Recht voor Klinisch psychologen en Orthopedagogen
Table of Contents
INLEIDING TOT HET RECHT ............................................................................................................................. 4
1. BEGRIP RECHT & INDELING EN BASISBEGRIPPEN VAN HET RECHT ................................................................................... 4
Begrip recht .................................................................................................................................................. 4
Indeling van het recht ................................................................................................................................... 4
2. STAATSSTRUCTUUR & BRONNEN VAN HET RECHT ....................................................................................................... 6
Staatsstructuur ............................................................................................................................................. 6
Bronnen ........................................................................................................................................................ 8
HOOFDSTUK 1 : PERSOON, FAMILIE & RECHT ............................................................................................... 11
STATUUT VAN DE MINDERJARIGE, KINDEREN EN OUDERS (READER P. 9-42) ...................................................................... 11
Statuut van minderjarige ............................................................................................................................ 11
Handelingsonbekwaamheid minderjarige .................................................................................................. 11
Uitzonderlijke handelingsbekwaamheid ..................................................................................................... 12
Volledige handelingsonbekwaamheid ........................................................................................................ 13
Beperkte Handelingsonbekwaamheid ........................................................................................................ 14
OUDERLIJKE RECHTEN EN PLICHTEN .......................................................................................................................... 15
VOOGDIJ EN PLEEGVOOGDIJ .................................................................................................................................... 24
Voogdij ........................................................................................................................................................ 24
Pleegvoogdij ............................................................................................................................................... 25
RECHT OP PERSOONLIJK CONTACT MET MINDERJARIGE .................................................................................................. 25
HOOFDSTUK 2 : II. PERSOON, FAMILIE & RECHT ........................................................................................... 27
PARTNERSCHAP: TWEERELATIES – HUWELIJK EN SAMENWONING .................................................................................... 27
Aangaan van een huwelijk .......................................................................................................................... 27
Gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel .................................................................................. 28
Echtscheiding .............................................................................................................................................. 31
WeMelijke samenwoning ............................................................................................................................. 34
Feitelijke samenwoning............................................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 3 : JEUGDHULPRECHT .............................................................................................................. 38
Ontstaansgeschiedenis IJH .......................................................................................................................... 38
TOEPASSINGSGEBIED ............................................................................................................................................. 39
Materieel .................................................................................................................................................... 39
Cliënten ....................................................................................................................................................... 39
Sectoren en voorzieningen .......................................................................................................................... 39
BASISPRINCIPES IJH .............................................................................................................................................. 40
VRIJWILLIGE JEUGDHULP ........................................................................................................................................ 41
GEMANDATEERDE JEUGDHULP................................................................................................................................. 44
Verontrustende situaUe .............................................................................................................................. 44
Stappen bij gemandateerde voorzieningen ................................................................................................ 45
GERECHTELIJKE JEUGDHULP .................................................................................................................................... 46
Vorderingsgrond jeugdrechtbank: ‘regulier’ ............................................................................................... 46
Vorderingsgrond jeugdrechtbank: hoogdringendheid ................................................................................ 46
Vorderingsgrond jeugdrechtbank: MOF-dossier ......................................................................................... 47
Gerechtelijke jeugdhulpmaatregelen .......................................................................................................... 47
HOOFDSTUK 4: JEUGDDELINQUENTIERECHT IN ESSENTIE............................................................................. 49
DE OMVANG VAN JEUGDDELINQUENTIE ..................................................................................................................... 49
JEUGDDELINQUENTIESYSTEMEN ............................................................................................................................... 51
1
, Wat is jeugddelinquenUerecht ? ................................................................................................................. 51
JEUGDDELINQUENTIERECHT IN BELGIË / VLAANDEREN.................................................................................................. 52
Basisprincipes ............................................................................................................................................. 53
Jeugddelict - als misdrijf omschreven feit (MOF) ........................................................................................ 54
Procedure .................................................................................................................................................... 55
HOOFDSTUK 5: BEROEPSGEHEIM ................................................................................................................. 63
CONTEXT ............................................................................................................................................................ 63
WETTELIJKE BEPALING ........................................................................................................................................... 64
SCHEMA’S ........................................................................................................................................................ 64
WIE? ............................................................................................................................................................ 64
WAT? ........................................................................................................................................................... 65
SCHENDING ................................................................................................................................................. 66
(veel) UITZONDERINGEN ............................................................................................................................. 67
BEROEPSGEHEIM VS. ANDERE GEHEIMHOUDINGSPLICHTEN.......................................................................... 72
Andere geheimhoudingsplichten ................................................................................................................ 72
DiscreUeplicht ............................................................................................................................................. 72
Gegevensbeschermingswet ........................................................................................................................ 73
BESLUIT ............................................................................................................................................................ 73
HOOFDSTUK 6: INTERNERING ...................................................................................................................... 75
WAAROM EEN APARTE REGELING VOOR DEZE WETSOVERTREDERS? ................................................................................. 75
DefiniUe internering (art. 2) ........................................................................................................................ 76
Voorwaarden internering (art. 9) ................................................................................................................ 76
Het forensisch psychiatrisch deskundigenonderzoek .................................................................................. 77
Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) .......................................................................... 78
Afsluitend .................................................................................................................................................... 81
INITIATIEVEN TER VERBETERING VAN HET ZORGAANBOD ................................................................................................ 81
Intramuraal (binnen de gevangenis) ........................................................................................................... 81
Extramuraal ................................................................................................................................................ 81
FORENSISCH PSYCHIATRISCH CENTRUM (FPC)............................................................................................................. 82
Van instroom, via doorstroom naar uitstroom ........................................................................................... 82
Het zorgconcept, de behandeling ............................................................................................................... 85
HOOFDSTUK 7: GEZONDHEIDSRECHT ........................................................................................................... 86
GEZONDHEIDSZORGBEROEPEN ................................................................................................................................ 86
Juridisch kader voor de beroepsuitoefening................................................................................................ 86
Gevolgen van kwalificaUe als WUG-beroepsbeoefenaar ............................................................................ 88
Toegang en uitoefenings-voorwaarden: WUG ............................................................................................ 88
II. Wet 29/4/1999 niet-convenUonele prakUjken: een lange lijdensweg ..................................................... 92
III. Plichtenleer en tucht voor psychologen ................................................................................................. 93
RECHTEN EN PLICHTEN VAN PATIËNTEN ...................................................................................................................... 95
Samenwerking, respect en overleg ............................................................................................................. 96
Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking (art. 5) .................................................................................... 97
Recht op vrije keuze van beroepsbeoefenaar (art. 6) .................................................................................. 97
Recht op gezondheidstoestands-informaUe (art. 7, §1 en §2) .................................................................... 98
Recht op geïnformeerde toestemming (art. 8)............................................................................................ 99
Rechten met betrekking tot het paUëntendossier (art. 9) ......................................................................... 102
Bescherming persoonlijke levenssfeer en respect voor inUmiteit (art. 10)................................................ 104
Klachtrecht bij de bevoegde ombudsfuncUe (art. 11) ............................................................................... 104
Vertegenwoordigingsregeling van minderjarigen (art. 12)....................................................................... 105
Vertegenwoordigingsregeling van meerderjarige (art. 14) ...................................................................... 105
KWALITEIT VAN GEZONDHEIDSZORG ........................................................................................................................ 108
DiagnosUsche en therapeuUsche vrijheid: begrip ..................................................................................... 109
Voorwaardelijk recht om reclame te maken ............................................................................................. 110
Beroepsgeheim ......................................................................................................................................... 111
Recht op een honorarium ......................................................................................................................... 115
2
,MEDISCH RECHT: SCHADEVERGOEDING IN DE GEZONDHEIDSZORG ................................................................................ 117
Historiek, doelstellingen en krachtlijnen van de wet medische ongevallen .............................................. 117
Toepassingsgebied van de wet medische ongevallen ............................................................................... 118
Medisch ongeval zonder aansprakelijkheid (MOZA) ................................................................................. 119
Ongeval mét aansprakelijkheid................................................................................................................. 121
Procedure voor het Fonds Medische Ongevallen ...................................................................................... 121
3
, Inleiding tot het recht
1. Begrip recht & Indeling en basisbegrippen van het recht
Begrip recht
Recht is
è Geheel van bindende regels
- leggen bepaald gedrag op (bv. U moet de belas<ngen correct betalen, u moet
de snelheidsbeperkingen respecteren)
- verbieden bepaald gedrag (bv. U mag niet stelen, u mag niet sluikstorten)
- laten bepaalde handelingen toe (bv. WeBelijk kader rond de zwangerschap af
te rekenen)
è Doel: samenleving ordenen
- economisch, poli<ek, sociaal, familiaal,…
Bv. Wegverkeer zonder regels van wat je wel en niet mag -> zou tot chaos leiden
De samenleving kan enkel werken als iedereen zich aan de regels houdt
è Opgelegd en afgedwongen door de overheid
- Uitvaardigen van recht
- Afdwingen wanneer de regels niet worden nageleefd
Illustra<e:
Art. 203 oud BW: “De ouders dienen naar evenredigheid van hun middelen te zorgen voor de
huisves3ng, het levensonderhoud, de gezondheid, het toezicht, de opvoeding, de opleiding en
de ontplooiing van hun kinderen. Indien de opleiding niet voltooid is, loopt de verplich3ng
door na de meerderjarigheid van het kind”.
HeeT alle kenmerken van een rechtsregel
- Gedrag opleggen : ouders moeten financieel instaan voor kinderen
- Maatschappelijk doel te bereiken : dat kinderen niet aan hun lot worden overgelaten
- Gaat uit van de overheid : ar<kel 203, oud BW (federale wetgevende macht)
- Overheid heeT wet uitgevaardigd en kan ook na niet-naleving deze wet afdwingen
Indeling van het recht
Tradi&oneel: Publiekrecht – Privaatrecht
Publiekrecht: beogen de verhouding te regelen tussen burgers en de overheid, en tussen
overheiden onderling -> algemeen maatschappelijk belang voor het oog
- Verhouding burger – overheid, overheden onderling
- Algemeen belang
Privaatrecht: verhouding tussen burgers onderling (WN en WG)
- Verhouding burgers onderling
- Private belangen
4
Table of Contents
INLEIDING TOT HET RECHT ............................................................................................................................. 4
1. BEGRIP RECHT & INDELING EN BASISBEGRIPPEN VAN HET RECHT ................................................................................... 4
Begrip recht .................................................................................................................................................. 4
Indeling van het recht ................................................................................................................................... 4
2. STAATSSTRUCTUUR & BRONNEN VAN HET RECHT ....................................................................................................... 6
Staatsstructuur ............................................................................................................................................. 6
Bronnen ........................................................................................................................................................ 8
HOOFDSTUK 1 : PERSOON, FAMILIE & RECHT ............................................................................................... 11
STATUUT VAN DE MINDERJARIGE, KINDEREN EN OUDERS (READER P. 9-42) ...................................................................... 11
Statuut van minderjarige ............................................................................................................................ 11
Handelingsonbekwaamheid minderjarige .................................................................................................. 11
Uitzonderlijke handelingsbekwaamheid ..................................................................................................... 12
Volledige handelingsonbekwaamheid ........................................................................................................ 13
Beperkte Handelingsonbekwaamheid ........................................................................................................ 14
OUDERLIJKE RECHTEN EN PLICHTEN .......................................................................................................................... 15
VOOGDIJ EN PLEEGVOOGDIJ .................................................................................................................................... 24
Voogdij ........................................................................................................................................................ 24
Pleegvoogdij ............................................................................................................................................... 25
RECHT OP PERSOONLIJK CONTACT MET MINDERJARIGE .................................................................................................. 25
HOOFDSTUK 2 : II. PERSOON, FAMILIE & RECHT ........................................................................................... 27
PARTNERSCHAP: TWEERELATIES – HUWELIJK EN SAMENWONING .................................................................................... 27
Aangaan van een huwelijk .......................................................................................................................... 27
Gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel .................................................................................. 28
Echtscheiding .............................................................................................................................................. 31
WeMelijke samenwoning ............................................................................................................................. 34
Feitelijke samenwoning............................................................................................................................... 36
HOOFDSTUK 3 : JEUGDHULPRECHT .............................................................................................................. 38
Ontstaansgeschiedenis IJH .......................................................................................................................... 38
TOEPASSINGSGEBIED ............................................................................................................................................. 39
Materieel .................................................................................................................................................... 39
Cliënten ....................................................................................................................................................... 39
Sectoren en voorzieningen .......................................................................................................................... 39
BASISPRINCIPES IJH .............................................................................................................................................. 40
VRIJWILLIGE JEUGDHULP ........................................................................................................................................ 41
GEMANDATEERDE JEUGDHULP................................................................................................................................. 44
Verontrustende situaUe .............................................................................................................................. 44
Stappen bij gemandateerde voorzieningen ................................................................................................ 45
GERECHTELIJKE JEUGDHULP .................................................................................................................................... 46
Vorderingsgrond jeugdrechtbank: ‘regulier’ ............................................................................................... 46
Vorderingsgrond jeugdrechtbank: hoogdringendheid ................................................................................ 46
Vorderingsgrond jeugdrechtbank: MOF-dossier ......................................................................................... 47
Gerechtelijke jeugdhulpmaatregelen .......................................................................................................... 47
HOOFDSTUK 4: JEUGDDELINQUENTIERECHT IN ESSENTIE............................................................................. 49
DE OMVANG VAN JEUGDDELINQUENTIE ..................................................................................................................... 49
JEUGDDELINQUENTIESYSTEMEN ............................................................................................................................... 51
1
, Wat is jeugddelinquenUerecht ? ................................................................................................................. 51
JEUGDDELINQUENTIERECHT IN BELGIË / VLAANDEREN.................................................................................................. 52
Basisprincipes ............................................................................................................................................. 53
Jeugddelict - als misdrijf omschreven feit (MOF) ........................................................................................ 54
Procedure .................................................................................................................................................... 55
HOOFDSTUK 5: BEROEPSGEHEIM ................................................................................................................. 63
CONTEXT ............................................................................................................................................................ 63
WETTELIJKE BEPALING ........................................................................................................................................... 64
SCHEMA’S ........................................................................................................................................................ 64
WIE? ............................................................................................................................................................ 64
WAT? ........................................................................................................................................................... 65
SCHENDING ................................................................................................................................................. 66
(veel) UITZONDERINGEN ............................................................................................................................. 67
BEROEPSGEHEIM VS. ANDERE GEHEIMHOUDINGSPLICHTEN.......................................................................... 72
Andere geheimhoudingsplichten ................................................................................................................ 72
DiscreUeplicht ............................................................................................................................................. 72
Gegevensbeschermingswet ........................................................................................................................ 73
BESLUIT ............................................................................................................................................................ 73
HOOFDSTUK 6: INTERNERING ...................................................................................................................... 75
WAAROM EEN APARTE REGELING VOOR DEZE WETSOVERTREDERS? ................................................................................. 75
DefiniUe internering (art. 2) ........................................................................................................................ 76
Voorwaarden internering (art. 9) ................................................................................................................ 76
Het forensisch psychiatrisch deskundigenonderzoek .................................................................................. 77
Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) .......................................................................... 78
Afsluitend .................................................................................................................................................... 81
INITIATIEVEN TER VERBETERING VAN HET ZORGAANBOD ................................................................................................ 81
Intramuraal (binnen de gevangenis) ........................................................................................................... 81
Extramuraal ................................................................................................................................................ 81
FORENSISCH PSYCHIATRISCH CENTRUM (FPC)............................................................................................................. 82
Van instroom, via doorstroom naar uitstroom ........................................................................................... 82
Het zorgconcept, de behandeling ............................................................................................................... 85
HOOFDSTUK 7: GEZONDHEIDSRECHT ........................................................................................................... 86
GEZONDHEIDSZORGBEROEPEN ................................................................................................................................ 86
Juridisch kader voor de beroepsuitoefening................................................................................................ 86
Gevolgen van kwalificaUe als WUG-beroepsbeoefenaar ............................................................................ 88
Toegang en uitoefenings-voorwaarden: WUG ............................................................................................ 88
II. Wet 29/4/1999 niet-convenUonele prakUjken: een lange lijdensweg ..................................................... 92
III. Plichtenleer en tucht voor psychologen ................................................................................................. 93
RECHTEN EN PLICHTEN VAN PATIËNTEN ...................................................................................................................... 95
Samenwerking, respect en overleg ............................................................................................................. 96
Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking (art. 5) .................................................................................... 97
Recht op vrije keuze van beroepsbeoefenaar (art. 6) .................................................................................. 97
Recht op gezondheidstoestands-informaUe (art. 7, §1 en §2) .................................................................... 98
Recht op geïnformeerde toestemming (art. 8)............................................................................................ 99
Rechten met betrekking tot het paUëntendossier (art. 9) ......................................................................... 102
Bescherming persoonlijke levenssfeer en respect voor inUmiteit (art. 10)................................................ 104
Klachtrecht bij de bevoegde ombudsfuncUe (art. 11) ............................................................................... 104
Vertegenwoordigingsregeling van minderjarigen (art. 12)....................................................................... 105
Vertegenwoordigingsregeling van meerderjarige (art. 14) ...................................................................... 105
KWALITEIT VAN GEZONDHEIDSZORG ........................................................................................................................ 108
DiagnosUsche en therapeuUsche vrijheid: begrip ..................................................................................... 109
Voorwaardelijk recht om reclame te maken ............................................................................................. 110
Beroepsgeheim ......................................................................................................................................... 111
Recht op een honorarium ......................................................................................................................... 115
2
,MEDISCH RECHT: SCHADEVERGOEDING IN DE GEZONDHEIDSZORG ................................................................................ 117
Historiek, doelstellingen en krachtlijnen van de wet medische ongevallen .............................................. 117
Toepassingsgebied van de wet medische ongevallen ............................................................................... 118
Medisch ongeval zonder aansprakelijkheid (MOZA) ................................................................................. 119
Ongeval mét aansprakelijkheid................................................................................................................. 121
Procedure voor het Fonds Medische Ongevallen ...................................................................................... 121
3
, Inleiding tot het recht
1. Begrip recht & Indeling en basisbegrippen van het recht
Begrip recht
Recht is
è Geheel van bindende regels
- leggen bepaald gedrag op (bv. U moet de belas<ngen correct betalen, u moet
de snelheidsbeperkingen respecteren)
- verbieden bepaald gedrag (bv. U mag niet stelen, u mag niet sluikstorten)
- laten bepaalde handelingen toe (bv. WeBelijk kader rond de zwangerschap af
te rekenen)
è Doel: samenleving ordenen
- economisch, poli<ek, sociaal, familiaal,…
Bv. Wegverkeer zonder regels van wat je wel en niet mag -> zou tot chaos leiden
De samenleving kan enkel werken als iedereen zich aan de regels houdt
è Opgelegd en afgedwongen door de overheid
- Uitvaardigen van recht
- Afdwingen wanneer de regels niet worden nageleefd
Illustra<e:
Art. 203 oud BW: “De ouders dienen naar evenredigheid van hun middelen te zorgen voor de
huisves3ng, het levensonderhoud, de gezondheid, het toezicht, de opvoeding, de opleiding en
de ontplooiing van hun kinderen. Indien de opleiding niet voltooid is, loopt de verplich3ng
door na de meerderjarigheid van het kind”.
HeeT alle kenmerken van een rechtsregel
- Gedrag opleggen : ouders moeten financieel instaan voor kinderen
- Maatschappelijk doel te bereiken : dat kinderen niet aan hun lot worden overgelaten
- Gaat uit van de overheid : ar<kel 203, oud BW (federale wetgevende macht)
- Overheid heeT wet uitgevaardigd en kan ook na niet-naleving deze wet afdwingen
Indeling van het recht
Tradi&oneel: Publiekrecht – Privaatrecht
Publiekrecht: beogen de verhouding te regelen tussen burgers en de overheid, en tussen
overheiden onderling -> algemeen maatschappelijk belang voor het oog
- Verhouding burger – overheid, overheden onderling
- Algemeen belang
Privaatrecht: verhouding tussen burgers onderling (WN en WG)
- Verhouding burgers onderling
- Private belangen
4
