Samenvatting Juridische en Gedragswetenschappelijke aspecten van de politie

JURIDISCHE EN GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE ASPECTEN VAN DE POLITIE

INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT (COLLEGE 1)

3 begrippen

1) Politiefunctie
2) Politiebestel
3) Politierecht

POLITIEFUNCTIE

Waarvoor dient de politie?
2 perspectieven

1) Juridisch
2) Operationeel (RORON)


JURIDISCHE BRIL

Definitie:
Politiefunctie = “institutionele functie ter bescherming van de maatschappelijke orde en tot regeling van de
maatschappelijke orde met het oog op het mogelijk maken van de uitoefening van fundamentele rechten,
waarbij je een verstoring van de maatschappelijke orde probeert te voorkomen.”
Als het voorkomen niet lukt: al het mogelijke voldoet om die verstoring te doen ophouden  streven naar
herstel

Institutionele functie: verwijst naar instituties, instellingen
MAAR waarbij een onderscheid is tussen 2 soorten instellingen:

1. Politie instellingen
de korpsen, lokaal (gemeentelijk) en federaal (nationaal)

2. Politie overheden
Politie werkt onder het gezag van de bevoegde overheid. Dit zijn de bestuurlijke- en gerechtelijke
overheden.
(minister van binnenlandse zaken, burgemeester, bestuurlijke, gerechtelijke overheden, gouverneur…)

o Bijzonder doel: politie bestaat om de maatschappelijke orde te vrijwaren
 Politie bepaald de maatschappelijke orde NIET, want anders zou dit een politiestaat zijn
 Parlement en regering bepalen de MS orde
 Politie moet MS orde vrijwaren, beschermen
o Ze voorkomen dat de orde wordt verstoord, als dat niet lukt, gaan ze zo snel als mogelijk optreden om
de verstoring te stoppen.
o Sterke arm van de overheid om orde te beschermen, te vrijwaren en elke inbreuk te vrijstellen
o We hebben de politie en het systeem om de uitoefening van fundamentele rechten mogelijk te
maken:
 Denkoefening om de rechten en fundamentele rechten van de burger mogelijk te maken

1

,  Bv: betogen
 Recht op vrijemeningsuiting, grondwet waarborgt je dit recht
 Maar kan leiden tot maatschappelijke orde (vb: auto’s in brand steken, kasseien
inslaan in winkels…)
 Politie moet zo snel mogelijk orde herstellen
 Bv: Rock Werchter
 Hierdoor rijden in het gewone leven zeer klein
 Kost aan de MS voor dit festival is zeer groot
 Politie inzet: orde vrijwaren + om in alle vrijheid je fundamentele rechten te kunnen
uitoefenen
 Bij voetbal is het net hetzelfde (vb: hooliganisme)
 Je kan hiernaar toegaan omdat we in een democratische rechtsstaat leven: in alle
vrijheid onze fundamentele rechten kunnen uitoefenen

Art 1 wet op politieambt: WPA 1992
Politiediensten waken over de naleving van individuele rechten en vrijheden en bijdragen aan de bescherming
van individuele rechten en vrijheden en zelfs bijdragen aan de democratische ontwikkeling van de MS.
 Politie is verheven functie

Art 123 WGP (Wet geïntegreerde Politiedienst) 1998
Organisatiewet: 7/12/98: ongeveer hetzelfde als in artikel 1 van WPA.


OPERATIONEEL PERSPECTIEF (CRIMINOLOGISCH PERSPECTIEF)

RORON
Verwijst naar 5 aspecten van de politiefunctie (wat verwachten we van de politie in de SL?):

1. R: Raadgeving (raadgevende functie)
o Vermijden dat er slachtofferschap ontstaat: raad geven
o Vb: berichtgeving phising praktijken (voordoen als bol.com en zorgen dat slachtoffer op link klinkt
en dan gehacked worden)
o Technieken van politie: preventiecampagne
 Vb: op vakantie gaan ervoor zorgen dat brievenbus regelmatig wordt leeggehaald (anders
weten criminelen dat je niet thuis bent)

2. O: Ontraden (ontradende functie)
o Ordeverstoringen en misdrijven kunnen voorkomen, ontraden, preventief werken
o Rechtsverstoring proberen te voorkomen
o Vb: Blauw op straat
 Patrouilleren, politie in burgerkledij op straat, camera’s die op bepaalde plaatsen worden
gehangen, verlichting geïnstalleerd…

3. R: Reguleren (regulerende functie)
o Ontraden niet gelukt en dus reguleren
o Onder controle proberen krijgen
o Aangeraden om actualiteit te volgen (politiek, rond veiligheid, regio Brussel)
 Bv: Schietpartijen Petersbos Brussel: drugsbendes die drugs verkopen en schietpartijen
verrichten. Men loopt er de laatste dagen rond met Kalasjnikovs en mensen verkopen open
en bloot drugs etc.  hier is het reguleren volledig mislukt


2

, o Hier moet zo snel mogelijk waar gereguleerd worden om de situatie terug onder
controle te krijgen
o Drugsproblemen onoplosbaar: zolang er een vraag is naar een product, zal dit
blijven ingevoerd worden. We kunnen enkel beperken
 Bv: Sportkot Leuven verkrachtingen: speurwerk (camera’s, patrouilleren, hot spots…)

4. O: Onderzoekende functie
o Als er een (mogelijk) misdrijf gebeurd is, moet de politie dit onderzoeken
 Mogelijk: soms niet zeker zijn of een verhaal klopt bij een aangifte (verkrachting…)

5. N: Nazorg
o Slachtoffers en nabestaanden hebben psychische hulp (gepast aanbod) nodig
o Doorverwijzing naar betreffende diensten is nodig (sociale kaart voor doorverwijzingen)
 Bv: slachtoffer woninginbraak: mensen die in de privésfeer hebben ingebroken vallen
zwaarder dan de gestolen producten. Labo zoekt naar sporen (vingerafdrukken,
voetafdrukken…  onderzoekende functie)
o Nazorg focus op slachtofferhulp, gratis preventieadvies geven  Raadgevende functie

Wat maakt deze politiefunctie zo bijzonder?
 Geweldsmonopolie


GEWELDSMONOPOLIE

= Geweldsmonopolie: enkel JIJ mag het gebruiken, heeft het zeggenschap.
De enige overheidsorganisatie die in vredestijd (oorlogstijd mag het leger optreden) geweld mag gebruiken. Als
oorlogstoestand uitgeroepen is, mag het leger ook optreden, hier gaat het tot dodelijk geweld. Wie het
monopolie heeft is machtig, want dit betekent dat enkel jij dit hebt. Hierdoor is er ook soms misbruik, vandaar
is het belangrijk dat er overheden zijn die toezicht houden op het geweldsmonopolie.

o Alleen de politie mag geweld gebruiken
o Als monopolie enige overheidsorganisatie die geweld mag gebruiken in vredestijd
o MAAR ene burger kan onder bepaalde voorwaarden van de wettelijke verdediging ook geweld
gebruiken:
o Gevaar: monopolie  machtig  alleen heerschappij  hiervan zou misbruik kunnen
komen. Daarom is het belangrijk dat er politieoverheden zijn die toezicht houden op de
positie
o Hier gaat het over de burger en niet over de overheid


OPDRACHTEN POLITIE

Wordt concreter door de OPDRACHTEN die de bestuurlijke politie, gerechtelijke politie en de sterke arm
vervullen/verlenen.

1. Bestuurlijke politie
o Trefwoord: Openbare orde!
o Opdrachten van bestuurlijke aard, hebben te maken met het in stand houden van de OO
o Gaat niet over misdrijven! Wel over de OO
 Bv: zien dat Rock Werchter, beiaardencantus… ordentelijk verloopt
  probeert verstoring te voorkomen en als dit niet lukt zo snel mogelijk optreden!



3

,  Bv: Betogen: afspraken maken bij Stad Leuven, traject afspreken, politie zorgt ervoor dat
traject in alle vrede gebeurt  afspraken maken met de organisator van de betoging
o Hier heb je bevoegdheden voor nodig: wat de politie mag doen, ligt vast in bevoegdheden.
Opdrachten gaan altijd samen met bevoegdheden

2. Gerechtelijke politie
o Trefwoord: Strafrecht! Misdrijven!
 Bv: verkrachting, moord, drugshandel, afpersing, corruptie, diefstal…
o Openbaar ministerie, onderzoeksrechter: politie die werk doet tegen opdracht van OM of
onderzoeksrechter
 Categorieën zijn NIET eenduidig  overlap categorieën: betoging die vreedzaam verloopt dan
is dit bij de bestuurlijke politie, als radicaal persoon stenen neemt en vernieling aansticht dan
is dit een strafbaar feit. Er is dus een zekere overlap in de categorieën.
 Bv: alcoholcontrole: als iedereen negatief blaast, dan blijft het bestuurlijk, wanneer iemand
positief blaast, wordt het gerechtelijk.
o Hier heb je ook bevoegdheden voor nodig! In de bestuurlijke sfeer zijn er andere bevoegdheden
dan in de gerechtelijke sfeer

3. Sterke arm
o Sterke arm omdat je geweldsmonopolie hebt, andere diensten mogen geen geweld gebruiken
o Andere diensten kunnen wel nood hebben aan uw ondersteuning (wel nood hebben aan
bescherming). Enkel JIJ hebt dit
 Bv: milieu-inspectie valt binnen in bedrijf, als milieu ongewapend is kan je je onbeschermd
voelen
o Restcategorie

Deze opdrachten van bestuurlijke politie vereisen bevoegdheden, want je moet de orde vrijwaren
 opdrachten gaan altijd samen met bevoegdheden

o Bestuurlijke sfeer andere rechten dan gerechtelijke sfeer

POLITIEBESTEL

Politiefunctie kun je voor elk land maken: politiebestel is hoe je je politiebestel inricht (organisatie), qua
instellingen en politieoverheden?
Hierin verschillen landen enorm van elkaar. (Duitsland, Nederland, Frankrijk, Italië…)

Reguliere politiediensten = regulier komt uit op iets klassieks, gewoon, normaal, maar in de criminologie ook
wel als reguliere politiediensten.
Sinds 1998 heb je er 2:
1) federale
2) lokale politie

Voor 1998 had je 3 korpsen: de rijkswacht, de gerechtelijke politie (als dienst) en de gemeentepolitiekorpsen.
Hierbij waren er heel wat problemen, daarna is er een hervorming geweest naar lokaal en federaal.
Dit leidde tot verwarring tussen de reguliere politiediensten en de bijzondere politiediensten.

Zie WGP 2 niveaus (federaal + lokaal)




4