Arbeidsrecht
2024-2025
0
,INLEIDING ....................................................................................................................................................... 1
WAT IS SOCIAAL RECHT ................................................................................................................................................... 1
Arbeidsrecht ............................................................................................................................................................1
Socialezekerheidsrecht:............................................................................................................................................1
ONTSTAAN VAN HET ARBEIDSRECHT ................................................................................................................................ 2
19e eeuw: ............................................................................................................................................................... 2
ontstaan van de “Sociale kwestie”: .......................................................................................................................... 2
Eerste sociale wetten: .......................................................................................................................................................... 2
Verdere ontwikkeling door: .................................................................................................................................................. 2
Ontstaan van een aparte rechtstak => het arbeidsrecht............................................................................................ 2
1 - JURIDISCHE TEWERKSTELLINGSVORMEN.................................................................................................. 3
1.1 Eerste onderscheid: eigen baas of niet? ................................................................................................................3
1.2 Tweede onderscheid: arbeidsovereenkomst of statuut? ........................................................................................3
a) in dienst van een privépersoon (= onderneming of natuurlijk persoon): ............................................................................. 3
b) in dienst van de overheid (= publiek persoon): ................................................................................................................... 3
2 - AAN DE SLAG .............................................................................................................................................. 5
2.1 Starten als zelfstandige ..................................................................................................................................... 5
2.2 Werken bij de overheid....................................................................................................................................... 5
2.3 Werken als werknemer ...................................................................................................................................... 5
2.3.1 Inschrijving als werkzoekende: ..................................................................................................................................... 5
2.3.2 De aanwerving ............................................................................................................................................................. 6
2.3.3 Het contract ................................................................................................................................................................. 7
3 - DE ARBEIDSOVEREENKOMST .................................................................................................................... 8
WAT IS EEN ARBEIDSOVEREENKOMST? ............................................................................................................................. 8
Gezag .................................................................................................................................................................... 8
Schijnzelfstandige – schijnwerknemer ..................................................................................................................... 8
Hoe bestaan van gezag beoordelen? ........................................................................................................................ 8
SOORTEN ARBEIDSOVEREENKOMSTEN ............................................................................................................................. 9
1. Naargelang de AARD van het werk ...................................................................................................................... 9
Arbeiders v. bedienden ......................................................................................................................................................... 9
Andere categorieën .............................................................................................................................................................. 9
2. Naargelang de DUUR van de overeenkomst ........................................................................................................ 10
Wat? .................................................................................................................................................................................. 10
Opeenvolgende arbeidsovereenkomsten van bepaalde tijd? ............................................................................................... 10
Vervangingsovereenkomst ................................................................................................................................................. 11
Uitzendarbeid .................................................................................................................................................................... 11
3. Naargelang de OMVANG van het werk .............................................................................................................. 13
Wat? .................................................................................................................................................................................. 13
Flexi-jobs ........................................................................................................................................................................... 13
INHOUD VAN DE AO ..................................................................................................................................................... 14
Contractsvrijheid ................................................................................................................................................... 14
Vaak voorkomende bedingen: ................................................................................................................................ 14
Proefbeding: ...................................................................................................................................................................... 14
Concurrentiebeding: .......................................................................................................................................................... 14
Scholingsbeding: ................................................................................................................................................................ 14
Bemiddelingsbeding: ......................................................................................................................................................... 14
Verboden bedingen ............................................................................................................................................................ 14
4 - COLLECTIEF ARBEIDSRECHT ..................................................................................................................... 15
1. SOCIAAL OVERLEG .................................................................................................................................................... 15
Wat is sociaal overleg? ........................................................................................................................................... 15
Ontstaan sociaal overleg........................................................................................................................................ 15
Actoren sociaal overleg .......................................................................................................................................... 15
1
, Langs werknemerskant: ..................................................................................................................................................... 15
Langs werkgeverskant:....................................................................................................................................................... 16
Functionele rechtspersoonlijkheid ...................................................................................................................................... 16
Organen sociaal overleg ......................................................................................................................................... 16
Waar?................................................................................................................................................................................. 16
Organen buiten de onderneming ........................................................................................................................................ 17
Organen binnen de onderneming ....................................................................................................................................... 18
2. DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST .................................................................................................................. 20
Partijen .................................................................................................................................................................20
Inhoud...................................................................................................................................................................20
Normatieve bepalingen ...................................................................................................................................................... 20
Obligatoire bepalingen ....................................................................................................................................................... 20
Vormvereisten ....................................................................................................................................................... 21
Duur ...................................................................................................................................................................... 21
Bindende kracht ....................................................................................................................................................22
Principiële binding .............................................................................................................................................................. 22
Suppletieve binding............................................................................................................................................................ 22
Veralgemeende binding ..................................................................................................................................................... 22
Voortgezette binding ......................................................................................................................................................... 22
3. HET ARBEIDSREGLEMENT ........................................................................................................................................... 23
Begrip en toepassingsgebied .................................................................................................................................. 23
Opstelling en wijziging (in de privésector) ................................................................................................................ 23
Bekendmaking....................................................................................................................................................... 23
Inhoud................................................................................................................................................................... 23
verplichte vermeldingen volgens Arbeidsreglementenwet: ................................................................................................. 23
Verplichte vermeldingen volgens andere wetten en besluiten: ............................................................................................ 24
Facultatieve vermeldingen: ................................................................................................................................................ 24
4. HIËRARCHIE VAN DE RECHTSBRONNEN ........................................................................................................................ 26
5 – UITVOERING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST ...................................................................................... 27
1 - VERPLICHTINGEN VAN DE PARTIJEN ............................................................................................................................ 27
1. Verplichtingen van de werknemer ....................................................................................................................... 27
2. Verplichtingen van de werkgever ........................................................................................................................ 27
2 – AANSPRAKELIJKHEID VAN DE PARTIJEN ...................................................................................................................... 28
1. Aansprakelijkheid van de werknemer ..................................................................................................................28
2. Aansprakelijkheid van de werkgever ...................................................................................................................28
6 – SCHORSING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST ....................................................................................... 29
1 – OVERMACHT ......................................................................................................................................................... 29
2 – STAKING............................................................................................................................................................... 29
3 – ONVOLLEDIGE ARBEIDSDAG ...................................................................................................................................... 30
1. Onvrijwillige vertraging of afwezigheid ............................................................................................................... 30
2. Arbeid niet kunnen beginnen of voortzetten ........................................................................................................ 30
4 - JAARLIJKSE VAKANTIE............................................................................................................................................... 30
1. Recht op vakantie............................................................................................................................................... 30
2. Tijdstip van vakantie .......................................................................................................................................... 31
3. Vakantiegeld ...................................................................................................................................................... 31
5 - MOEDERSCHAP ....................................................................................................................................................... 32
1. Moederschapsrust .......................................................................................................................................................... 32
2. Zwangerschapsonderzoeken .......................................................................................................................................... 32
3. Profylactisch verlof ......................................................................................................................................................... 33
4. Borstvoedingspauzes...................................................................................................................................................... 34
6. Zetelen in de arbeidsgerechten ....................................................................................................................................... 34
7. Vormingsverlof ............................................................................................................................................................... 34
8. Politiek verlof ................................................................................................................................................................. 35
9. Voorlopige hechtenis ...................................................................................................................................................... 35
10. Kort verzuim ................................................................................................................................................................. 35
2
, 11. geboorteverlof .............................................................................................................................................................. 36
Omgezet moederschapsverlof ............................................................................................................................................ 37
12. Adoptieverlof ................................................................................................................................................................ 37
13. Pleegzorg- en pleegouderverlof .................................................................................................................................... 38
14. Verlof om dwingende redenen ...................................................................................................................................... 39
15. Zorgverlof ..................................................................................................................................................................... 39
16. Arbeidsongeschiktheid ................................................................................................................................................. 40
17. Loopbaanonderbreking, tijdskrediet en thematische verloven ....................................................................................... 42
18. Tijdelijke werkloosheid ................................................................................................................................................. 43
19. Conventionele schorsing ............................................................................................................................................... 43
7 - ARBEIDSREGLEMENTERING ..................................................................................................................... 44
1. ARBEIDSDUUR......................................................................................................................................................... 44
1 -Begrip ................................................................................................................................................................44
2 - Toepassingsgebied ............................................................................................................................................44
3 - Minimale arbeidsduurgrenzen ............................................................................................................................45
Elke werkperiode................................................................................................................................................................ 45
Wekelijkse arbeidsduur ...................................................................................................................................................... 45
4 - Maximale arbeidsduurgrenzen ...........................................................................................................................45
In een vaste arbeidsregeling ............................................................................................................................................... 45
In een flexibele arbeidsregeling .......................................................................................................................................... 45
Glijdende uurroosters ......................................................................................................................................................... 45
Vierdagenwerkweek ........................................................................................................................................................... 46
Wisselende werkweek ........................................................................................................................................................ 46
5 - Overwerk .........................................................................................................................................................46
1- Toegelaten situaties van overwerk .................................................................................................................................. 46
2- Inhaalrust ....................................................................................................................................................................... 47
3 - Overloon ....................................................................................................................................................................... 47
6 - Rustpauzes .......................................................................................................................................................48
7 – Nachtarbeid .....................................................................................................................................................48
8 – Zondagsrust .....................................................................................................................................................48
9- Recht op deconnectie .........................................................................................................................................48
Achtergrond ....................................................................................................................................................................... 48
Nieuwe verplichting (Arbeidsdealwet) ................................................................................................................................ 48
Verplichte elementen ......................................................................................................................................................... 48
Toepassingsgebied ............................................................................................................................................................. 48
10 – Wettelijke feestdagen .....................................................................................................................................49
Recht op feestdagen .......................................................................................................................................................... 49
Tewerkstellingsverbod ....................................................................................................................................................... 49
Vervangingsdagen ............................................................................................................................................................. 49
Recht op loon ..................................................................................................................................................................... 50
2. LOON EN LOONBESCHERMING .................................................................................................................................... 51
1 -Begrip loon ........................................................................................................................................................ 51
Wat is loon?........................................................................................................................................................................ 51
2 - Loonvorming .................................................................................................................................................... 51
Wie bepaalt het loon? ......................................................................................................................................................... 51
3 - Loonbescherming ..............................................................................................................................................52
1 -Waarom loonbescherming? ............................................................................................................................................ 52
2 - Begrip loon in Loonbeschermingswet ............................................................................................................................ 52
3 - Wijze van betaling.......................................................................................................................................................... 52
4 - Frequentie en tijdstip van betaling ................................................................................................................................. 52
5 - Document van betaling .................................................................................................................................................. 52
6 - Inhoudingen op het loon ................................................................................................................................................ 52
4 - Loonoverdracht en -beslag ................................................................................................................................ 53
1 - Begrippen ...................................................................................................................................................................... 53
2 - Rol van de werkgever ..................................................................................................................................................... 53
3 - Op welk loon .................................................................................................................................................................. 53
8 - BEËINDIGEN VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST ....................................................................................... 54
3
,1. WIJZEN VAN BEËINDIGING ..........................................................................................................................................54
1 - Wederzijdse toestemming ..................................................................................................................................54
2 - Ontbindend beding ...........................................................................................................................................54
Een ontbindende tijdsbepaling ........................................................................................................................................... 54
Een ontbindende voorwaarde ............................................................................................................................................. 54
3 - Overmacht ........................................................................................................................................................ 55
4 - Overlijden ......................................................................................................................................................... 55
Overlijden van de WN ......................................................................................................................................................... 55
Overlijden van de WG ......................................................................................................................................................... 55
5 - Verstrijken van de termijn/voltooien werk ........................................................................................................... 55
6 – Ontslag ............................................................................................................................................................56
1. Ontslag wegens dringende reden .................................................................................................................................... 56
7 - Opzegging......................................................................................................................................................... 57
Vormvereisten ................................................................................................................................................................... 57
Opzeggingstermijn ............................................................................................................................................................ 58
8 - Onregelmatige beëindiging ................................................................................................................................60
Expliciet ontslag ................................................................................................................................................................. 60
Impliciet ontslag ................................................................................................................................................................. 60
9 - Ontslagmotivering ............................................................................................................................................ 61
Cao nr. 109 van 12 februari 2014 voorziet algemeen kader betreffende de ontslagmotivering: ............................................ 61
Toepassingsgebied ............................................................................................................................................................. 61
10 - Ontslagbescherming ....................................................................................................................................... 61
11 - Beëindiging en arbeidsongeschiktheid ..............................................................................................................62
Medische overmacht .......................................................................................................................................................... 62
Arbeidsongeschiktheid en opzeggingstermijn .................................................................................................................... 62
2 - SOCIALE DOCUMENT BIJ EINDE ARBEIDSOVEREENKOMST ............................................................................................... 62
4
,Inleiding
WAT IS SOCIAAL RECHT
Arbeidsrecht
= onderdeel van privaatrecht
= bevat de rechtsregels mbt verhouding tussen burgers onderling, m.n. ARBEIDsverhouding tussen:
werknemer (WN) en werkgever (WG) = individueel arbeidsrecht
werknemers en werkgever(s) = collectief arbeidsrecht
o collectief arbeidrecht legt vast op welke wijze, in welke mate de WN’s als groep in overleg kunnen
treden met de werkgever en zelfs inspraak kunnen krijgen in de bedrijfsorganisatie.
Contractsvrijheid, gelijkwaardigheid van contractspartijen
Maar! Nuanceringen!
arbeidsrecht bevat veel dwingend recht
collectief arbeidsrecht als extra/eigen bron van recht
Socialezekerheidsrecht:
= onderdeel van publiekrecht
= bevat de rechtsregels mbt verhouding tussen burger en overheid,
m.n. rechten op sociale zekerheid (cf. art. 23 Gw.: sociale grondrechten) die burger kan inroepen/opeisen tegenover de
overheid (cf. verzorgingsstaat) ingeval van “sociale risico’s”.
EENZIJDIG => dominantie van overheid
1
, ONTSTAAN VAN HET ARBEIDSRECHT
19e eeuw:
❖ industrieel-kapitalistische productiewijze werd dominant
❖ loonarbeid als overheersende tewerkstellingsvorm
Contract tussen werkgever en werknemer
→ In de praktijk principes van burgerlijk recht: gelijkheid en vrijheid grotendeels fictie
(cf. Decreet d’Allarde 1791: vrijheid van beroepskeuze vs. gilden + vrij beroep doen op
arbeidskracht anderen)
→ Geen sprake van een gelijke onderhandelingspositie
(cf. werkmansboekje – art. 1781 BW – Wet Le Chapelier 1791 – coalitieverbod art. 415 Sw.)
ontstaan van de “Sociale kwestie”:
Door de miserabele werk- en leefomstandigheden werkvolk (arbeidersproletariaat)
→ sociale onrusten (1886), opkomst socialisme => verplichtten overheid tot opstellen nieuwe regels te
bescherming van de werkende klasse
Eerste sociale wetten:
1887: loonbescherming
1889: vrouwen- en kinderarbeid
1896: werkplaatsreglement
1900: wet op arbeidsovereenkomsten
1905: verplichte zondagsrust
Verdere ontwikkeling door:
1893: algemeen meervoudig stemrecht
1921: vrijheid van vereniging
Ontstaan van een aparte rechtstak => het arbeidsrecht
→ uitzonderingsrecht ten opzichte van het burgerlijk recht
→ beschermend recht voor de werknemer → art. 6 WAO
2
, 1 - Juridische tewerkstellingsvormen
In levensonderhoud voorzien? → betaald werken!
Kan op verschillende manieren
verschillende juridische tewerkstellingsvormen (= sociale statuten) met eigen logica, kenmerken, voor- en
nadelen
2 onderscheidingscriteria:
1. Werk je onder gezag of niet?
2. Werk je voor een publiek of privaat persoon?
1.1 Eerste onderscheid: eigen baas of niet?
werken als zelfstandige werken in dienstverband
onderscheid: ligt in het (juridisch) element GEZAG. => algemene criteria gezag in ARW (Programmawet)
De zelfstandige:
- ervaart geen gezag
- heeft meerdere klanten; “overeenkomsten van aanneming” → burgerlijk en handelsrecht
- door de wetgever als zelfstandigen beschouwd:
mensen die winst maken met een nijverheids-, handels- of landbouwbedrijf; bestuurders van
vennootschappen; beoefenaars van vrije beroepen
Let wel!
Sommige beroepen: zowel in dienstverband of als zelfstandige
combinatie mogelijk: cf. zelfstandige in bijberoep
1.2 Tweede onderscheid: arbeidsovereenkomst of statuut?
= werken in dienstverband:
a) in dienst van een privépersoon (= onderneming of natuurlijk persoon):
- door een arbeidsovereenkomst; → sociaal recht
- werkgever en werknemer (= loontrekkende)
- onderworpen aan Arbeidsovereenkomstenwet (= WAO) 3 juli 1978
- verder onderscheid: arbeiders, bedienden, handelsvertegenwoordigers en dienstboden.
b) in dienst van de overheid (= publiek persoon):
- door een statuut of rechtspositieregeling (eenzijdig opgelegd en gewijzigd!) → bestuursrecht
- (statutaire) ambtenaren
- een benoeming of aanstelling
Let wel!
Er bestaat ook contractueel overheidspersoneel:
→ Uitzonderlijk: voor welbepaalde taken of reden
→ arbeidsovereenkomst: onderworpen aan WAO!
Samenvattend:
3
2024-2025
0
,INLEIDING ....................................................................................................................................................... 1
WAT IS SOCIAAL RECHT ................................................................................................................................................... 1
Arbeidsrecht ............................................................................................................................................................1
Socialezekerheidsrecht:............................................................................................................................................1
ONTSTAAN VAN HET ARBEIDSRECHT ................................................................................................................................ 2
19e eeuw: ............................................................................................................................................................... 2
ontstaan van de “Sociale kwestie”: .......................................................................................................................... 2
Eerste sociale wetten: .......................................................................................................................................................... 2
Verdere ontwikkeling door: .................................................................................................................................................. 2
Ontstaan van een aparte rechtstak => het arbeidsrecht............................................................................................ 2
1 - JURIDISCHE TEWERKSTELLINGSVORMEN.................................................................................................. 3
1.1 Eerste onderscheid: eigen baas of niet? ................................................................................................................3
1.2 Tweede onderscheid: arbeidsovereenkomst of statuut? ........................................................................................3
a) in dienst van een privépersoon (= onderneming of natuurlijk persoon): ............................................................................. 3
b) in dienst van de overheid (= publiek persoon): ................................................................................................................... 3
2 - AAN DE SLAG .............................................................................................................................................. 5
2.1 Starten als zelfstandige ..................................................................................................................................... 5
2.2 Werken bij de overheid....................................................................................................................................... 5
2.3 Werken als werknemer ...................................................................................................................................... 5
2.3.1 Inschrijving als werkzoekende: ..................................................................................................................................... 5
2.3.2 De aanwerving ............................................................................................................................................................. 6
2.3.3 Het contract ................................................................................................................................................................. 7
3 - DE ARBEIDSOVEREENKOMST .................................................................................................................... 8
WAT IS EEN ARBEIDSOVEREENKOMST? ............................................................................................................................. 8
Gezag .................................................................................................................................................................... 8
Schijnzelfstandige – schijnwerknemer ..................................................................................................................... 8
Hoe bestaan van gezag beoordelen? ........................................................................................................................ 8
SOORTEN ARBEIDSOVEREENKOMSTEN ............................................................................................................................. 9
1. Naargelang de AARD van het werk ...................................................................................................................... 9
Arbeiders v. bedienden ......................................................................................................................................................... 9
Andere categorieën .............................................................................................................................................................. 9
2. Naargelang de DUUR van de overeenkomst ........................................................................................................ 10
Wat? .................................................................................................................................................................................. 10
Opeenvolgende arbeidsovereenkomsten van bepaalde tijd? ............................................................................................... 10
Vervangingsovereenkomst ................................................................................................................................................. 11
Uitzendarbeid .................................................................................................................................................................... 11
3. Naargelang de OMVANG van het werk .............................................................................................................. 13
Wat? .................................................................................................................................................................................. 13
Flexi-jobs ........................................................................................................................................................................... 13
INHOUD VAN DE AO ..................................................................................................................................................... 14
Contractsvrijheid ................................................................................................................................................... 14
Vaak voorkomende bedingen: ................................................................................................................................ 14
Proefbeding: ...................................................................................................................................................................... 14
Concurrentiebeding: .......................................................................................................................................................... 14
Scholingsbeding: ................................................................................................................................................................ 14
Bemiddelingsbeding: ......................................................................................................................................................... 14
Verboden bedingen ............................................................................................................................................................ 14
4 - COLLECTIEF ARBEIDSRECHT ..................................................................................................................... 15
1. SOCIAAL OVERLEG .................................................................................................................................................... 15
Wat is sociaal overleg? ........................................................................................................................................... 15
Ontstaan sociaal overleg........................................................................................................................................ 15
Actoren sociaal overleg .......................................................................................................................................... 15
1
, Langs werknemerskant: ..................................................................................................................................................... 15
Langs werkgeverskant:....................................................................................................................................................... 16
Functionele rechtspersoonlijkheid ...................................................................................................................................... 16
Organen sociaal overleg ......................................................................................................................................... 16
Waar?................................................................................................................................................................................. 16
Organen buiten de onderneming ........................................................................................................................................ 17
Organen binnen de onderneming ....................................................................................................................................... 18
2. DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST .................................................................................................................. 20
Partijen .................................................................................................................................................................20
Inhoud...................................................................................................................................................................20
Normatieve bepalingen ...................................................................................................................................................... 20
Obligatoire bepalingen ....................................................................................................................................................... 20
Vormvereisten ....................................................................................................................................................... 21
Duur ...................................................................................................................................................................... 21
Bindende kracht ....................................................................................................................................................22
Principiële binding .............................................................................................................................................................. 22
Suppletieve binding............................................................................................................................................................ 22
Veralgemeende binding ..................................................................................................................................................... 22
Voortgezette binding ......................................................................................................................................................... 22
3. HET ARBEIDSREGLEMENT ........................................................................................................................................... 23
Begrip en toepassingsgebied .................................................................................................................................. 23
Opstelling en wijziging (in de privésector) ................................................................................................................ 23
Bekendmaking....................................................................................................................................................... 23
Inhoud................................................................................................................................................................... 23
verplichte vermeldingen volgens Arbeidsreglementenwet: ................................................................................................. 23
Verplichte vermeldingen volgens andere wetten en besluiten: ............................................................................................ 24
Facultatieve vermeldingen: ................................................................................................................................................ 24
4. HIËRARCHIE VAN DE RECHTSBRONNEN ........................................................................................................................ 26
5 – UITVOERING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST ...................................................................................... 27
1 - VERPLICHTINGEN VAN DE PARTIJEN ............................................................................................................................ 27
1. Verplichtingen van de werknemer ....................................................................................................................... 27
2. Verplichtingen van de werkgever ........................................................................................................................ 27
2 – AANSPRAKELIJKHEID VAN DE PARTIJEN ...................................................................................................................... 28
1. Aansprakelijkheid van de werknemer ..................................................................................................................28
2. Aansprakelijkheid van de werkgever ...................................................................................................................28
6 – SCHORSING VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST ....................................................................................... 29
1 – OVERMACHT ......................................................................................................................................................... 29
2 – STAKING............................................................................................................................................................... 29
3 – ONVOLLEDIGE ARBEIDSDAG ...................................................................................................................................... 30
1. Onvrijwillige vertraging of afwezigheid ............................................................................................................... 30
2. Arbeid niet kunnen beginnen of voortzetten ........................................................................................................ 30
4 - JAARLIJKSE VAKANTIE............................................................................................................................................... 30
1. Recht op vakantie............................................................................................................................................... 30
2. Tijdstip van vakantie .......................................................................................................................................... 31
3. Vakantiegeld ...................................................................................................................................................... 31
5 - MOEDERSCHAP ....................................................................................................................................................... 32
1. Moederschapsrust .......................................................................................................................................................... 32
2. Zwangerschapsonderzoeken .......................................................................................................................................... 32
3. Profylactisch verlof ......................................................................................................................................................... 33
4. Borstvoedingspauzes...................................................................................................................................................... 34
6. Zetelen in de arbeidsgerechten ....................................................................................................................................... 34
7. Vormingsverlof ............................................................................................................................................................... 34
8. Politiek verlof ................................................................................................................................................................. 35
9. Voorlopige hechtenis ...................................................................................................................................................... 35
10. Kort verzuim ................................................................................................................................................................. 35
2
, 11. geboorteverlof .............................................................................................................................................................. 36
Omgezet moederschapsverlof ............................................................................................................................................ 37
12. Adoptieverlof ................................................................................................................................................................ 37
13. Pleegzorg- en pleegouderverlof .................................................................................................................................... 38
14. Verlof om dwingende redenen ...................................................................................................................................... 39
15. Zorgverlof ..................................................................................................................................................................... 39
16. Arbeidsongeschiktheid ................................................................................................................................................. 40
17. Loopbaanonderbreking, tijdskrediet en thematische verloven ....................................................................................... 42
18. Tijdelijke werkloosheid ................................................................................................................................................. 43
19. Conventionele schorsing ............................................................................................................................................... 43
7 - ARBEIDSREGLEMENTERING ..................................................................................................................... 44
1. ARBEIDSDUUR......................................................................................................................................................... 44
1 -Begrip ................................................................................................................................................................44
2 - Toepassingsgebied ............................................................................................................................................44
3 - Minimale arbeidsduurgrenzen ............................................................................................................................45
Elke werkperiode................................................................................................................................................................ 45
Wekelijkse arbeidsduur ...................................................................................................................................................... 45
4 - Maximale arbeidsduurgrenzen ...........................................................................................................................45
In een vaste arbeidsregeling ............................................................................................................................................... 45
In een flexibele arbeidsregeling .......................................................................................................................................... 45
Glijdende uurroosters ......................................................................................................................................................... 45
Vierdagenwerkweek ........................................................................................................................................................... 46
Wisselende werkweek ........................................................................................................................................................ 46
5 - Overwerk .........................................................................................................................................................46
1- Toegelaten situaties van overwerk .................................................................................................................................. 46
2- Inhaalrust ....................................................................................................................................................................... 47
3 - Overloon ....................................................................................................................................................................... 47
6 - Rustpauzes .......................................................................................................................................................48
7 – Nachtarbeid .....................................................................................................................................................48
8 – Zondagsrust .....................................................................................................................................................48
9- Recht op deconnectie .........................................................................................................................................48
Achtergrond ....................................................................................................................................................................... 48
Nieuwe verplichting (Arbeidsdealwet) ................................................................................................................................ 48
Verplichte elementen ......................................................................................................................................................... 48
Toepassingsgebied ............................................................................................................................................................. 48
10 – Wettelijke feestdagen .....................................................................................................................................49
Recht op feestdagen .......................................................................................................................................................... 49
Tewerkstellingsverbod ....................................................................................................................................................... 49
Vervangingsdagen ............................................................................................................................................................. 49
Recht op loon ..................................................................................................................................................................... 50
2. LOON EN LOONBESCHERMING .................................................................................................................................... 51
1 -Begrip loon ........................................................................................................................................................ 51
Wat is loon?........................................................................................................................................................................ 51
2 - Loonvorming .................................................................................................................................................... 51
Wie bepaalt het loon? ......................................................................................................................................................... 51
3 - Loonbescherming ..............................................................................................................................................52
1 -Waarom loonbescherming? ............................................................................................................................................ 52
2 - Begrip loon in Loonbeschermingswet ............................................................................................................................ 52
3 - Wijze van betaling.......................................................................................................................................................... 52
4 - Frequentie en tijdstip van betaling ................................................................................................................................. 52
5 - Document van betaling .................................................................................................................................................. 52
6 - Inhoudingen op het loon ................................................................................................................................................ 52
4 - Loonoverdracht en -beslag ................................................................................................................................ 53
1 - Begrippen ...................................................................................................................................................................... 53
2 - Rol van de werkgever ..................................................................................................................................................... 53
3 - Op welk loon .................................................................................................................................................................. 53
8 - BEËINDIGEN VAN DE ARBEIDSOVEREENKOMST ....................................................................................... 54
3
,1. WIJZEN VAN BEËINDIGING ..........................................................................................................................................54
1 - Wederzijdse toestemming ..................................................................................................................................54
2 - Ontbindend beding ...........................................................................................................................................54
Een ontbindende tijdsbepaling ........................................................................................................................................... 54
Een ontbindende voorwaarde ............................................................................................................................................. 54
3 - Overmacht ........................................................................................................................................................ 55
4 - Overlijden ......................................................................................................................................................... 55
Overlijden van de WN ......................................................................................................................................................... 55
Overlijden van de WG ......................................................................................................................................................... 55
5 - Verstrijken van de termijn/voltooien werk ........................................................................................................... 55
6 – Ontslag ............................................................................................................................................................56
1. Ontslag wegens dringende reden .................................................................................................................................... 56
7 - Opzegging......................................................................................................................................................... 57
Vormvereisten ................................................................................................................................................................... 57
Opzeggingstermijn ............................................................................................................................................................ 58
8 - Onregelmatige beëindiging ................................................................................................................................60
Expliciet ontslag ................................................................................................................................................................. 60
Impliciet ontslag ................................................................................................................................................................. 60
9 - Ontslagmotivering ............................................................................................................................................ 61
Cao nr. 109 van 12 februari 2014 voorziet algemeen kader betreffende de ontslagmotivering: ............................................ 61
Toepassingsgebied ............................................................................................................................................................. 61
10 - Ontslagbescherming ....................................................................................................................................... 61
11 - Beëindiging en arbeidsongeschiktheid ..............................................................................................................62
Medische overmacht .......................................................................................................................................................... 62
Arbeidsongeschiktheid en opzeggingstermijn .................................................................................................................... 62
2 - SOCIALE DOCUMENT BIJ EINDE ARBEIDSOVEREENKOMST ............................................................................................... 62
4
,Inleiding
WAT IS SOCIAAL RECHT
Arbeidsrecht
= onderdeel van privaatrecht
= bevat de rechtsregels mbt verhouding tussen burgers onderling, m.n. ARBEIDsverhouding tussen:
werknemer (WN) en werkgever (WG) = individueel arbeidsrecht
werknemers en werkgever(s) = collectief arbeidsrecht
o collectief arbeidrecht legt vast op welke wijze, in welke mate de WN’s als groep in overleg kunnen
treden met de werkgever en zelfs inspraak kunnen krijgen in de bedrijfsorganisatie.
Contractsvrijheid, gelijkwaardigheid van contractspartijen
Maar! Nuanceringen!
arbeidsrecht bevat veel dwingend recht
collectief arbeidsrecht als extra/eigen bron van recht
Socialezekerheidsrecht:
= onderdeel van publiekrecht
= bevat de rechtsregels mbt verhouding tussen burger en overheid,
m.n. rechten op sociale zekerheid (cf. art. 23 Gw.: sociale grondrechten) die burger kan inroepen/opeisen tegenover de
overheid (cf. verzorgingsstaat) ingeval van “sociale risico’s”.
EENZIJDIG => dominantie van overheid
1
, ONTSTAAN VAN HET ARBEIDSRECHT
19e eeuw:
❖ industrieel-kapitalistische productiewijze werd dominant
❖ loonarbeid als overheersende tewerkstellingsvorm
Contract tussen werkgever en werknemer
→ In de praktijk principes van burgerlijk recht: gelijkheid en vrijheid grotendeels fictie
(cf. Decreet d’Allarde 1791: vrijheid van beroepskeuze vs. gilden + vrij beroep doen op
arbeidskracht anderen)
→ Geen sprake van een gelijke onderhandelingspositie
(cf. werkmansboekje – art. 1781 BW – Wet Le Chapelier 1791 – coalitieverbod art. 415 Sw.)
ontstaan van de “Sociale kwestie”:
Door de miserabele werk- en leefomstandigheden werkvolk (arbeidersproletariaat)
→ sociale onrusten (1886), opkomst socialisme => verplichtten overheid tot opstellen nieuwe regels te
bescherming van de werkende klasse
Eerste sociale wetten:
1887: loonbescherming
1889: vrouwen- en kinderarbeid
1896: werkplaatsreglement
1900: wet op arbeidsovereenkomsten
1905: verplichte zondagsrust
Verdere ontwikkeling door:
1893: algemeen meervoudig stemrecht
1921: vrijheid van vereniging
Ontstaan van een aparte rechtstak => het arbeidsrecht
→ uitzonderingsrecht ten opzichte van het burgerlijk recht
→ beschermend recht voor de werknemer → art. 6 WAO
2
, 1 - Juridische tewerkstellingsvormen
In levensonderhoud voorzien? → betaald werken!
Kan op verschillende manieren
verschillende juridische tewerkstellingsvormen (= sociale statuten) met eigen logica, kenmerken, voor- en
nadelen
2 onderscheidingscriteria:
1. Werk je onder gezag of niet?
2. Werk je voor een publiek of privaat persoon?
1.1 Eerste onderscheid: eigen baas of niet?
werken als zelfstandige werken in dienstverband
onderscheid: ligt in het (juridisch) element GEZAG. => algemene criteria gezag in ARW (Programmawet)
De zelfstandige:
- ervaart geen gezag
- heeft meerdere klanten; “overeenkomsten van aanneming” → burgerlijk en handelsrecht
- door de wetgever als zelfstandigen beschouwd:
mensen die winst maken met een nijverheids-, handels- of landbouwbedrijf; bestuurders van
vennootschappen; beoefenaars van vrije beroepen
Let wel!
Sommige beroepen: zowel in dienstverband of als zelfstandige
combinatie mogelijk: cf. zelfstandige in bijberoep
1.2 Tweede onderscheid: arbeidsovereenkomst of statuut?
= werken in dienstverband:
a) in dienst van een privépersoon (= onderneming of natuurlijk persoon):
- door een arbeidsovereenkomst; → sociaal recht
- werkgever en werknemer (= loontrekkende)
- onderworpen aan Arbeidsovereenkomstenwet (= WAO) 3 juli 1978
- verder onderscheid: arbeiders, bedienden, handelsvertegenwoordigers en dienstboden.
b) in dienst van de overheid (= publiek persoon):
- door een statuut of rechtspositieregeling (eenzijdig opgelegd en gewijzigd!) → bestuursrecht
- (statutaire) ambtenaren
- een benoeming of aanstelling
Let wel!
Er bestaat ook contractueel overheidspersoneel:
→ Uitzonderlijk: voor welbepaalde taken of reden
→ arbeidsovereenkomst: onderworpen aan WAO!
Samenvattend:
3
