INTRAFAMILIAAL GEWELD
Intrafamiliaal geweld.................................................................................................................................................1
Wat is intrafamiliaal geweld?................................................................................................................................4
Vormen intrafamiliaal geweld...............................................................................................................................4
Enkele prevalentiecijfers (cijfers VK).....................................................................................................................5
Herkenning en screening.......................................................................................................................................6
Voorbeeld: signalen kindermishandeling..........................................................................................................6
Belang van veiligheids- en risicotaxatie:...........................................................................................................7
Kind reflex....................................................................................................................................................10
Les 2: dynamieken bij partnergeweld.................................................................................................................11
1. Partnergeweld: een omkadering.................................................................................................................11
1.1 Een definitie...........................................................................................................................................11
1.2 Een juridische visie op partnergeweld..................................................................................................12
1.3 Partnergeweld in cijfers........................................................................................................................12
2.Typologieën..................................................................................................................................................12
2.1 Typologie partnergeweldenaars...........................................................................................................12
2.2 TYPOLOGIE Positie partners..................................................................................................................13
2.3 Vormen van partnergeweld..................................................................................................................14
3. Geweldcyclus...............................................................................................................................................16
3.1 Cyclisch verloop PG...............................................................................................................................16
3.2 Doorbreken van cyclisch verloop..........................................................................................................16
Hoofdstuk 3: impact van huiselijk geweld: chronische traumatisering, neurobiologische gevolgen,
traumabehandeling.............................................................................................................................................17
Overzicht.........................................................................................................................................................17
3.1 Vroegkinderlijke traumatisatie..................................................................................................................18
3.1.1 David: een voorbeeld.........................................................................................................................18
3.2 Neurobiologische impact..........................................................................................................................19
3.3 Veilige en onveilige hechting.....................................................................................................................21
3.3.1 IFG en hechting...................................................................................................................................21
3.4 Behandeling van (chronisch) trauma bij kinderen en jongeren................................................................23
3.4.1 Neurosequentieel Model van Therapie (NMT) (zie tekst Canvas).....................................................23
3.4.2 Stabilisatie methode bij chronische traumatisatie (STRUIK) (zie tekst Canvas)................................25
3.4.3 Speltherapie en creatieve therapie....................................................................................................25
3.4.4 Internal Family Systems (IFS).............................................................................................................26
3.4.5 EMDR..................................................................................................................................................27
3.4.6 Trauma Focused Cognitive Behavioral Therapy (TF-CBT)..................................................................27
1
, 3.4.7 Tools voor kinderen............................................................................................................................28
Hoofdstuk 4: impact van blootstelling aan huiselijk geweld..............................................................................29
Overzicht.........................................................................................................................................................29
4.1 Intro...........................................................................................................................................................29
4.2 Blootstelling van kinderen aan huiselijk geweld: prevalentie, vormen en gevolgen...............................29
4.2.1 Prevalentiecijfers................................................................................................................................29
4.2.2 Vormen...............................................................................................................................................29
4.2.3 Gevolgen.............................................................................................................................................30
4.3 Risico- en protectieve factoren.................................................................................................................32
4.3.1 Risicofactoren.....................................................................................................................................32
4.3.2 Protectieve factoren...........................................................................................................................32
4.4 Assessment................................................................................................................................................33
4.5 Implicaties voor hulpverlening..................................................................................................................34
4.5.1 Werkzame factoren............................................................................................................................34
4.5.2 Programma’s......................................................................................................................................34
4.5.3 Tools...................................................................................................................................................37
4.5.4 Preventie............................................................................................................................................37
Hoofdstuk 5: organisatie van hulpverlening bij IFG en relevante wetgeving.....................................................37
5.1 Organisatie hulpverlening.........................................................................................................................37
5.1.1 Meldpunt 1712...................................................................................................................................37
5.1.2 Hulpverlening bij hulpvraag...............................................................................................................38
5.1.3 Hulp organiseren................................................................................................................................39
5.1.4 Huidige organisatie van hulpverlening integrale jeugdhulp..............................................................40
5.1.5 Hulp organiseren zonder hulpvraag...................................................................................................40
5.1.5.1 Gemandateerde voorziening......................................................................................................40
5.1.5.2 MANO..........................................................................................................................................41
5.1.6 Van vrijwillige naar gedwongen hulp.................................................................................................42
5.1.7 Casus...................................................................................................................................................42
5.2 Wetgeving relevant bij IFG........................................................................................................................43
5.2.1 Beroepsgeheim..................................................................................................................................43
5.2.2 Doorbrekingsgronden voor beroepsgeheim......................................................................................44
5.2.3 hulpverleningsplicht...........................................................................................................................44
voorbeeldCasus...........................................................................................................................................45
Hoofdstuk 6: handelingsverlegenheid en aarzelingen als normaal onderdeel van het proces..........................46
6.1 Definitie.....................................................................................................................................................46
6.2 Handelingsverlegenheid als normaal onderdeel van het proces: oorzaken.............................................46
6.2.1 Cliëntgebonden factoren...................................................................................................................46
2
, 6.2.2 Organisatiegebonden factoren..........................................................................................................46
6.2.3 Persoonlijke factoren bij de hulpverlener..........................................................................................47
6.2.4 Samengevat........................................................................................................................................47
6.3 Handelingsverlegenheid als beroepsrisico................................................................................................48
6.4 Groeien in handelingsbekwaamheid.........................................................................................................48
Hoofdstuk 7: veiligheidsplanning – Signs of Safety.............................................................................................49
7.1 Veiligheidsplanning algemeen..................................................................................................................49
7.2 Veiligheidsplan bij partnergeweld.............................................................................................................49
7.2.1 Richtvragen.........................................................................................................................................49
7.2.2 Veiligheidsplan voor de kinderen.......................................................................................................50
7.2.3 Time out.............................................................................................................................................50
7.2.4 Psycho-educatie.................................................................................................................................51
7.2.5 Reddingsplan......................................................................................................................................51
7.3 Methodiek Signs of Safety (SOS)...............................................................................................................51
7.3.1 Praktijkelementen: jouw houding is cruciaal!....................................................................................52
7.3.2 Basiselementen..................................................................................................................................53
7.3.4 Aan de slag met het gezin..................................................................................................................54
7.3.5 Illustraties en voorbeelden................................................................................................................58
Hoofdstuk 8: adequaat reageren op seksueel grensoverschrijdend gedrag; het SENSOA Vlaggensysteem.....61
8.1 Wat is seksueel grensoverschrijdend gedrag?..........................................................................................61
8.1.1 Definitie geweld in het kinderrechtenverdrag...................................................................................61
8.1.2 Typologie geweld tegen kinderen......................................................................................................61
8.1.3 Waar hebben we het over?................................................................................................................62
8.2 Het SENSOA Vlaggensysteem: een pedagogisch instrument om SGG in te schatten en adequaat te
reageren..........................................................................................................................................................65
8.3 Hoe reageren op SGG bij kinderen en jongeren?.....................................................................................71
8.3.1 Stap 2: pedagogische respons............................................................................................................71
8.3.1.1 Pedagogische response korte termijn.........................................................................................71
8.3.1.2 Voorbeeld: rode vlag...................................................................................................................72
8.3.1.3 Pedagogische strategieën lange termijn.....................................................................................72
8.3.2 Stap 3: reflecteren op beleid?............................................................................................................72
Hoofdstuk 9: slachtoffer-daderbemiddeling.......................................................................................................74
3
, Les 1:
Definitie
Prevalentie
Herkenning en screening
WAT IS INTRAFAMILIAAL GEWELD?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt tegenover
een gezins- of familielid of (ex-)intieme partner én waarbij dit dwingend intimiderend gedrag gepaard gaat
met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed heeft” TE KENNEN + juiste zaken uit een
casus kunnen halen op het examen en hierbij kunnen vermelden of er sprake is van intrafamiliaal geweld en
waarom.
Geweld: fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische verdrukking, isolatie. Het kan gaan over
actief of passief geweld of dreiging met geweld. Het geweld kan zowel gepleegd worden door volwassenen als
door kinderen en adolescenten. Zowel kinderen als volwassenen kunnen er het slachtoffer van zijn. Men kan
zowel rechtstreeks als onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal geweld. Getuige zijn van geweld is in die
zin ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal: zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen die de ouderlijke taak vervullen) tgo.
kinderen, volwassenen tgo. ouderen, kinderen tgo. ouders en kinderen onderling. Huisvrienden vallen buiten
de afbakening van intrafamiliaal geweld.
VORMEN INTRAFAMILIAAL GEWELD
Er zijn veel verschillende vormen: de meest voorkomende/ besproken is van ouders naar kinderen.
Van kind naar kind: sibling geweld onder zussen en broers bijvoorbeeld.
Van een partner naar een ex partner.
4
Intrafamiliaal geweld.................................................................................................................................................1
Wat is intrafamiliaal geweld?................................................................................................................................4
Vormen intrafamiliaal geweld...............................................................................................................................4
Enkele prevalentiecijfers (cijfers VK).....................................................................................................................5
Herkenning en screening.......................................................................................................................................6
Voorbeeld: signalen kindermishandeling..........................................................................................................6
Belang van veiligheids- en risicotaxatie:...........................................................................................................7
Kind reflex....................................................................................................................................................10
Les 2: dynamieken bij partnergeweld.................................................................................................................11
1. Partnergeweld: een omkadering.................................................................................................................11
1.1 Een definitie...........................................................................................................................................11
1.2 Een juridische visie op partnergeweld..................................................................................................12
1.3 Partnergeweld in cijfers........................................................................................................................12
2.Typologieën..................................................................................................................................................12
2.1 Typologie partnergeweldenaars...........................................................................................................12
2.2 TYPOLOGIE Positie partners..................................................................................................................13
2.3 Vormen van partnergeweld..................................................................................................................14
3. Geweldcyclus...............................................................................................................................................16
3.1 Cyclisch verloop PG...............................................................................................................................16
3.2 Doorbreken van cyclisch verloop..........................................................................................................16
Hoofdstuk 3: impact van huiselijk geweld: chronische traumatisering, neurobiologische gevolgen,
traumabehandeling.............................................................................................................................................17
Overzicht.........................................................................................................................................................17
3.1 Vroegkinderlijke traumatisatie..................................................................................................................18
3.1.1 David: een voorbeeld.........................................................................................................................18
3.2 Neurobiologische impact..........................................................................................................................19
3.3 Veilige en onveilige hechting.....................................................................................................................21
3.3.1 IFG en hechting...................................................................................................................................21
3.4 Behandeling van (chronisch) trauma bij kinderen en jongeren................................................................23
3.4.1 Neurosequentieel Model van Therapie (NMT) (zie tekst Canvas).....................................................23
3.4.2 Stabilisatie methode bij chronische traumatisatie (STRUIK) (zie tekst Canvas)................................25
3.4.3 Speltherapie en creatieve therapie....................................................................................................25
3.4.4 Internal Family Systems (IFS).............................................................................................................26
3.4.5 EMDR..................................................................................................................................................27
3.4.6 Trauma Focused Cognitive Behavioral Therapy (TF-CBT)..................................................................27
1
, 3.4.7 Tools voor kinderen............................................................................................................................28
Hoofdstuk 4: impact van blootstelling aan huiselijk geweld..............................................................................29
Overzicht.........................................................................................................................................................29
4.1 Intro...........................................................................................................................................................29
4.2 Blootstelling van kinderen aan huiselijk geweld: prevalentie, vormen en gevolgen...............................29
4.2.1 Prevalentiecijfers................................................................................................................................29
4.2.2 Vormen...............................................................................................................................................29
4.2.3 Gevolgen.............................................................................................................................................30
4.3 Risico- en protectieve factoren.................................................................................................................32
4.3.1 Risicofactoren.....................................................................................................................................32
4.3.2 Protectieve factoren...........................................................................................................................32
4.4 Assessment................................................................................................................................................33
4.5 Implicaties voor hulpverlening..................................................................................................................34
4.5.1 Werkzame factoren............................................................................................................................34
4.5.2 Programma’s......................................................................................................................................34
4.5.3 Tools...................................................................................................................................................37
4.5.4 Preventie............................................................................................................................................37
Hoofdstuk 5: organisatie van hulpverlening bij IFG en relevante wetgeving.....................................................37
5.1 Organisatie hulpverlening.........................................................................................................................37
5.1.1 Meldpunt 1712...................................................................................................................................37
5.1.2 Hulpverlening bij hulpvraag...............................................................................................................38
5.1.3 Hulp organiseren................................................................................................................................39
5.1.4 Huidige organisatie van hulpverlening integrale jeugdhulp..............................................................40
5.1.5 Hulp organiseren zonder hulpvraag...................................................................................................40
5.1.5.1 Gemandateerde voorziening......................................................................................................40
5.1.5.2 MANO..........................................................................................................................................41
5.1.6 Van vrijwillige naar gedwongen hulp.................................................................................................42
5.1.7 Casus...................................................................................................................................................42
5.2 Wetgeving relevant bij IFG........................................................................................................................43
5.2.1 Beroepsgeheim..................................................................................................................................43
5.2.2 Doorbrekingsgronden voor beroepsgeheim......................................................................................44
5.2.3 hulpverleningsplicht...........................................................................................................................44
voorbeeldCasus...........................................................................................................................................45
Hoofdstuk 6: handelingsverlegenheid en aarzelingen als normaal onderdeel van het proces..........................46
6.1 Definitie.....................................................................................................................................................46
6.2 Handelingsverlegenheid als normaal onderdeel van het proces: oorzaken.............................................46
6.2.1 Cliëntgebonden factoren...................................................................................................................46
2
, 6.2.2 Organisatiegebonden factoren..........................................................................................................46
6.2.3 Persoonlijke factoren bij de hulpverlener..........................................................................................47
6.2.4 Samengevat........................................................................................................................................47
6.3 Handelingsverlegenheid als beroepsrisico................................................................................................48
6.4 Groeien in handelingsbekwaamheid.........................................................................................................48
Hoofdstuk 7: veiligheidsplanning – Signs of Safety.............................................................................................49
7.1 Veiligheidsplanning algemeen..................................................................................................................49
7.2 Veiligheidsplan bij partnergeweld.............................................................................................................49
7.2.1 Richtvragen.........................................................................................................................................49
7.2.2 Veiligheidsplan voor de kinderen.......................................................................................................50
7.2.3 Time out.............................................................................................................................................50
7.2.4 Psycho-educatie.................................................................................................................................51
7.2.5 Reddingsplan......................................................................................................................................51
7.3 Methodiek Signs of Safety (SOS)...............................................................................................................51
7.3.1 Praktijkelementen: jouw houding is cruciaal!....................................................................................52
7.3.2 Basiselementen..................................................................................................................................53
7.3.4 Aan de slag met het gezin..................................................................................................................54
7.3.5 Illustraties en voorbeelden................................................................................................................58
Hoofdstuk 8: adequaat reageren op seksueel grensoverschrijdend gedrag; het SENSOA Vlaggensysteem.....61
8.1 Wat is seksueel grensoverschrijdend gedrag?..........................................................................................61
8.1.1 Definitie geweld in het kinderrechtenverdrag...................................................................................61
8.1.2 Typologie geweld tegen kinderen......................................................................................................61
8.1.3 Waar hebben we het over?................................................................................................................62
8.2 Het SENSOA Vlaggensysteem: een pedagogisch instrument om SGG in te schatten en adequaat te
reageren..........................................................................................................................................................65
8.3 Hoe reageren op SGG bij kinderen en jongeren?.....................................................................................71
8.3.1 Stap 2: pedagogische respons............................................................................................................71
8.3.1.1 Pedagogische response korte termijn.........................................................................................71
8.3.1.2 Voorbeeld: rode vlag...................................................................................................................72
8.3.1.3 Pedagogische strategieën lange termijn.....................................................................................72
8.3.2 Stap 3: reflecteren op beleid?............................................................................................................72
Hoofdstuk 9: slachtoffer-daderbemiddeling.......................................................................................................74
3
, Les 1:
Definitie
Prevalentie
Herkenning en screening
WAT IS INTRAFAMILIAAL GEWELD?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt tegenover
een gezins- of familielid of (ex-)intieme partner én waarbij dit dwingend intimiderend gedrag gepaard gaat
met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed heeft” TE KENNEN + juiste zaken uit een
casus kunnen halen op het examen en hierbij kunnen vermelden of er sprake is van intrafamiliaal geweld en
waarom.
Geweld: fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische verdrukking, isolatie. Het kan gaan over
actief of passief geweld of dreiging met geweld. Het geweld kan zowel gepleegd worden door volwassenen als
door kinderen en adolescenten. Zowel kinderen als volwassenen kunnen er het slachtoffer van zijn. Men kan
zowel rechtstreeks als onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal geweld. Getuige zijn van geweld is in die
zin ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal: zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen die de ouderlijke taak vervullen) tgo.
kinderen, volwassenen tgo. ouderen, kinderen tgo. ouders en kinderen onderling. Huisvrienden vallen buiten
de afbakening van intrafamiliaal geweld.
VORMEN INTRAFAMILIAAL GEWELD
Er zijn veel verschillende vormen: de meest voorkomende/ besproken is van ouders naar kinderen.
Van kind naar kind: sibling geweld onder zussen en broers bijvoorbeeld.
Van een partner naar een ex partner.
4
