Samenvatting ontwikkelingspsychologie David van Bunder

Ontwikkelingspsychologie
Inleiding: buiten het boek
Ontwikkelingspsychologie: studie van patronen van verandering en stabiliteit in het
psychisme gedurende de levensloop
Het ontstaan
 Babybiografieën (19e eeuw): fysieke en taalkundige mijlpalen bij baby’s
 Alfred Binet (1857-1911): aspect van de ontwikkeling systematisch onderzoeken:
IQ
o Concept intelligentie operationaliseren: IQ test maken
 Stanley Hall (1846-1924): denken en gedrag
 Jean Piaget (1896-1980): cognitieve ontwikkeling
Actuele thema’s
 Continue verandering (geleidelijk) versus discontinue (in stapjes) verandering?
o Ontwikkelingspsychologie: discontinu

 Kritieke versus gevoelige periode?
o Kritieke periode= specifieke tijd in de ontwikkeling waarin een bepaalde
gebeurtenis de grootste gevolgen heeft
o Gevoelige periode= een afgebakende periode waarin het organisme
extra gevoelig is voor omgevingsinvloeden die betrekking hebben op een
bepaald facet van de ontwikkeling
o Plasticiteit: ontwikkeling is veel flexibeler dan oorspronkelijk werd
aangenomen (vb. centrum van Broca)

 Nature (aangeboren) versus nurture (omgevingsfactoren)
o Intelligentie 80% nature, 20% nurture

 Medicalisering van de kindertijd?
o Normaalverdeling in populatie: Bell curve
o Elk gedrag dat niet prettig is wordt gemedicaliseerd ipv als normaal gedrag
beschreven
 Veel medicijnen geven voor bv. kinderen met adhd

Theoretische perspectieven
Modellen=verzameling axioma’s en vooronderstellingen die bepalen op welke manier
men de ontwikkeling van het kind bekijkt

Psychodynamisch model
 Psyche is opgebouwd uit verschillende systemen die onderling conflicteren
 Id: driften die streven naar bevrediging
 Superego: geweten, inernalisatie van de morele regels
 Ego: instantie die de eisen van deze twee instanties poogt te verzoenen
 Objectrelaties

Behavioristisch model
 Enkel waarneembaar gedrag en externe stimuli mogen in rekening gebracht
worden bij het verklaren van de psychische ontwikkeling
 Sociaal-cognitieve leertheorie: leren door gedrag van anderen te observeren
 Kijken naar causale verbanden zonder veel psychologie in het brein te gebruiken
 Mensen als computers  mensen krijgen prikkels binnen en verwerken ze en
verwerken informatie
 The black box is een soort cognitie: kennis opdoen over de buitenwereld
o Die cognities hoeven niet overeen te komen met de werkelijkheid
o Bv. Gedachten, emoties  vormen van cognities
o Elementaire kennis in de box; we weten waar een lokaal is


Cognitief perspectief (dominantste model in psychologie)

,  Benadering van ontwikkeling die zich richt op de processen die mensen in staat
stellen de wereld te leren kennen en te interpreteren
 Assimilatie versus accommodatie (Piaget)
o Assimilatie: nieuwe info komt binnen eng gaat naar bestaand schema die je
hebt
o Accommodatie (gebeurt minder en is moeilijker): nieuwe info komt binnen
en is zo in strijd met eigen schema dat je verplicht bent van schema aan te
passen
 Informatieverwerkingstheorie: studie van de manieren waarop mensen informatie
opnemen, verwerken en opslaan
 Cognitieve neurowetenschap: zoektocht naar de relatie tussen hersenactiviteit en
cognitieve activiteit
o Vaak toeval en weinig gebaseerd op echte wetenschap
 Bv. Je ziet spin en bent bang  je kan door cognities de bangheid stoppen door er
anders over te denken
 Schema: georganiseerd systeem over ideeën die je hebt over werkelijkheid
 Schematherapie: schema’s die je hebt over jezelf en anderen te veranderen
o Bij mensen met weinig zelfvertrouwen, mensen die denken dat ze niet leuk
zijn
 Een ‘vals’ zelf  enkel doen wat andere willen en niet je eigen waarden nastreven
o Waarschijnlijk weerspiegeling van kindertijd
 Kinderen die vroeger zelf geen behoeften mochten hebben van ouders
o Later pleasers die enkel denken aan wat anderen willen en niet zij zelf
 Gaslighting: waarde van je eigen percepties ontkennen
o Bv. Kind moet in bad en zegt dat water te warm is, maar moeder zegt dat
dat niet waar is
o Al die ervaringen leiden tot schema’s

Systemisch perspectief
 Socioculturele theorie van Vygotsky (vanaf jaren ’90)
o Psychische ontwikkeling als een proces waarbij kind en ander elkaar
voortdurend beïnvloeden (=reciprociteit)
o Sociale interactie is noodzakelijk voor ontwikkeling psychische vermogens
o De zone van de naasten ontwikkeling
 Kind dingen aanleren?
 Dingen moeten moeilijker zijn dan de dingen die kind nu al
kan, maar ook niet te moeilijk zijn  aansluiten op wat kind
net niet kan

Pragmatisch: welk model van de psychologie is in de context het meest bruikbaar
 Behaviorisme: meest wetenschappelijk onderbouwd

,Hoofdstuk 1: De sociaal-emotionele ontwikkeling en de
persoonlijkheidsontwikkeling in de babytijd (0 tot 2j)
1.1 De basis van sociaal gedrag
1.1.1 emoties in de babytijd
 De fundamentele gezichtsuitdrukkingen van baby’s zijn in de meest uiteenlopende
culturen verassend gelijk
o Basisemoties: woede, angst, verdriet, blijdschap, welging, verbazing
 De non-verbale uitdrukking van emoties (non-verbale codering) blijf heel het leven
ongeveer gelijk
o We worden geboren met vermogen om basale emoties uit te drukken
 Belangstelling, stress en walging: al aanwezig bij geboorte, andere emoties
ontwikkelen zich in maanden daarna
 Linda Camras: baby’s laten zelfde soorten emoties zien, mate expressiviteit kan
verschillen
o Bv. Chinese kinderen zijn minder expressief dan Europese
 Kinderen uiten op dezelfde manier als volwassenen non-verbale emoties 
beleven ze deze ook op dezelfde manier?
o Als de aard van deze uitingen aangeboren is, kunnen ze
gezichtsuitdrukkingen tonen zonder een gekoppelde emotionele beleving
o Onderzoekers denken wel dat non-verbale uitingen gekoppeld zijn aan
emoties
 Carroll Izard: differentiële emotietheorie: emotionele uitingen weerspiegelen
emotionele ervaringen + emoties helpen reguleren
o Ze kunnen steeds meer verschillende emoties uitdrukken + emoties die ze
voelen worden gedifferentieerder en complexer
 3 maanden: cerebrale cortex: differentiatie in emoties
 9-10 maanden: limbisch systeem groeit + samenwerken met frontale lobben:
steeds meer emoties kunnen ervaren
 Vreemdenangst= de voorzichtigheid en terughoudendheid die baby’s laten zien
als ze een onbekende ontmoeten (begin tweede helft eerste levensjaar)
 Oorzaken:
1. Toenemen van cognitieve vermogens: mensen die ze niet kennen kunnen
scheiden van mensen die ze wel kennen
2. 6-9m: baby’s doen pogingen om hun wereld te begrijpen
 Als ze iets niet kunnen verklaren bv. een vreemde  ervaren angst
o Wel grote verschillen tussen baby’s
 Sommige minder angstig (al veel in contact gekomen met
vreemden)
 Minder bang van vrouwen dan van mannen
 Reageren positiever op vreemde kinderen dan volwassenen
 Scheidingsangst= de angst die de afwezigheid van hun vaste verzorger bij
kinderen oproept (begin 7-8m, afname vanaf 14m)
 Ongeveer zelfde oorzaken als vreemdenangst
o Groeiende cognitieve vaardigheden: ‘waarom gaat mijn mama
weg’
 Vreemdenangst + scheidingsangst: belangrijke tekenen van sociale vooruitgang
o Cognitieve ontwikkeling + groeiende emotionele, sociale banden tussen
kind-verzorger

 Lachen wanneer ze stimuli zien die hen bevallen, mensen en objecten (begin 3-12
weken)
o Eerste glimlachjes: relatief willekeurig/ ouder worden: selectiever in
uitdelen glimlach
 Sociale glimlach= de glimlach van een baby in reactie op een andere persoon
o Als ze ouder worden: bewaren sociale glimlach voor specifieke individuen
o Rond 18m: lachjes vaker voor verzorgers dan niet-menselijke objecten

, o Eind 2e levensjaar: kinderen gebruiken glimlach doelbewust om positieve
emoties weer te geven+ zijn gevoelig voor emotionele uitingen van
anderen




Het interpreteren van de gezichtsuitdrukkingen en stemmen van anderen
 Pasgeboren baby’s: gezichtsuitdrukkingen imiteren (niet per se begrijpen wat het
betekent)
 Imitatie zorgt voor basis non-verbale decodering: emoties kunnen aflezen op
gezicht van anderen
 Eerder vocale uitingen van emoties interpreteren dan gezichtsuitdrukkingen
o Rond leeftijd 5m: vrolijke en droevige vocale uitingen onderscheiden
 Volgorde waarin onderdelen van non-verbale decodering zich ontwikkelen
o 6-8weken: visuele perceptie beperkt
o Onderscheid verschillende gezichtsuitdrukkingen + reageren op verschillen
in type/ intensiteit van emoties die zichtbaar zijn via gezichtsuitdrukkingen
o Reactie op ongebruikelijke gezichtsuitdrukkingen: droevig kijken wanneer
moeder een neutrale gezichtsuitdrukking laat zien
o 4m: emoties begrijpen achter gezichtsuitdrukkingen + vocale uitingen
 Baby’s leren vroeg emoties voort te brengen + interpreteren
o Effect leren kennen van eigen emoties op anderen
o Vermogens helpen bij ervaren eigen emoties + gebruiken van emoties van
anderen om betekenis van onduidelijke sociale situaties te begrijpen
1.1.2 De ontwikkeling van het ik
 Zelfbeeld= het bewustzijn dat we als individu los van de rest van de wereld
bestaan (begin 12m)
 Experimenten: mirror-en rouge test
o Rode stip op neus kind en voor spiegel gezet  als baby aan neus komt:
kennis van eigen fysieke kenmerken
o Dit bewustzijn: baby begint zichzelf te zien als onafhankelijk object
 Meeste kinderen ontwikkelen dit pas rond 18-24m
 Besef ontwikkelen eigen capaciteiten
o 23-25m wenen als er wordt gevraagd om moeilijke handeling uit te voeren
 zelfbesef
 Culturele opvoeding kinderen: invloed ontwikkeling zelfbesef
o Over zichzelf leren denken door wat tegen hen gezegd wordt, ervaringen
met wereld, contacten andere mensen, manier waarop ze behandeld
worden
 18-24m: bewust eigen uiterlijk + vaardigheden, begin besef van hoe geest werkt
(theory of mind)
1.1.3 social refrencing: voelen wat anderen voelen
 Social refrencing= doelbewust zoeken naar info. over de gevoelens van anderen
om onduidelijke omstandigheden en gebeurtenissen te kunnen plaatsen (begin 8-
9m)
 Betekenis van situatie begrijpen, onzekerheid over situatie verkleinen
 Complexe sociale vaardigheid: betekenis van gedrag anderen hiervoor kunnen
begrijpen
o Gezichtsuitdrukkingen, gedrag anderen mensen heeft bepaalde betekenis
in specifieke omstandigheden
 Vooral belang gezichtsuitdrukkingen
o Experiment: spelen met speelgoed: wanneer moeder walging toonde
speelde kinderen minder lang dan wanneer moeder tevreden keek