Algemene principes
Het begrip belasting: vijf bestanddelen
Een door de overheid
eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage die
volgens bepaalde rechtsregels
Opgelegd wordt aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
en bestemd is om diensten van algemeen nut te financieren
Ontleding begrip:
Verplichte bijdrage
Iedereen betaalt belastingen
Weigeren kan leiden tot boetes, intresten of dwangmaatregelen.
Waarom? zo kan de staat zijn essentiële functies vervullen: gezondheidszorg, onderwijs,
defensie, enz.
Opgelegd volgens rechtsregels
Geheven volgens wettelijke bepalingen = legaliteitsbeginsel (zie later)
o Legaliteistbeginsel: Enkel via een wet wordt er een belasting ingevoerd
Goedgekeurd door bevoegde “Parlement” = democratische controle
o Elke jaar moet die opnieuw toestemming tot heffen van belastingen (Financiewet)
geven en doen van uitgaven (Rijksmiddelenbegroting)
Fiscale “wetgeving”
o Diverse nationale rechtsbronnen: wet, uitvoeringsbesluiten
o Meer en meer impact internationale en supranationale normen:
dubbelbelastingverdragen, EU-Verdragen, Europese Richtlijnen
Een bijdrage opgelegd door en betaald aan de overheid
Enkel overheidsinstanties mogen belastingen heffen
Wie welke belastingen mag heffen, is bepaald in de Grondwet en in bijzondere
financieringswetten.
Opgelegd aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
Opleggen van belastingen vereist link met de staat (bv. rijksinwonerschap).
Bestemd om diensten van algemeen nut te financieren
Overheid neemt beslissing omtrent gebruik fiscale opbrengsten
Afhankelijk noden van de maatschappij en de politieke en economische context
Gebruik voor algemeen nut
Heffingen die geen belasting zijn:
1. Sociale zekerheidsbijdragen: Sociale bescherming door overheid
Verplicht, maar gebaseerd op het verzekeringsprincipe: wie bijdraagt, krijgt rechten
Algemene beginselen van belastingrecht zijn niet van toepassing, omdat er een rechtstreekse
tegenprestatie is.
2. Retributies: Betaling voor een concrete dienst van de overheid, in persoonlijk belang van de
gebruiker.
Men doet beroep op de dienst uit eigen belang (bijv. tolgelden, parkeerretributies)
1
,Waarom belasting?
De financiële functie
Principe: Belastingen bestaan bijna uitsluitend uit bijdragen in geld om de overheidsuitgaven te
helpen financieren.
België kent hoge belastingdruk
Gemiddelde belastingdruk van alle OESO-landen (in 2023 = recentste cijfers): 33,9% v/h BBP
Voor België ligt dat percentage al twintig jaar tussen 40 en de 45 %, maar is het gestaag
afgenomen
De sociale functie (herverdeling)
Principe: Herverdeling van inkomens en vermogens
Het draagkrachtbeginsel: “wie meer heeft, betaalt meer”
Familiale aanpassing van belastingen
o Vb. Fiscale voordelen voor gezinnen met kinderen ten laste.
Verlichting van BTW op levensnoodzakelijke goederen
o Vb. Lagere btw (6%) op basisproducten zoals voeding.
De economische functie (regulering)
Belastingen worden gebruikt om de economie te beïnvloeden of te sturen:
Invloed op de prijsvorming, spaarwezen, consumptie, investeringen en tewerkstelling
Vb:
o Fiscaal voordeel bij pensioensparen.
o Investeringsaftrek voor bedrijven
o Fiscale voordelen voor werkgevers en werknemers.
Wie mag belastingen heffen?
De staat (federale overheid)
De gemeenschappen en gewesten (regionale overheid)
Provincies en gemeenten (lokale overheid, tweedehuistax)
Bepaalde publiekrechtelijke instellingen (bv. polders en wateringen)
Internationale instellingen (bv. EU)
Hoe heffen we belasting?
Legaliteitsbeginsel: Art. 170 GW: (geen belastingen zonder wet)
Een belasting is pas rechtsgeldig wanneer zij is goedgekeurd door een“beraadslagende
vergadering die democratisch is verkozen
Gevolg: essentiële elementen van belasting moeten in “Wet” geregeld worden
Deze omvatten:
Het toepassingsgebied (wie wordt belast);
De grondslag (waarop de belasting wordt berekend);
Het tarief, inclusief vrijstellingen en verminderingen.
Bovendien: niets is belastbaar tenzij dit in de Wet wordt bepaald
Delegatie aan uitvoerende macht
Alleen het parlement kan belastingen invoeren of wijzigen.
De uitvoerende macht beperkt zich tot de praktische uitvoering van de wet, via Koninklijke
Besluiten en administratieve richtlijnen.
Vaak praktische uitwerking in richtlijnen van de uitvoerende macht (= de fiscus)
2
,Klassieke structuur van een belasting
1) Persoonlijk toepassingsgebied (wie betaalt de belasting?)
Voorbeelden
Het individu bij erfbelastingen
Juridische entiteiten bij de vennootschapsbelasting
Juridische belastingplichtige is niet altijd de economische belastingplichtige
De juridische belastingplichtige is wettelijk verplicht om de belasting te betalen aan de
overheid.
De economische belastingplichtige draagt de echte last.
Vb. Btw ben je economische belastingplichtige, maar de winkel de juridische
belastingplichtige
Niet-afwentelbare belastingen: de betaler Afwentelbare belastingen: De betaler rekent
draagt de kost zelf de kost door aan de consument.
bv. inkomsten- of erfbelasting bv. btw, accijnzen
2) Materieel toepassingsgebied (wat wordt belast?)
Voorbeelden
Verdienen van inkomen in een bepaalde periode
De levering van een goed of dienst (btw)
3) Belastbare grondslag (waarop wordt de belasting berekend?)
Voorbeelden
Belastbaar inkomen (inkomstenbelastingen voor individuen of entiteiten)
De prijs van een goed of dienst (btw)
4) Tarief (hoe hoog is de belasting?)
Meerdere parameters zijn mogelijk:
Progressieve belastingen: het tarief stijgt Vaste tarieven: het tarief blijft ongewijzigd bij
naarmate het inkomen groter is stijging van het inkomen
vb. personenbelasting, erfbelasting, Vb. vennootschapsbelasting, btw,
schenkbelasting verkooprecht
Hoe hoog mag een belasting maximaal zijn?
Staten hebben ruime vrijheid, maar buitensporige tarieven kunnen strijdig zijn met het recht
op eigendom.
Economische theorie: de Laffer Curve - te hoge belastingen verminderen uiteindelijk de
opbrengst.
5) Formele regels (hoe verloopt de procedure?)
Belastbaar tijdperk: kalenderjaar (particulieren) of boekjaar (ondernemingen).
Aangifte en aanslag: hoe en wanneer wordt de belasting berekend en opgelegd?
Betaling en invordering: termijn
Bewijs en controle: wie moet wat aantonen, welke bewijsmiddelen zijn toegelaten?
Antimisbruikregels: ter bestrijding van ontwijking of fraude.
Sancties en geschillen: administratieve of gerechtelijke procedures bij betwisting.
Grondwettelijke beginselen van belastingheffing
Legaliteitsbeginsel (wettelijkheidsbeginsel) - art. 170 G.W.
Annualiteitsbeginsel - art. 171 G.W.
Gelijkheidsbeginsel - art. 172 G.W
3
, Legaliteitsbeginsel (Art. 170 G.W., zie eerder)
Annualiteitsbeginsel (eenjarigheidsbeginsel): Art. 171 GW
Belastingen gelden slechts voor één jaar, tenzij ze uitdrukkelijk worden verlengd.
Elk jaar moet het parlement de belastingwetten en begroting opnieuw goedkeuren (via de
Begrotings- of Financiewet).
In inkomstenbelasting betekent dit o.a.:
Belastbaar zijn de inkomsten uit één belastbaar tijdperk.
Kosten zijn aftrekbaar in het jaar waarin ze zijn gemaakt (art. 49 WIB).
Er is een jaarlijkse aangifteplicht en indexering van bedragen.
Gelijkheidsbeginsel: Art. 10, 11, 172 GW
Principe: Iedereen is gelijk voor de fiscale wet.
Geen voorrechten (absoluut verbod)
Belastingvrijstelling of vermindering kan alleen door een wet (relatief verbod)
Het relatief karakter:een verschil in fiscale behandeling is alleen aanvaardbaar als het een objectieve
en redelijke verantwoording heeft
Bv: gezinnen met kinderen krijgen belastingvoordelen
Om te oordelen of de verantwoording objectief en redelijk is kijkt men naar 2 dingen:
1. Beantwoordt de ongelijke behandeling aan het doel van de belasting?
2. Is er een redelijke verhouding tussen het middel en het doel?
Controle op het gelijkheidsbeginsel:
Grondwettelijk Hof: vernietigt wetten of decreten die het beginsel schenden (via
vernietigingsarrest of prejudiciële vraag).
Raad van Staat: kan lokale belastingbesluiten vernietigen (beroep binnen 60 dagen).
Hoven en rechtbanken: kunnen een besluit buiten toepassing laten dat strijdig is met het
gelijkheidsbeginsel.
Andere beginselen en kenmerken van het fiscaal recht
Fiscaal recht is geen autonome rechtstak
Het hanteert eigen begrippen, maar wordt beïnvloed door het gemeen recht
Waar nodig kan het fiscaal recht afwijken van die algemene regels om specifieke fiscale
doelstellingen te bereiken. (bv. Boekhoudrecht)
Fiscaal recht is DWINGEND recht (van openbare orde)
Wet bepaalt wie schuldenaar is van belasting
Dwingend ➔ geen afwijkingen door akkoorden met fiscus
Akkoorden kunnen worden gesloten over feitelijke kwesties (bv. discussie over welk deel van
een gebouw beroepsmatig wordt gebruikt) maar niet over rechtskwesties.
Ruling
Dit is een bindende beslissing over de toepassing van de fiscale wet op een concreet
geplande verrichting.
Vb: Een zelfstandige gebruikt een gebouw deels privé, deels beroepsmatig → ruling kan
bepalen welk percentage beroepsmatig geldt.
4
Het begrip belasting: vijf bestanddelen
Een door de overheid
eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage die
volgens bepaalde rechtsregels
Opgelegd wordt aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
en bestemd is om diensten van algemeen nut te financieren
Ontleding begrip:
Verplichte bijdrage
Iedereen betaalt belastingen
Weigeren kan leiden tot boetes, intresten of dwangmaatregelen.
Waarom? zo kan de staat zijn essentiële functies vervullen: gezondheidszorg, onderwijs,
defensie, enz.
Opgelegd volgens rechtsregels
Geheven volgens wettelijke bepalingen = legaliteitsbeginsel (zie later)
o Legaliteistbeginsel: Enkel via een wet wordt er een belasting ingevoerd
Goedgekeurd door bevoegde “Parlement” = democratische controle
o Elke jaar moet die opnieuw toestemming tot heffen van belastingen (Financiewet)
geven en doen van uitgaven (Rijksmiddelenbegroting)
Fiscale “wetgeving”
o Diverse nationale rechtsbronnen: wet, uitvoeringsbesluiten
o Meer en meer impact internationale en supranationale normen:
dubbelbelastingverdragen, EU-Verdragen, Europese Richtlijnen
Een bijdrage opgelegd door en betaald aan de overheid
Enkel overheidsinstanties mogen belastingen heffen
Wie welke belastingen mag heffen, is bepaald in de Grondwet en in bijzondere
financieringswetten.
Opgelegd aan personen/feiten die een band hebben met het territorium
Opleggen van belastingen vereist link met de staat (bv. rijksinwonerschap).
Bestemd om diensten van algemeen nut te financieren
Overheid neemt beslissing omtrent gebruik fiscale opbrengsten
Afhankelijk noden van de maatschappij en de politieke en economische context
Gebruik voor algemeen nut
Heffingen die geen belasting zijn:
1. Sociale zekerheidsbijdragen: Sociale bescherming door overheid
Verplicht, maar gebaseerd op het verzekeringsprincipe: wie bijdraagt, krijgt rechten
Algemene beginselen van belastingrecht zijn niet van toepassing, omdat er een rechtstreekse
tegenprestatie is.
2. Retributies: Betaling voor een concrete dienst van de overheid, in persoonlijk belang van de
gebruiker.
Men doet beroep op de dienst uit eigen belang (bijv. tolgelden, parkeerretributies)
1
,Waarom belasting?
De financiële functie
Principe: Belastingen bestaan bijna uitsluitend uit bijdragen in geld om de overheidsuitgaven te
helpen financieren.
België kent hoge belastingdruk
Gemiddelde belastingdruk van alle OESO-landen (in 2023 = recentste cijfers): 33,9% v/h BBP
Voor België ligt dat percentage al twintig jaar tussen 40 en de 45 %, maar is het gestaag
afgenomen
De sociale functie (herverdeling)
Principe: Herverdeling van inkomens en vermogens
Het draagkrachtbeginsel: “wie meer heeft, betaalt meer”
Familiale aanpassing van belastingen
o Vb. Fiscale voordelen voor gezinnen met kinderen ten laste.
Verlichting van BTW op levensnoodzakelijke goederen
o Vb. Lagere btw (6%) op basisproducten zoals voeding.
De economische functie (regulering)
Belastingen worden gebruikt om de economie te beïnvloeden of te sturen:
Invloed op de prijsvorming, spaarwezen, consumptie, investeringen en tewerkstelling
Vb:
o Fiscaal voordeel bij pensioensparen.
o Investeringsaftrek voor bedrijven
o Fiscale voordelen voor werkgevers en werknemers.
Wie mag belastingen heffen?
De staat (federale overheid)
De gemeenschappen en gewesten (regionale overheid)
Provincies en gemeenten (lokale overheid, tweedehuistax)
Bepaalde publiekrechtelijke instellingen (bv. polders en wateringen)
Internationale instellingen (bv. EU)
Hoe heffen we belasting?
Legaliteitsbeginsel: Art. 170 GW: (geen belastingen zonder wet)
Een belasting is pas rechtsgeldig wanneer zij is goedgekeurd door een“beraadslagende
vergadering die democratisch is verkozen
Gevolg: essentiële elementen van belasting moeten in “Wet” geregeld worden
Deze omvatten:
Het toepassingsgebied (wie wordt belast);
De grondslag (waarop de belasting wordt berekend);
Het tarief, inclusief vrijstellingen en verminderingen.
Bovendien: niets is belastbaar tenzij dit in de Wet wordt bepaald
Delegatie aan uitvoerende macht
Alleen het parlement kan belastingen invoeren of wijzigen.
De uitvoerende macht beperkt zich tot de praktische uitvoering van de wet, via Koninklijke
Besluiten en administratieve richtlijnen.
Vaak praktische uitwerking in richtlijnen van de uitvoerende macht (= de fiscus)
2
,Klassieke structuur van een belasting
1) Persoonlijk toepassingsgebied (wie betaalt de belasting?)
Voorbeelden
Het individu bij erfbelastingen
Juridische entiteiten bij de vennootschapsbelasting
Juridische belastingplichtige is niet altijd de economische belastingplichtige
De juridische belastingplichtige is wettelijk verplicht om de belasting te betalen aan de
overheid.
De economische belastingplichtige draagt de echte last.
Vb. Btw ben je economische belastingplichtige, maar de winkel de juridische
belastingplichtige
Niet-afwentelbare belastingen: de betaler Afwentelbare belastingen: De betaler rekent
draagt de kost zelf de kost door aan de consument.
bv. inkomsten- of erfbelasting bv. btw, accijnzen
2) Materieel toepassingsgebied (wat wordt belast?)
Voorbeelden
Verdienen van inkomen in een bepaalde periode
De levering van een goed of dienst (btw)
3) Belastbare grondslag (waarop wordt de belasting berekend?)
Voorbeelden
Belastbaar inkomen (inkomstenbelastingen voor individuen of entiteiten)
De prijs van een goed of dienst (btw)
4) Tarief (hoe hoog is de belasting?)
Meerdere parameters zijn mogelijk:
Progressieve belastingen: het tarief stijgt Vaste tarieven: het tarief blijft ongewijzigd bij
naarmate het inkomen groter is stijging van het inkomen
vb. personenbelasting, erfbelasting, Vb. vennootschapsbelasting, btw,
schenkbelasting verkooprecht
Hoe hoog mag een belasting maximaal zijn?
Staten hebben ruime vrijheid, maar buitensporige tarieven kunnen strijdig zijn met het recht
op eigendom.
Economische theorie: de Laffer Curve - te hoge belastingen verminderen uiteindelijk de
opbrengst.
5) Formele regels (hoe verloopt de procedure?)
Belastbaar tijdperk: kalenderjaar (particulieren) of boekjaar (ondernemingen).
Aangifte en aanslag: hoe en wanneer wordt de belasting berekend en opgelegd?
Betaling en invordering: termijn
Bewijs en controle: wie moet wat aantonen, welke bewijsmiddelen zijn toegelaten?
Antimisbruikregels: ter bestrijding van ontwijking of fraude.
Sancties en geschillen: administratieve of gerechtelijke procedures bij betwisting.
Grondwettelijke beginselen van belastingheffing
Legaliteitsbeginsel (wettelijkheidsbeginsel) - art. 170 G.W.
Annualiteitsbeginsel - art. 171 G.W.
Gelijkheidsbeginsel - art. 172 G.W
3
, Legaliteitsbeginsel (Art. 170 G.W., zie eerder)
Annualiteitsbeginsel (eenjarigheidsbeginsel): Art. 171 GW
Belastingen gelden slechts voor één jaar, tenzij ze uitdrukkelijk worden verlengd.
Elk jaar moet het parlement de belastingwetten en begroting opnieuw goedkeuren (via de
Begrotings- of Financiewet).
In inkomstenbelasting betekent dit o.a.:
Belastbaar zijn de inkomsten uit één belastbaar tijdperk.
Kosten zijn aftrekbaar in het jaar waarin ze zijn gemaakt (art. 49 WIB).
Er is een jaarlijkse aangifteplicht en indexering van bedragen.
Gelijkheidsbeginsel: Art. 10, 11, 172 GW
Principe: Iedereen is gelijk voor de fiscale wet.
Geen voorrechten (absoluut verbod)
Belastingvrijstelling of vermindering kan alleen door een wet (relatief verbod)
Het relatief karakter:een verschil in fiscale behandeling is alleen aanvaardbaar als het een objectieve
en redelijke verantwoording heeft
Bv: gezinnen met kinderen krijgen belastingvoordelen
Om te oordelen of de verantwoording objectief en redelijk is kijkt men naar 2 dingen:
1. Beantwoordt de ongelijke behandeling aan het doel van de belasting?
2. Is er een redelijke verhouding tussen het middel en het doel?
Controle op het gelijkheidsbeginsel:
Grondwettelijk Hof: vernietigt wetten of decreten die het beginsel schenden (via
vernietigingsarrest of prejudiciële vraag).
Raad van Staat: kan lokale belastingbesluiten vernietigen (beroep binnen 60 dagen).
Hoven en rechtbanken: kunnen een besluit buiten toepassing laten dat strijdig is met het
gelijkheidsbeginsel.
Andere beginselen en kenmerken van het fiscaal recht
Fiscaal recht is geen autonome rechtstak
Het hanteert eigen begrippen, maar wordt beïnvloed door het gemeen recht
Waar nodig kan het fiscaal recht afwijken van die algemene regels om specifieke fiscale
doelstellingen te bereiken. (bv. Boekhoudrecht)
Fiscaal recht is DWINGEND recht (van openbare orde)
Wet bepaalt wie schuldenaar is van belasting
Dwingend ➔ geen afwijkingen door akkoorden met fiscus
Akkoorden kunnen worden gesloten over feitelijke kwesties (bv. discussie over welk deel van
een gebouw beroepsmatig wordt gebruikt) maar niet over rechtskwesties.
Ruling
Dit is een bindende beslissing over de toepassing van de fiscale wet op een concreet
geplande verrichting.
Vb: Een zelfstandige gebruikt een gebouw deels privé, deels beroepsmatig → ruling kan
bepalen welk percentage beroepsmatig geldt.
4
