .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 176

15.1.1 Informatiekanalen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 176

15.1.2 E-mental health ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 176

15.1.3 Verenigingen en vrijwilligers .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 177

15.1.4 Outreachend werken ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 177

15.2 Ambulante en residentiële zorg .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 178

15.3 Psychotherapeutische behandelvormen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 178

15.3.1 Mentalisation Based Therapy (MBT) ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 178

15.3.2 Transference focused therapy (TFP) ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 179

15.3.3 Klassieke gedragstherapie ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 179

15.3.4 Exposure therapie..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 179



5

, 15.3.5 Narrative exposure therapie (NET) .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 179

15.3.6 Cognitieve gedragstherapie ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 179

15.3.7 Eye movement desentisation and reprocessing (EMDR) ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 180

15.3.8 Imaginaire rescripting therapie (ImRs) .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 180

15.3.9 Contextuele en acceptatiegerichte therapie .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 180

15.3.10 Dialectische gedragstherapie ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 180

15.3.11 Acceptance and commitment therapy (ACT) ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 181

15.3.12 Mindfulness based cognitive therapy ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 181

15.3.13 Humanistische modellen ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 181

15.3.14 Systeemmodellen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 181

15.3.15 Ecletische en integratieve behandelvormen ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 181

15.4 Psychologische interventies..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 182

15.5 Medische zorg .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 183

15.5.1 Psychofarmaca .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 183

a. Antidepressiva ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 183

b. Stemmingsstabilisatoren ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 184

c. Antipsychotica ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 185

15.5.2 Neuromodulatie/hersengerichte interventies........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 186

15.5.3 Chronobiologische en somatische interventies...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 186

15.5.4 Medische zorg – aanpakken van medische oorzaken ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 187

16) Hedendaagse tendensen ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................187

16.1 Evidence based werken ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 187

16.2 Staging en profiling .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 188

16.3 Hypnotherapie .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 189

16.4 Virtual reality ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 189

16.5 Artificiële intelligentie .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 189

16.6 Polyvagaaltheorie ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 190




6

,1) Introductie in de pathologie
1.1 Wat het inhoudt
Psychopathologie: Studie v/h geestelijk lijden of de leer v. psychische stoornissen => afwijkende emoties,
gedachten & aandoeningen

Stoornis: E. klinisch vastgestelde aandoening volgens de diagnostische criteria => vaak pas gege wnr h. impact heeft
o/h functioneren

Psychopathologie richt zich op … v. afwijkende emoties, gedachten en aandoeningen:
 Beschrijving: gedetailleerd in kaart brengen v. symptomen en kenmerken v. psychische stoornissen
Persoon heeft profiel v. problemen, welke problemen, wat het allemaal inhoudt. => de studie over
wat het inhoudt

 Classificatie: systematisch indelen v. psychische aandoeningen in diagnostische categorieën
Alle klachten proberen groeperen  term aan proberen geven

 Oorzaken: onderzoeken v. biologische, psychologische & sociale factoren die bijdragen a/h ontstaan v.
psychische aandoeningen
=> zoeken naar hoe komt h. dat de problematiek ontstaat
Vb. met heel duidelijke: trauma gerelateerde stoornis, postnatale depressie

 Behandelingen: ontwikkelen en evalueren v. effectieve therapieën & interventies om psych. stoornissen
te verlichten of te genezen
=> Hoe kunnen we die mensen helpen


Beschrijving
Psychopathologie




Classificatie


Oorzaken


Behandelingen


➔ Doel psychopathologie = welzijn v. mensen met psychische problemen te verbeteren

Meeste therapieën = ontstaan uit beschrijvingen en classificaties (=> andere onethische experimenten WOII)



1.2 Belangrijke concepten
Symptoom: Uiting v/e onderliggend probleem, waarneembaar of door de patiënt aangegeven klacht. Kan
betrekking hebben op lichamelijke, psychische, sociale en/of existentiële aspecten.

Syndroom: e. verzameling/combinatie v. symptomen die samen e. spec. aandoening vormen. (≠ elk symptoom afz.
= e. probleem) Bij meerdere spec. symptomen die te gelijk optreden kan er e. diagnose worden gesteld.




7

, Syndroom




Symptomen




Comorbiditeit: samengaan v. ++ aandoeningen/syndromen, tegelijkertijd voorkomen v. 2 of + psychische en/of
lichamelijke aandoeningen bij 1 persoon. => er is e. primaire stoornis en ook een secundaire/andere aandoening.
vb.: piekeren (primair) en slaapproblemen (secundair)

Primaire stoornis: de stoornis die h. meeste effect heeft o/h functioneren v/d persoon, of de stoornis die er h. 1ste
was.
Secundaire stoornis: = e. gevolg v/d primaire dat deze gevormd wordt.




Comorbiditeit




Syndroom A Syndroom B
(primaire) (secundaire)




1.3 (Ab)normaal gedrag
Psychopathologie = afwijkende emoties, gedachten & gedragingen
wat beschouwd als afwijkend = afh. v. versch. factoren & interpretaties

Hoe gedrag als abnormaal gedefinieerd?
 Cultuur
 Maatschappelijke normen
 Historische context

Norm: wnr de meeste mensen dit ook doen is het de norm

Abnormaal gedrag: vanaf h. ≠ meer voldoet a/d norm
Wnr h. gedrag regelmatig voorkomt bij de persoon
Wnr de persoon zichzelf in gevaar brengt/afremt
Iets uniek dat de persoon doet, uitzonderlijk



1.3.1 Veranderingen in de kijk op (ab)normaal gedrag
Afwijkend gedrag doorheen de tijd beïnvloed door:
 Cultuur
 Religie
 Wetenschap


8

,  Heeft invloed op hoe gedrag verklaren + welke behandelingen toepassen

Belangrijke veranderingen doorheen de tijd:


Oudheid & middeleeuwen

- Toegeschreven aan 18de - 19de eeuw
bovennatuurlijke
krachten - individuen met ernstige 20ste eeuw
- Klassieke oudheid - psychische problemen =
Hippocrates = opgesloten in instelling - Keerpunt = 21ste eeuw
behandeling door diëten, - 19de eeuw = psychoanalyse
medicijnen en verbeteringen in - psychiatrie beïnvloed - versch. tehrapeutische
lichamelijke oefeningen behandeling -> opkomst door ontwikkeling v. techn. combineren
psychiatrische medicijnen - ++ gepersonaliseerde
ziekenhuizen behandelingen
- opkomst
neurowetenschappen
- nadruk op
biopsychosociaal model
- belang v. preventie




Veranderingen op kijk kan binnen tijdseenheid en tss tijdseenheden
Vb.: homoseksualiteit, trauma- en stressgerelateerde stoornissen

Verschillen in kijk op psychische problemen
 Tussen generaties => manier v. kijken bij kinderen, ouders en grootouders
 Binnen generaties => verschillen in hoe interpreteren en aanpak tss dezelfde leeftijden

Kijk op psychisch welzijn = gevormd  complex samenspel v. individuele, sociale en culturele factoren
= dynamisch beeld!!



1.3.2 Criteria van afwijkend gedrag
6 criteria om v. abnormaal gedrag te spreken:
• Uitzonderlijk: zeldzaam/ongebruikelijk in vgl met wat de meeste mensen doen.
Vb.: stemmen horen & nachten overslaan

• Sociaal afwijkend: afwijken v/d normen en regels v/d samenleving of cultuur waarin h. zich afspeelt
Vb.: stemmen horen

• Foute perceptie/interpretatie v/d realiteit: de werkelijkheid anders ervaren den h. i/d realiteit is.
vb.: denken dat e. bep. bekend persoon verliefd op je is

• Aanzienlijk emotioneel lijden: klachten zorgen voor e. aanzienlijke lijdensdruk.
Vb.: uitgeput, angstig, gespannen

• Ongepast ≈ contraproductief: klachten belemmeren de persoon i/h nrm funcioneren.
Vb.: te laat komen i/d les, nachten overslaan

• Gevaar: gedrag = gevaarlijk voor de persoon zelf of voor anderen.
Vb.: niet kunnen stoppen met middelengebruik


9

Maak kennis met de verkoper

Seller avatar
De reputatie van een verkoper is gebaseerd op het aantal documenten dat iemand tegen betaling verkocht heeft en de beoordelingen die voor die items ontvangen zijn. Er zijn drie niveau’s te onderscheiden: brons, zilver en goud. Hoe beter de reputatie, hoe meer de kwaliteit van zijn of haar werk te vertrouwen is.
mayravermeulen Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen
Bekijk profiel
Volgen Je moet ingelogd zijn om studenten of vakken te kunnen volgen
Verkocht
8
Lid sinds
11 maanden
Aantal volgers
0
Documenten
17
Laatst verkocht
1 week geleden

5,0

2 beoordelingen

5
2
4
0
3
0
2
0
1
0

Recent door jou bekeken

Waarom studenten kiezen voor Stuvia

Gemaakt door medestudenten, geverifieerd door reviews

Kwaliteit die je kunt vertrouwen: geschreven door studenten die slaagden en beoordeeld door anderen die dit document gebruikten.

Niet tevreden? Kies een ander document

Geen zorgen! Je kunt voor hetzelfde geld direct een ander document kiezen dat beter past bij wat je zoekt.

Betaal zoals je wilt, start meteen met leren

Geen abonnement, geen verplichtingen. Betaal zoals je gewend bent via Bancontact, iDeal of creditcard en download je PDF-document meteen.

Student with book image

“Gekocht, gedownload en geslaagd. Zo eenvoudig kan het zijn.”

Alisha Student

Veelgestelde vragen