STRAFRECHT
Rechten 2BA 2025
Inleiding + totstandkoming van het nieuwe Strafwetboek
Nut van strafrecht: vergelding?
→ Veel meningen over > media en politici (politieke inmenging >< scheiding der machten!)
Media / Politiek / Gebrek aan informatie van justitie
→ Informatiekloof (>< bv. rechtenstudenten zijn geïnformeerd → minder repressief…)
→ Voedingsbodem voor punitief populisme
= Strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met
- werkelijke (contraproductieve) effecten
- mensenrechten
Bv. ‘chemische castratie’, maar is >< EVRM…
Punitief populisme >< evidence based vaststellingen, nl.
● Benader met kritische geest
● Nooit veralgemenen, wel individualiseren
● Vermoeden van onschuld
Belgisch strafrecht (en haar evolutie)
Belgisch strafrecht
→ Een aantal waarden worden in België beschermd, in contrast met andere landen (bv.
vrouwenrechten in Afghanistan, kauwgom kauwen in Singapore, etc.)
MAAR onthoud: strafrecht is plaats- en tijdgebonden
Actuele Belgisch strafrecht
Evolutie strafrecht:
Vroeger Nadien Overheid krijgt stilaan grip op de
maatschappij
● Collectieve weerwraak ● ‘Zoengeld of bloedgeld’ ● Tarifeert zoengeld →
● Familiale solidariteit ○ = Mensen afkopen na fredum / vredesgeld
(“oog om oog”) een misdaad ○ (Ahw voorganger
○ Nog steeds in familiale van de geldboete)
sfeer en dus geen ● Overheidsgezag check,
overheid betrokken! maar met willekeur en
vergelding…
Kentering in de 18e eeuw door:
- Franse filosofen
- Beccaria
- Von Feuerbach
→ Overheid wil meer inzetten op wetgeving want
- misdrijf >< sociaal contract
Z. Poreba 1
, - willekeur tegengaan
Strafwetboek 1867 ~ Code Napoléon = verouderd!
● Volgens klassieke leer…
○ Schuldbegrip centraal: “iedereen heeft keuze tussen goed en kwaad”
○ Doelstelling bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
● Onleesbaar kluwen door veel aanpassingen
● Niet onderbouwd door empirisch onderzoek
● Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis
● Straffen zijn artificieel
● Archaïsch taalgebruik
→ Commissie tot hervorming strafrecht (4e poging sinds 1979)
● Publicatie: BS 8 april 2024
● In werking: 2j na publicatie, dus 8 april 2026
● Intussen ook al reparatie- en harmonisatiewetgeving + nieuwe wetgeving
● Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
Nieuw Strafwetboek
● ACCURAAT ⇒ garantie voor rechtszekerheid
● COHERENT ⇒ vlotte toepassing op concrete situaties
● EENVOUDIG ⇒ “iedereen wordt geacht de strafwet te kennen”
obv de pijlers van hervorming:
● Subsidiariteit
● WEL visie over doelstellingen vd straf
● Gevangenisstraf als ultimum remedium
● Gelijkwaardige straffen, maar ook proportionaliteit en individualisering!
● Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus (1 Laag - 8 Hoog)
● Strafuitvoeringsrechtbank als centrale uitvoeringsinstantie
MAAR dit is en blijft politieke besluitvorming → soms toch nog haakse zaken:
- Verhoging bepaalde strafmaten
- Behoud bepaalde misdrijven
- Nieuwe strafbaarstellingen
- Strenge recidiveregeling
Definitie van het Belgisch strafrecht
“Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en
sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn.”
Onthoud: strafrecht is plaats- en tijdgebonden!
Met 3 sleutelbegrippen
- Misdrijf
- Dader
- Strafrechtelijke sanctie
1) MISDRIJF
● Niet langer drieledig: misdaad, wanbedrijf, overtreding → nu een algemene term
Z. Poreba 2
, ○ Enige onderscheidingscriterium vanaf nu: toepasselijk strafniveau (1-8)
○ Creëert soms een vacuüm
● = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
○ → Niet alles wat moreel verwerpelijk is, is een misdrijf!
2) SANCTIE
● Een straf is ALTIJD een strafrechtelijke sanctie
● Een strafrechtelijke sanctie is NIET altijd een straf!
○ Maatregelen (bv. internering)
○ Reacties in het Vlaams jeugddeliquentierecht (= maatregelen + sancties)
○ Punitieve sancties in de zin van art. 6 EVRM (“criminal charge”)
○ Sancties sui generis
○ Bestraffingsmodaliteiten
● + Ook andere handhavingsmechanismen
○ Bestuurlijke sancties (bv. GAS-sancties) > bestuurlijke overheid
○ BCA
3) DADER
● Natuurlijke persoon of rechtspersoon, waarbij
○ Geen dieren (wel als instrument van het misdrijf!)
○ Geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad (><
burgerlijk recht)
● Toch kan strafrechtelijk handhavingsmechanisme van start gaan zonder
geïdentificeerde persoon want er is een dader nodig
● Maar geen identificatie = geen dader = geen bestraffing!
○ → Seponering door OM (na OO)
○ → Beschikking tot ontslag van onderzoek > raadkamer (na GO)
Begripsbepaling strafrecht - kenmerken
Cumulatief!
● Sanctierecht (supra)
● Legaal recht
○ → Legaliteitsprincipe
■ Nullum crimen sine lege
■ Nulla poena sine lege
● Publiekrecht
○ Overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
○ OM = spilfiguur (= wie heeft de vervolgingsmonopolie)
○ Slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing vd dader
■ Enkel over schadevergoeding
■ + Er wordt wel rekening gehouden met slachtoffergebonden factoren
○ GEEN afwijkende regelingen
○ Toestemming slachtoffer is irrelevant
■ Tenzij de niet-toestemming een constitutief bestanddeel is (bv.
suicide-act, free fight clubs, etc.)
○ Rechtsverwerking bestaat NIET in het strafrecht
● Autonome rechtstak
○ = Is een rechtstak op zich, geen hulprecht
Z. Poreba 3
, ○ Handhavingsrecht met algemene draagwijdte
○ Conceptuele autonomie
■ = Eigen begrippenkader (met soms andere betekenis dan in burgerlijk
recht)
● (Zie art. 79-81 Boek 2)
■ Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art. 16 V.T. Sv.)
● Bv. Iemand leent iets, krijgt het niet terug, maar is ook nooit op
papier vastgelegd → misbruik van vertrouwen → strafrechter
moet daar rekening mee houden
Indeling van het materieel strafrecht
● Algemeen deel
○ → Op ALLE misdrijven toepasselijke regels
■ Tenzij afwijkende regeling, zie boek 2
○ Boek I Sw. + complementaire strafwetten (bv. Interneringswet)
● Bijzonder deel
○ → Verschillende misdrijven
○ Boek II Sw. + bijzondere strafwetten (bv. Drugswet, Wegverkeerswet, etc.)
○ Doorwerking: Lex specialis derogat lex generalis (art. 77 Sw.)
Hoofdstuk 1. De strafwet
I. Wat? → Legaliteitsbeginsel
II. Hoe? → Interpretatie vd strafwet
III. Wie? → Toepassing strafwet ratione personae
IV. Waar? → Toepassing strafwet ratione loci
V. Wanneer? → Toepassing strafwet ratione temporis
I. Het legaliteitsbeginsel
Legaliteitsprincipe
Afkomstig van een aantal filosofen
● Cesare Beccaria
○ “Dei delitti e delle pene” (1764)
○ Ahw geestelijke vader vd rechten van verdediging
○ ~ Reactie tegen willekeur en wreedheid in het strafrecht
○ ⇒ Heldere wetgeving met noodzakelijke bestraffing en geen doodstraf meer
■ Nog WEL repressie… (bv. eeuwige slavernij als straf)
● Von Feuerbach
○ Ahw geestelijke vader vh legaliteitsbeginsel en Latijnse adagia (1801)
○ ~ Wettelijke misdrijfomschrijvingen + straffen = psychologische dwang op
dader met preventieve werking
■ In werkelijkheid niet genoeg…
Legaliteitsbeginsel obv aantal aspecten (art. 1 Sw.):
● Nullum crimen sine lege + nulla poena sine lege
Z. Poreba 4
Rechten 2BA 2025
Inleiding + totstandkoming van het nieuwe Strafwetboek
Nut van strafrecht: vergelding?
→ Veel meningen over > media en politici (politieke inmenging >< scheiding der machten!)
Media / Politiek / Gebrek aan informatie van justitie
→ Informatiekloof (>< bv. rechtenstudenten zijn geïnformeerd → minder repressief…)
→ Voedingsbodem voor punitief populisme
= Strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met
- werkelijke (contraproductieve) effecten
- mensenrechten
Bv. ‘chemische castratie’, maar is >< EVRM…
Punitief populisme >< evidence based vaststellingen, nl.
● Benader met kritische geest
● Nooit veralgemenen, wel individualiseren
● Vermoeden van onschuld
Belgisch strafrecht (en haar evolutie)
Belgisch strafrecht
→ Een aantal waarden worden in België beschermd, in contrast met andere landen (bv.
vrouwenrechten in Afghanistan, kauwgom kauwen in Singapore, etc.)
MAAR onthoud: strafrecht is plaats- en tijdgebonden
Actuele Belgisch strafrecht
Evolutie strafrecht:
Vroeger Nadien Overheid krijgt stilaan grip op de
maatschappij
● Collectieve weerwraak ● ‘Zoengeld of bloedgeld’ ● Tarifeert zoengeld →
● Familiale solidariteit ○ = Mensen afkopen na fredum / vredesgeld
(“oog om oog”) een misdaad ○ (Ahw voorganger
○ Nog steeds in familiale van de geldboete)
sfeer en dus geen ● Overheidsgezag check,
overheid betrokken! maar met willekeur en
vergelding…
Kentering in de 18e eeuw door:
- Franse filosofen
- Beccaria
- Von Feuerbach
→ Overheid wil meer inzetten op wetgeving want
- misdrijf >< sociaal contract
Z. Poreba 1
, - willekeur tegengaan
Strafwetboek 1867 ~ Code Napoléon = verouderd!
● Volgens klassieke leer…
○ Schuldbegrip centraal: “iedereen heeft keuze tussen goed en kwaad”
○ Doelstelling bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
● Onleesbaar kluwen door veel aanpassingen
● Niet onderbouwd door empirisch onderzoek
● Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis
● Straffen zijn artificieel
● Archaïsch taalgebruik
→ Commissie tot hervorming strafrecht (4e poging sinds 1979)
● Publicatie: BS 8 april 2024
● In werking: 2j na publicatie, dus 8 april 2026
● Intussen ook al reparatie- en harmonisatiewetgeving + nieuwe wetgeving
● Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
Nieuw Strafwetboek
● ACCURAAT ⇒ garantie voor rechtszekerheid
● COHERENT ⇒ vlotte toepassing op concrete situaties
● EENVOUDIG ⇒ “iedereen wordt geacht de strafwet te kennen”
obv de pijlers van hervorming:
● Subsidiariteit
● WEL visie over doelstellingen vd straf
● Gevangenisstraf als ultimum remedium
● Gelijkwaardige straffen, maar ook proportionaliteit en individualisering!
● Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus (1 Laag - 8 Hoog)
● Strafuitvoeringsrechtbank als centrale uitvoeringsinstantie
MAAR dit is en blijft politieke besluitvorming → soms toch nog haakse zaken:
- Verhoging bepaalde strafmaten
- Behoud bepaalde misdrijven
- Nieuwe strafbaarstellingen
- Strenge recidiveregeling
Definitie van het Belgisch strafrecht
“Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en
sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn.”
Onthoud: strafrecht is plaats- en tijdgebonden!
Met 3 sleutelbegrippen
- Misdrijf
- Dader
- Strafrechtelijke sanctie
1) MISDRIJF
● Niet langer drieledig: misdaad, wanbedrijf, overtreding → nu een algemene term
Z. Poreba 2
, ○ Enige onderscheidingscriterium vanaf nu: toepasselijk strafniveau (1-8)
○ Creëert soms een vacuüm
● = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
○ → Niet alles wat moreel verwerpelijk is, is een misdrijf!
2) SANCTIE
● Een straf is ALTIJD een strafrechtelijke sanctie
● Een strafrechtelijke sanctie is NIET altijd een straf!
○ Maatregelen (bv. internering)
○ Reacties in het Vlaams jeugddeliquentierecht (= maatregelen + sancties)
○ Punitieve sancties in de zin van art. 6 EVRM (“criminal charge”)
○ Sancties sui generis
○ Bestraffingsmodaliteiten
● + Ook andere handhavingsmechanismen
○ Bestuurlijke sancties (bv. GAS-sancties) > bestuurlijke overheid
○ BCA
3) DADER
● Natuurlijke persoon of rechtspersoon, waarbij
○ Geen dieren (wel als instrument van het misdrijf!)
○ Geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad (><
burgerlijk recht)
● Toch kan strafrechtelijk handhavingsmechanisme van start gaan zonder
geïdentificeerde persoon want er is een dader nodig
● Maar geen identificatie = geen dader = geen bestraffing!
○ → Seponering door OM (na OO)
○ → Beschikking tot ontslag van onderzoek > raadkamer (na GO)
Begripsbepaling strafrecht - kenmerken
Cumulatief!
● Sanctierecht (supra)
● Legaal recht
○ → Legaliteitsprincipe
■ Nullum crimen sine lege
■ Nulla poena sine lege
● Publiekrecht
○ Overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
○ OM = spilfiguur (= wie heeft de vervolgingsmonopolie)
○ Slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing vd dader
■ Enkel over schadevergoeding
■ + Er wordt wel rekening gehouden met slachtoffergebonden factoren
○ GEEN afwijkende regelingen
○ Toestemming slachtoffer is irrelevant
■ Tenzij de niet-toestemming een constitutief bestanddeel is (bv.
suicide-act, free fight clubs, etc.)
○ Rechtsverwerking bestaat NIET in het strafrecht
● Autonome rechtstak
○ = Is een rechtstak op zich, geen hulprecht
Z. Poreba 3
, ○ Handhavingsrecht met algemene draagwijdte
○ Conceptuele autonomie
■ = Eigen begrippenkader (met soms andere betekenis dan in burgerlijk
recht)
● (Zie art. 79-81 Boek 2)
■ Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art. 16 V.T. Sv.)
● Bv. Iemand leent iets, krijgt het niet terug, maar is ook nooit op
papier vastgelegd → misbruik van vertrouwen → strafrechter
moet daar rekening mee houden
Indeling van het materieel strafrecht
● Algemeen deel
○ → Op ALLE misdrijven toepasselijke regels
■ Tenzij afwijkende regeling, zie boek 2
○ Boek I Sw. + complementaire strafwetten (bv. Interneringswet)
● Bijzonder deel
○ → Verschillende misdrijven
○ Boek II Sw. + bijzondere strafwetten (bv. Drugswet, Wegverkeerswet, etc.)
○ Doorwerking: Lex specialis derogat lex generalis (art. 77 Sw.)
Hoofdstuk 1. De strafwet
I. Wat? → Legaliteitsbeginsel
II. Hoe? → Interpretatie vd strafwet
III. Wie? → Toepassing strafwet ratione personae
IV. Waar? → Toepassing strafwet ratione loci
V. Wanneer? → Toepassing strafwet ratione temporis
I. Het legaliteitsbeginsel
Legaliteitsprincipe
Afkomstig van een aantal filosofen
● Cesare Beccaria
○ “Dei delitti e delle pene” (1764)
○ Ahw geestelijke vader vd rechten van verdediging
○ ~ Reactie tegen willekeur en wreedheid in het strafrecht
○ ⇒ Heldere wetgeving met noodzakelijke bestraffing en geen doodstraf meer
■ Nog WEL repressie… (bv. eeuwige slavernij als straf)
● Von Feuerbach
○ Ahw geestelijke vader vh legaliteitsbeginsel en Latijnse adagia (1801)
○ ~ Wettelijke misdrijfomschrijvingen + straffen = psychologische dwang op
dader met preventieve werking
■ In werkelijkheid niet genoeg…
Legaliteitsbeginsel obv aantal aspecten (art. 1 Sw.):
● Nullum crimen sine lege + nulla poena sine lege
Z. Poreba 4
