STRAFRECHT
Julie Boens
PROF. DR. JOËLLE ROZIE
TWEEDE BACHELOR
2025 - 2026
,INHOUD
Inleiding ..............................................................................................................................................3
Totstandkoming van het nieuwe strafwetboek ....................................................................................3
H1: de strafwet ....................................................................................................................................4
Wat? - Het legaliteitsbeginsel ............................................................................................................4
Draagwijdte van het beginsel .........................................................................................................5
Hoe? - de interpretatie van de wet .....................................................................................................6
Wie? – toepassing strafwet ratione personae .....................................................................................7
Waar? – toepassing strafwet ratione loci ............................................................................................8
Wanneer? – toepassing strafwet ratione temporis ............................................................................ 10
H2: het misdrijf .................................................................................................................................. 11
Constitutieve bestanddelen ............................................................................................................ 11
Classificatie van misdrijven ............................................................................................................ 14
Strafbare poging ............................................................................................................................. 18
Rechtvaardigingsgronden ............................................................................................................... 20
H3: de dader ...................................................................................................................................... 22
Schuldontheffingsgronden .............................................................................................................. 22
Daderschap en strafbare deelneming .............................................................................................. 23
Gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid ..................................................................................... 26
Verschoningsgronden..................................................................................................................... 29
H4: straffen ....................................................................................................................................... 30
Doelstellingen ................................................................................................................................ 31
Straffen natuurlijke persoon ............................................................................................................ 34
Straffen rechtspersonen ................................................................................................................. 35
Vrijheidsbenemende straf ............................................................................................................... 35
Vrijheidsbeperkende straffen .......................................................................................................... 39
Vermogensstraffen ......................................................................................................................... 42
Specifieke straffen toepasselijk op rechtspersonen .......................................................................... 44
Straffen in de bij wet bepaalde gevallen ........................................................................................... 45
Straftoemeting ............................................................................................................................... 45
H5: burgerrechtelijke bepalingen en beveiligingsmaatregelen............................................................... 51
Burgerrechtelijke aansprakelijkheid voor betaling van vermogensstraf .............................................. 51
Teruggave en schadevergoeding...................................................................................................... 51
Hoofdelijke veroordeling tot de kosten ............................................................................................. 52
Verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel .................................................................................. 53
Ontbinding van de rechtspersoon .................................................................................................... 53
1
, Onwaardigheid om te erven ............................................................................................................ 53
H6: tenietgaan van straffen en veroordelingen ..................................................................................... 53
Dood van de veroordeelde .............................................................................................................. 53
Uitwissing van veroordelingen ......................................................................................................... 54
Amnestie ....................................................................................................................................... 54
Herstel in eer en rechten ................................................................................................................. 54
Genade.......................................................................................................................................... 54
Herziening ..................................................................................................................................... 55
Verjaring van de straf ...................................................................................................................... 55
Diverse bepalingen ............................................................................................................................ 56
Gevolgen van veroordelingen uitgesproken in andere lidstaat van EU ................................................ 56
Toepassing van bepalingen van boek I op boek II & bijzondere strafwetten ......................................... 56
Conversiemechanisme................................................................................................................... 56
Chronologie: expertise feitenrechter ................................................................................................... 56
Examen ............................................................................................................................................. 57
2
, INLEIDING
TOTSTANDKOMING VAN HET NIEUWE STRAFWETBOEK
Oude strafwetboek gebaseerd op de Code Napoléon
- Schuldbegrip staat centraal, want ieder heeft de keuze tussen goed & kwaad
- Doelstelling bestraffing: vergelding
- Ondertussen is dit wel al gemoderniseerd
Drie basisprincipes als rode draad voor hervorming
- Accuraatheid: garantie rechtszekerheid
- Coherentie: mogelijkheid rechtsregel vlot toe te passen op concrete situaties
- Eenvoud: noodzakelijk voor iedereen die regels zal moeten toepassen, iedereen wordt geacht de
strafwet te kennen
Doelstellingen
- Aantal regels codificeren, herschrijven & vereenvoudigen
o Verdwijning categorie ‘overtredingen’
o Hoofdstraffen opgedeeld in niveaus
-> Individualisering is heel belangrijk
- Gevangenisstraf als ultimum remedium
-> Voorstelling nieuwe straffen
- Subsidiariteit
- Visie over doelstellingen van de straf
- Gelijkwaardige straffen met oog voor proportionaliteit
- Strafuitvoeringsrechtbank als centrale uitvoeringsinstantie
Aantal dingen zo belangrijk dat ze niet kunnen wachten tot inwerkingtreding nieuw strafwetboek
-> Opgenomen in oud strafwetboek
Belangrijke pijlers strafwet
- Benader met kritische geest
- Nooit veralgemenen
- Vermoeden van onschuld
o Pas echt volledig juridisch schuldig bevonden als alle rechtsmiddelen zijn uitgeput
Definitie strafrecht afhankelijk van moment & ruimte waarin het zich bevindt
Sleutelbegrippen strafrecht
- Misdrijf: algemene term
o Gedraging waarop de wet een sanctie stelt
o Niet alles wat moreel verwerpelijk is, is een misdrijf
o Enige onderscheid is toepasselijke strafniveau
- Dader
o Kan zowel natuurlijke als rechtspersoon zijn
▪ Dieren kunnen enkel instrument van misdrijf zijn
▪ Straffen voor rechtspersonen zijn ook onderverdeeld in niveaus, maar dit zijn
andere straffen dan voor natuurlijke personen
3
Julie Boens
PROF. DR. JOËLLE ROZIE
TWEEDE BACHELOR
2025 - 2026
,INHOUD
Inleiding ..............................................................................................................................................3
Totstandkoming van het nieuwe strafwetboek ....................................................................................3
H1: de strafwet ....................................................................................................................................4
Wat? - Het legaliteitsbeginsel ............................................................................................................4
Draagwijdte van het beginsel .........................................................................................................5
Hoe? - de interpretatie van de wet .....................................................................................................6
Wie? – toepassing strafwet ratione personae .....................................................................................7
Waar? – toepassing strafwet ratione loci ............................................................................................8
Wanneer? – toepassing strafwet ratione temporis ............................................................................ 10
H2: het misdrijf .................................................................................................................................. 11
Constitutieve bestanddelen ............................................................................................................ 11
Classificatie van misdrijven ............................................................................................................ 14
Strafbare poging ............................................................................................................................. 18
Rechtvaardigingsgronden ............................................................................................................... 20
H3: de dader ...................................................................................................................................... 22
Schuldontheffingsgronden .............................................................................................................. 22
Daderschap en strafbare deelneming .............................................................................................. 23
Gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid ..................................................................................... 26
Verschoningsgronden..................................................................................................................... 29
H4: straffen ....................................................................................................................................... 30
Doelstellingen ................................................................................................................................ 31
Straffen natuurlijke persoon ............................................................................................................ 34
Straffen rechtspersonen ................................................................................................................. 35
Vrijheidsbenemende straf ............................................................................................................... 35
Vrijheidsbeperkende straffen .......................................................................................................... 39
Vermogensstraffen ......................................................................................................................... 42
Specifieke straffen toepasselijk op rechtspersonen .......................................................................... 44
Straffen in de bij wet bepaalde gevallen ........................................................................................... 45
Straftoemeting ............................................................................................................................... 45
H5: burgerrechtelijke bepalingen en beveiligingsmaatregelen............................................................... 51
Burgerrechtelijke aansprakelijkheid voor betaling van vermogensstraf .............................................. 51
Teruggave en schadevergoeding...................................................................................................... 51
Hoofdelijke veroordeling tot de kosten ............................................................................................. 52
Verbeurdverklaring als beveiligingsmaatregel .................................................................................. 53
Ontbinding van de rechtspersoon .................................................................................................... 53
1
, Onwaardigheid om te erven ............................................................................................................ 53
H6: tenietgaan van straffen en veroordelingen ..................................................................................... 53
Dood van de veroordeelde .............................................................................................................. 53
Uitwissing van veroordelingen ......................................................................................................... 54
Amnestie ....................................................................................................................................... 54
Herstel in eer en rechten ................................................................................................................. 54
Genade.......................................................................................................................................... 54
Herziening ..................................................................................................................................... 55
Verjaring van de straf ...................................................................................................................... 55
Diverse bepalingen ............................................................................................................................ 56
Gevolgen van veroordelingen uitgesproken in andere lidstaat van EU ................................................ 56
Toepassing van bepalingen van boek I op boek II & bijzondere strafwetten ......................................... 56
Conversiemechanisme................................................................................................................... 56
Chronologie: expertise feitenrechter ................................................................................................... 56
Examen ............................................................................................................................................. 57
2
, INLEIDING
TOTSTANDKOMING VAN HET NIEUWE STRAFWETBOEK
Oude strafwetboek gebaseerd op de Code Napoléon
- Schuldbegrip staat centraal, want ieder heeft de keuze tussen goed & kwaad
- Doelstelling bestraffing: vergelding
- Ondertussen is dit wel al gemoderniseerd
Drie basisprincipes als rode draad voor hervorming
- Accuraatheid: garantie rechtszekerheid
- Coherentie: mogelijkheid rechtsregel vlot toe te passen op concrete situaties
- Eenvoud: noodzakelijk voor iedereen die regels zal moeten toepassen, iedereen wordt geacht de
strafwet te kennen
Doelstellingen
- Aantal regels codificeren, herschrijven & vereenvoudigen
o Verdwijning categorie ‘overtredingen’
o Hoofdstraffen opgedeeld in niveaus
-> Individualisering is heel belangrijk
- Gevangenisstraf als ultimum remedium
-> Voorstelling nieuwe straffen
- Subsidiariteit
- Visie over doelstellingen van de straf
- Gelijkwaardige straffen met oog voor proportionaliteit
- Strafuitvoeringsrechtbank als centrale uitvoeringsinstantie
Aantal dingen zo belangrijk dat ze niet kunnen wachten tot inwerkingtreding nieuw strafwetboek
-> Opgenomen in oud strafwetboek
Belangrijke pijlers strafwet
- Benader met kritische geest
- Nooit veralgemenen
- Vermoeden van onschuld
o Pas echt volledig juridisch schuldig bevonden als alle rechtsmiddelen zijn uitgeput
Definitie strafrecht afhankelijk van moment & ruimte waarin het zich bevindt
Sleutelbegrippen strafrecht
- Misdrijf: algemene term
o Gedraging waarop de wet een sanctie stelt
o Niet alles wat moreel verwerpelijk is, is een misdrijf
o Enige onderscheid is toepasselijke strafniveau
- Dader
o Kan zowel natuurlijke als rechtspersoon zijn
▪ Dieren kunnen enkel instrument van misdrijf zijn
▪ Straffen voor rechtspersonen zijn ook onderverdeeld in niveaus, maar dit zijn
andere straffen dan voor natuurlijke personen
3
