Samenvatting Religie, Zingeving en Levensbeschouwing
Hoorcollege 1: Wetenschap, Technologie en Zingevende interesse
Zingeving = Betekenis in relatie tot de wetenschap
Video: er wordt steeds verder uitgezoomd op een persoon en daarna terug ingezoomd
1. Leefwereld, Wetenschap en Redelijkheid
- Hoe de wetenschap en wij kijken naar de werkelijkheid
Husserl (filosoof) = dacht na over wat wetenschap was en gebruikt het begrip de
leefwereld hiervoor
- Kenmerken van de leefwereld: Intersubjectief (we delen de wereld met anderen, alles
in de wereld verwijst naar andere mensen), persoonlijk (alle dingen in de wereld
verwijzen naar een persoonlijke aanwezigheid), betekenisvol
- Mensen rondom ons dragen een betekenis → Leven in een wereld die vol zit met
betekenis
- Voorbeeld: Stylo gebruikt om iets betekenisvol te kunnen schrijven naar iemand
- Alles in de wereld verwijst naar andere mensen. Voorbeeld is in een aula staan er
meerdere stoelen → Verwijst dat er meerdere mensen in de aula zitten
Wetenschap: vertrekt van de leefwereld
● Medische wetenschap: vertrekt van het betekenisvolle feit dat we een kwetsbaar
lichaam hebben die ziek kan worden
● Biologie: vertrekt van het betekenisvolle feit dat we tot levende organismen behoren,
maar dat er nog meer levende diersoorten bestaan
● Sociologie: vertrekt van het betekenisvolle feit dat we een sociaal leven of een
asociaal leven hebben, dat onze verlangens afhangen van anderen
Wetenschap maakt abstractie van de leefwereld → Op een onpersoonlijke manier de
wetmatigheden toepassen
1
, - Wetenschappen gaat zaken als objecten gaan behandelen (onpersoonlijk)
- Als je terugkeert naar de leefwereld → Terug zaken betekenisvol behandelen
(persoonlijk)
- Moed nodig om dode lichaam open te snijden (want een dode lichaam is
betekenisvol) → Nodig om voortgang te maken in de anatomie
- Anatomie is vooruitgang op het moment dat we de normale omgang met de
leefwereld (respect voor dood lichaam) tijdelijk hebben opgeschort → We zien het
lichaam als een object om te zien hoe het lichaam in elkaar zit
- In anatomieles = Dood lichaam zien als een object
- Na de les moet je terugkeren naar de leefwereld → Terug een dood lichaam
behandelen met respect
Belangrijke vraag = De relatie van wetenschap tot de leefwereld?
- Zou het goed zijn om de leefwereld meer met een wetenschappelijke bril te bekijken
- Moet het wetenschappelijk inzicht invloed hebben op hoe we met elkaar omgaan
- Autonome leefwereld = Wordt de leefwereld (die persoonlijk is) gereguleerd door de
wetten van de leefwereld die misschien heel anders is dan de wetten van de
wetenschap
- De leefwereld wordt voor een groot deel beïnvloed door de wetenschap
- Maar we maken ook keuzes op basis van onze intuïtie (zie voorbeeld datingsites)
Redelijkheid = Wat wij redelijk vinden in onze leefwereld
Rationaliteit = Wat de wetenschap rationeel vindt
→ Dit komt vaak niet overeen met elkaar
2. De zingevend, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens
Drie verlangens van de mens
1. Cognitief / Kennis = praten om informatie uit te wisselen
2
, 2. Manipulatief = Controle, vat krijgen op de werkelijkheid
3. Zingevend = Het verlangen om een zinvol en betekenisvol te leven
Het zingevende aspect van handelen is groter dan we denken
Stelling 1: Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.
● Is het niet dat in ons betekenisvol omgaan met de wereld: dat kennis daar een rol in speelt
→ Ja dit is zo
● Welke rol en hoe speelt kennis daar een rol?
Stelling 2: Op het domein van de zingeving bestaat er redelijkheid en onredelijkheid. Wat ‘redelijk’
en ‘onredelijk’ is, is echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt ‘rationeel’ en ‘irrationeel’ is
● Als je een monogame liefdesrelatie hebt
● Het cruciaal om te weten of je partner je bedriegt of niet → Dit is zinvolle informatie
● Hoe gaan we dit te weten komen?
● Wat zou de meest efficiënte manier zijn om te weten te komen of je partner je bedriegt of
niet: heel de tijd bij je partner zijn, tracker om je lief te volgen (empirisch inzicht) → Dit kan
niet geapprecieerd worden door de partner (kan gezien worden als een gebrek aan
vertrouwen)
● Het redelijke: om het gewoon te vragen (gebaseerd op vertrouwen)
● Vanuit wetenschappelijk oogpunt: is dit irrationeel want de persoon kan u beliegen
Stelling 3: Wetenschappelijke (cognititeve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang voor
de zingevende relaties in de leefwereld.
● Cognitieve informatie heeft maar een beperkt belang voor zingevende relaties in de
leefwereld
Voorbeeld: Liefde en Chemie
- Je denkt dat je aangetrokken bent tot die persoon door zijn karakter
- Maar de wetenschap geeft een onpersoonlijke uitleg = Aantrekkingskracht heeft
te maken met feromonen
3
, Richard Dawkins en Jan Verplaatste over straf
● Zeggen dat het compleet belachelijk is dat de man zijn auto zit te straffen dat hij niet meer
werkt
● HET is EVEN belachelijk dat wij mensen straffen omdat ze een misdrijf hebben begaan
● Neurowetenschappen = ons gedrag is volledig neurologisch gedetermineerd
● We hebben geen vrije wil en we zijn niet verantwoordelijk voor onze daden
● Daarom vinden ze dat het belachelijk is om te mensen te straffen voor hun misdrijven
● De hersenen sturen het gedrag en we hebben geen controle over de hersenen
● Als gevolg: moet onze drang tot straffen verdwijnen: je wilt dat iemand gestraft is voor iets
omdat je zelf kwaad bent dat die persoon dat heeft gedaan
ZINGEVEND EN MANIPULATIEF
Stelling 1: Er zijn zaken in ons leven die lijken te gaan over onze ‘manipulatieve interesse’, maar
die eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door
manipulatief handelen). Bijvoorbeeld: geluk en erkenning.
● Voorbeeld: Vriendschap → is iets zingevend
● Op het moment dat vriendschap enkel maar iets manipulatief is → het bevredigen van je
behoefte (je bent enkel mijn vriend omdat ik behoefte heb aan een vriend)
Stelling 2: De focus op de manipulatieve interesse kan uiteindelijk de zingevende dimensie
aantasten.
● Manipulatieve interne kan zingevende dimensie aantasten
● Voorbeeld: iemand is bevriend met jou enkel voor je notities (manipulatieve interesse naar
de notities)
Voorbeeld 1: Zoeken naar geluk
- Gedachten experiment: Stel je hebt een ervaringsmachine → Bezorgen van alle
mogelijke ervaringen die je wilt
- Je staat voor de keuze: je eigen leven verder leiden of voor heel je leven koppelt
zijn aan de ervaringsmachine
4
Hoorcollege 1: Wetenschap, Technologie en Zingevende interesse
Zingeving = Betekenis in relatie tot de wetenschap
Video: er wordt steeds verder uitgezoomd op een persoon en daarna terug ingezoomd
1. Leefwereld, Wetenschap en Redelijkheid
- Hoe de wetenschap en wij kijken naar de werkelijkheid
Husserl (filosoof) = dacht na over wat wetenschap was en gebruikt het begrip de
leefwereld hiervoor
- Kenmerken van de leefwereld: Intersubjectief (we delen de wereld met anderen, alles
in de wereld verwijst naar andere mensen), persoonlijk (alle dingen in de wereld
verwijzen naar een persoonlijke aanwezigheid), betekenisvol
- Mensen rondom ons dragen een betekenis → Leven in een wereld die vol zit met
betekenis
- Voorbeeld: Stylo gebruikt om iets betekenisvol te kunnen schrijven naar iemand
- Alles in de wereld verwijst naar andere mensen. Voorbeeld is in een aula staan er
meerdere stoelen → Verwijst dat er meerdere mensen in de aula zitten
Wetenschap: vertrekt van de leefwereld
● Medische wetenschap: vertrekt van het betekenisvolle feit dat we een kwetsbaar
lichaam hebben die ziek kan worden
● Biologie: vertrekt van het betekenisvolle feit dat we tot levende organismen behoren,
maar dat er nog meer levende diersoorten bestaan
● Sociologie: vertrekt van het betekenisvolle feit dat we een sociaal leven of een
asociaal leven hebben, dat onze verlangens afhangen van anderen
Wetenschap maakt abstractie van de leefwereld → Op een onpersoonlijke manier de
wetmatigheden toepassen
1
, - Wetenschappen gaat zaken als objecten gaan behandelen (onpersoonlijk)
- Als je terugkeert naar de leefwereld → Terug zaken betekenisvol behandelen
(persoonlijk)
- Moed nodig om dode lichaam open te snijden (want een dode lichaam is
betekenisvol) → Nodig om voortgang te maken in de anatomie
- Anatomie is vooruitgang op het moment dat we de normale omgang met de
leefwereld (respect voor dood lichaam) tijdelijk hebben opgeschort → We zien het
lichaam als een object om te zien hoe het lichaam in elkaar zit
- In anatomieles = Dood lichaam zien als een object
- Na de les moet je terugkeren naar de leefwereld → Terug een dood lichaam
behandelen met respect
Belangrijke vraag = De relatie van wetenschap tot de leefwereld?
- Zou het goed zijn om de leefwereld meer met een wetenschappelijke bril te bekijken
- Moet het wetenschappelijk inzicht invloed hebben op hoe we met elkaar omgaan
- Autonome leefwereld = Wordt de leefwereld (die persoonlijk is) gereguleerd door de
wetten van de leefwereld die misschien heel anders is dan de wetten van de
wetenschap
- De leefwereld wordt voor een groot deel beïnvloed door de wetenschap
- Maar we maken ook keuzes op basis van onze intuïtie (zie voorbeeld datingsites)
Redelijkheid = Wat wij redelijk vinden in onze leefwereld
Rationaliteit = Wat de wetenschap rationeel vindt
→ Dit komt vaak niet overeen met elkaar
2. De zingevend, cognitieve en manipulatieve interesses van de mens
Drie verlangens van de mens
1. Cognitief / Kennis = praten om informatie uit te wisselen
2
, 2. Manipulatief = Controle, vat krijgen op de werkelijkheid
3. Zingevend = Het verlangen om een zinvol en betekenisvol te leven
Het zingevende aspect van handelen is groter dan we denken
Stelling 1: Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.
● Is het niet dat in ons betekenisvol omgaan met de wereld: dat kennis daar een rol in speelt
→ Ja dit is zo
● Welke rol en hoe speelt kennis daar een rol?
Stelling 2: Op het domein van de zingeving bestaat er redelijkheid en onredelijkheid. Wat ‘redelijk’
en ‘onredelijk’ is, is echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt ‘rationeel’ en ‘irrationeel’ is
● Als je een monogame liefdesrelatie hebt
● Het cruciaal om te weten of je partner je bedriegt of niet → Dit is zinvolle informatie
● Hoe gaan we dit te weten komen?
● Wat zou de meest efficiënte manier zijn om te weten te komen of je partner je bedriegt of
niet: heel de tijd bij je partner zijn, tracker om je lief te volgen (empirisch inzicht) → Dit kan
niet geapprecieerd worden door de partner (kan gezien worden als een gebrek aan
vertrouwen)
● Het redelijke: om het gewoon te vragen (gebaseerd op vertrouwen)
● Vanuit wetenschappelijk oogpunt: is dit irrationeel want de persoon kan u beliegen
Stelling 3: Wetenschappelijke (cognititeve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang voor
de zingevende relaties in de leefwereld.
● Cognitieve informatie heeft maar een beperkt belang voor zingevende relaties in de
leefwereld
Voorbeeld: Liefde en Chemie
- Je denkt dat je aangetrokken bent tot die persoon door zijn karakter
- Maar de wetenschap geeft een onpersoonlijke uitleg = Aantrekkingskracht heeft
te maken met feromonen
3
, Richard Dawkins en Jan Verplaatste over straf
● Zeggen dat het compleet belachelijk is dat de man zijn auto zit te straffen dat hij niet meer
werkt
● HET is EVEN belachelijk dat wij mensen straffen omdat ze een misdrijf hebben begaan
● Neurowetenschappen = ons gedrag is volledig neurologisch gedetermineerd
● We hebben geen vrije wil en we zijn niet verantwoordelijk voor onze daden
● Daarom vinden ze dat het belachelijk is om te mensen te straffen voor hun misdrijven
● De hersenen sturen het gedrag en we hebben geen controle over de hersenen
● Als gevolg: moet onze drang tot straffen verdwijnen: je wilt dat iemand gestraft is voor iets
omdat je zelf kwaad bent dat die persoon dat heeft gedaan
ZINGEVEND EN MANIPULATIEF
Stelling 1: Er zijn zaken in ons leven die lijken te gaan over onze ‘manipulatieve interesse’, maar
die eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door
manipulatief handelen). Bijvoorbeeld: geluk en erkenning.
● Voorbeeld: Vriendschap → is iets zingevend
● Op het moment dat vriendschap enkel maar iets manipulatief is → het bevredigen van je
behoefte (je bent enkel mijn vriend omdat ik behoefte heb aan een vriend)
Stelling 2: De focus op de manipulatieve interesse kan uiteindelijk de zingevende dimensie
aantasten.
● Manipulatieve interne kan zingevende dimensie aantasten
● Voorbeeld: iemand is bevriend met jou enkel voor je notities (manipulatieve interesse naar
de notities)
Voorbeeld 1: Zoeken naar geluk
- Gedachten experiment: Stel je hebt een ervaringsmachine → Bezorgen van alle
mogelijke ervaringen die je wilt
- Je staat voor de keuze: je eigen leven verder leiden of voor heel je leven koppelt
zijn aan de ervaringsmachine
4
