Economie
Markt- en overheidsfalen
Marktfalen bij niet-private goederen
Eigenschappen private en niet-private goederen
- Rivaliteit van goed m.b.t. consumptie 2 mensen hetzelfde goed niet gelijktijdig consumeren
(doordat jij iets drinkt andere niet datzelfde drinken)
- Uitsluitbaarheid van goed m.b.t. consumptie mensen verhinderd van consumptie (doordat jij
koopt iemand anders niet kopen)
- Uitsluitbaarheid noodzakelijk, zodat goed geproduceerd en op markt (dekking productiekost)
- Private goederen: rivaliteit + uitsluitbaarheid
- Publieke goederen: niet-rivaliteit + niet-uitsluitbaarheid
Uitsluitbaar Niet uitsluitbaar
Rivaliserend Private goederen of Gemeenschappelijke goederen
marktgoedern (appelen, …) (vissen op zee, …)
Niet rivaliserend Club goederen (museum, …) Publieke goederen zuiver
(landsverdeling, …)
- Markt faalt bij quasi en zuiver publieke goederen
Marktfaling bij gemeenschappelijke goederen
- Niet-uitsluitbaarheid, wel rivaliteit
- Vissen op zee, gemeenschappelijke landbouwgrond (commons), vrijbuitersprobleem
- Marktfaling: overbevissing, overbegrazing tragedy of the commons
- Oplossingen overexploitatie:
o Overheid voorziet licenties en quota
o Overheid creëert eigendomsrechten en maakt gemeenschappelijke eigendom privaat
(territoriale wateren, trade-off tussen efficiëntie en gelijkheid)
Marktfalingen bij clubgoederen
- Uitsluitbaarheid, geen rivaliteit
- Kunsttentoonstellingen, musea
- Marktfaling:
o Private eigenaar
o Marginale kost 1 extra bezoeker = 0 (tot bepaalde capaciteit) toch prijs gevraagd
waardoor prijs > MK
o Probleem als prijs > betalingsbereidheid mensen gaan niet, terwijl wel
betalingsbereidheid
- Oplossing: overheid subsidieert (toegangsprijs consument daalt) of biedt deze goederen en
diensten gratis aan
Marktfaling bij publieke goederen
- Niet-uitsluitbaarheid en niet-rivaliteit
- Defensie, weerbericht, politie
- Faling: niet-betalen leidt niet tot uitsluiting en wel tot consumptie, gevolg: free rider gedrag
(vrijbuitersgedrag), speltheorie – John Nash
, Speltheorie J. Nash (192! – 2015)
- Individuele rationaliteit leidt niet tot collectieve rationaliteit <-> Adam Smith (private
goederen)
- Prisoners dilemma:
o 2 bendeleden, gewapende roofoverval
Schuldig: 25 jaar cel
Onschuldig: 5 jaar cel
Beide niet klikken: 5 jaar cel
Persoon die klikt strafvermindering: -4 jaar
Coöperatief: niet klikken
Dominantie strategie A: klikken, 2x minste straf
Dominantie strategie B: klikken
Individuele rationaliteit leidt niet tot collectieve rationaliteit
- Toegepast op publiek goed
o Bouwen dijk
Stel: kosten: 300, baten: 400 (vermeden schade), netto-baten: 100
Stel: 2 groepen: kosten en baten gedeeld: kosten: 150, baten: 200, netto: 50 per
groep
Coöperatief: betalen
Niemand betalen geen dijk
Individuele rationaliteit leidt niet tot collectieve rationaliteit, reden: niet-betalen leidt
niet tot uitsluiting en wel tot consumptie sociaal dilemma: geen productie van
maatschappelijk goed
- Toegepast op internationale diplomatie
o 2 volkeren vechten om 1 land
Volk A: zwaar bewapend leger
Volk B: licht bewapende guerilla
Vrede: ½ land, intact (+)
Bilaterale oorlog: ½ land, vernietigd (-)
Unilaterale oorlog door volk A: 4/4 land
Unilaterale oorlog door volk B: ¾ land
Markt- en overheidsfalen
Marktfalen bij niet-private goederen
Eigenschappen private en niet-private goederen
- Rivaliteit van goed m.b.t. consumptie 2 mensen hetzelfde goed niet gelijktijdig consumeren
(doordat jij iets drinkt andere niet datzelfde drinken)
- Uitsluitbaarheid van goed m.b.t. consumptie mensen verhinderd van consumptie (doordat jij
koopt iemand anders niet kopen)
- Uitsluitbaarheid noodzakelijk, zodat goed geproduceerd en op markt (dekking productiekost)
- Private goederen: rivaliteit + uitsluitbaarheid
- Publieke goederen: niet-rivaliteit + niet-uitsluitbaarheid
Uitsluitbaar Niet uitsluitbaar
Rivaliserend Private goederen of Gemeenschappelijke goederen
marktgoedern (appelen, …) (vissen op zee, …)
Niet rivaliserend Club goederen (museum, …) Publieke goederen zuiver
(landsverdeling, …)
- Markt faalt bij quasi en zuiver publieke goederen
Marktfaling bij gemeenschappelijke goederen
- Niet-uitsluitbaarheid, wel rivaliteit
- Vissen op zee, gemeenschappelijke landbouwgrond (commons), vrijbuitersprobleem
- Marktfaling: overbevissing, overbegrazing tragedy of the commons
- Oplossingen overexploitatie:
o Overheid voorziet licenties en quota
o Overheid creëert eigendomsrechten en maakt gemeenschappelijke eigendom privaat
(territoriale wateren, trade-off tussen efficiëntie en gelijkheid)
Marktfalingen bij clubgoederen
- Uitsluitbaarheid, geen rivaliteit
- Kunsttentoonstellingen, musea
- Marktfaling:
o Private eigenaar
o Marginale kost 1 extra bezoeker = 0 (tot bepaalde capaciteit) toch prijs gevraagd
waardoor prijs > MK
o Probleem als prijs > betalingsbereidheid mensen gaan niet, terwijl wel
betalingsbereidheid
- Oplossing: overheid subsidieert (toegangsprijs consument daalt) of biedt deze goederen en
diensten gratis aan
Marktfaling bij publieke goederen
- Niet-uitsluitbaarheid en niet-rivaliteit
- Defensie, weerbericht, politie
- Faling: niet-betalen leidt niet tot uitsluiting en wel tot consumptie, gevolg: free rider gedrag
(vrijbuitersgedrag), speltheorie – John Nash
, Speltheorie J. Nash (192! – 2015)
- Individuele rationaliteit leidt niet tot collectieve rationaliteit <-> Adam Smith (private
goederen)
- Prisoners dilemma:
o 2 bendeleden, gewapende roofoverval
Schuldig: 25 jaar cel
Onschuldig: 5 jaar cel
Beide niet klikken: 5 jaar cel
Persoon die klikt strafvermindering: -4 jaar
Coöperatief: niet klikken
Dominantie strategie A: klikken, 2x minste straf
Dominantie strategie B: klikken
Individuele rationaliteit leidt niet tot collectieve rationaliteit
- Toegepast op publiek goed
o Bouwen dijk
Stel: kosten: 300, baten: 400 (vermeden schade), netto-baten: 100
Stel: 2 groepen: kosten en baten gedeeld: kosten: 150, baten: 200, netto: 50 per
groep
Coöperatief: betalen
Niemand betalen geen dijk
Individuele rationaliteit leidt niet tot collectieve rationaliteit, reden: niet-betalen leidt
niet tot uitsluiting en wel tot consumptie sociaal dilemma: geen productie van
maatschappelijk goed
- Toegepast op internationale diplomatie
o 2 volkeren vechten om 1 land
Volk A: zwaar bewapend leger
Volk B: licht bewapende guerilla
Vrede: ½ land, intact (+)
Bilaterale oorlog: ½ land, vernietigd (-)
Unilaterale oorlog door volk A: 4/4 land
Unilaterale oorlog door volk B: ¾ land
