Strafprocesrecht - notities

Strafprocesrecht – samenvatting
Algemene beginselen strafprocesrecht
Definitie

Begrip

- Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging =
strafvordering
- De praktische toepassing van het materieel strafrecht kan slechts
worden gerealiseerd via het strafprocesrecht
- SPR is het geheel der rechtsregels betreffende de opsporing,
vervolging en berechting van personen die ervan verdacht worden
een misdrijf gepleegd te hebben gepleegd:
o Scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
o Rechtpositie van de verschillende betrokken personen
o Regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
o Regels m.b.t. tenuitvoerlegging van de beslissing van die
gerechten

Materieel v. formeel strafrecht

- Personen tot wie de regels gericht zijn
- => in de eerste plaats de overheid (politie, magistratuur)
o Strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd
door het OM) en de verdachte
o Beperkingen zijn nodig omdat wij leven in democratische
rechtsstaat.
- => uitzonderlijk: de burger
o Bv de verdachte, de getuige, degene bij wie een
onderzoeksmaatregel wordt uitgevoerd (bij huiszoeking, een
telefoontap,…), het slachtoffer
- Inhoud van de regels
o Hebben niet de ‘vanzelfsprekendheid’ van het materieel
strafrecht
o ‘spelregels’ waarover kan gediscussieerd worden
o Berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende
belangen (waarheidsvinding vs de bescherming van
fundamentele rechten van eenieder)
- De sanctionering van de schending der regels van materieel en
formeel strafrecht
o Materieel SR: op elk misdrijf staat een straf

, o SPR: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de
norm en is veelal niet op voorhand wet bepaald
 Soms nietig
 Soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
 Soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
 Soms is er geen sanctie
 Dikwijls onzeker

Doelstellingen van het strafproces

- Waarheidsvinding
- Bescherming van de individuele grondrechten
o Niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele
van eenieder
- Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele
grondrechten
o Oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
o Later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten
 De belangen van de burger en de verdachte wegen meer
door
 Concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak
 Slingerbeweging



Accusatoir v. inquisitoir proces

Principe

- Horizontaal versus verticale processtructuur
- Openbaar, mondeling, tegensprekelijk
- Geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk

Horizontaal versus verticale processtructuur

- Accusatoir = horizontale processtructuur
o Aanklager en verdediging op gelijke voet
o De partijen hebben het proces volledig in de handen en
bepalen welke onderzoeksverrichtingen zullen plaatsvinden
o Alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk
o Passieve rol van de rechter: toezien dat dat procedure correct
verloopt
o Volledige openbaarheid van het proces
- Inquisitoir = verticale processtructuur

Common law landen v. continentale landen

- Common law: meestal accusatoir

, - Contintentale landen: meestal inquisitoir, maar niet meer in de
zuivere vorm
o Inquisitoir vooronderzoek
 Opstellen van een strafdossier
o Tegensprekelijke procedure ten gronde (fase ter terechtzitting)
 De rechter kan bijkomend onderzoek bevelen

Verloop van het strafproces

Vooronderzoek Onderzoek ten gronde
Twee scenario’s
- Opsporingsonderzoek
- Gerechtelijk onderzoek
Kenmerken Kenmerken
- Geheim (intern, extern) - Openbaar (intern, extern)
- Beperkt tegensprekelijk - Tegensprekelijk
- Schriftelijk (strafdossier) - Mondeling




Is er altijd een vooronderzoek nodig? => Nee, bij een misdrijf kan je
rechtstreeks dagvaarden en zo kom je in fase 2.

Kenmerken van het vooronderzoek

Geheim karakter van het vooronderzoek

- Wettelijke grondslag:
o art. 28quinquies §1 en 57 §1 Sv.
- Doel:
o Onderzoek mag niet gedwarsboomd worden
o Vermijden van onnodige publiciteit, wat nadelig zou kunnen
zijn voor de verdachte
- Draagwijdte

, o Ten aanzien van verdachte en slachtoffer
 In principe niet betrokken bij de onderzoeksverichtingen
(behalve deze die op die persoon zelf betrekking
hebben)
 Resultaat ervan wordt ook niet medegedeeld (geen
inzake in het strafdossier)
 Er zijn uitzonderingen bv
 Verzoek tot inzage (art. 21bis en 6ter Sv.)
 Kopie PV van ondervraging (art. 28quinquies §2 en
57 §2 Sv.)
 Bij vrijheidsberoving: inzake in het strafdossier
(art. 21-22 WVH)
 Op het einde van het gerechtelijk onderzoek:
inzage in het strafdossier (art. 127 Sv.)
o Ten aanzien van publiek
 Principe: vooronderzoek is geheim en alle
procedurehandelingen vinden plaats achter gesloten
deuren
 Bv handhaving van de voorlopige hechtenis,
regeling der rechtspleging, controle van de
bijzondere opsporingsmethoden,…
 Er bestaan minderingen
 Persmededelingen (art. 28quinquies §3 en 57 §3
Sv.)
o Ook advocaat kan mededelingen aan de pers
doen
o Voor zover mogelijk moet de identiteit van
de betrokken partijen achtergehouden
worden
- Sanctionering
o Leidt niet tot nietigheid van het gehele onderzoek, maar kan
wel de nietigheid van bepaalde opsporingshandelingen tot
gevolg hebben
 Bv reality-tv (zware voet, het leven zoals het is: politie)
 Politierechters beslissen soms tot nietigheid van de
gefilmde onderzoekshandelingen en het daaruit
verkregen bewijsmateriaal wegens privacy en
geheim van het onderzoek.
o Schending van beroepsgeheim (art. 458 Sw. – art. 352 nieuw
Sw.)
 Geldt ook voor particulieren die gevolg moeten geven
aan bepaalde vorderingen van de overheid
 Bv bij telefoontap: de operator