Bedrijfseconomie
,Inhoud
1. Fundamenten en marktwerking ...................................................................................................... 7
1.1 Wat is bedrijfseconomie?....................................................................................................... 7
1.2 Winst ...................................................................................................................................... 8
1.2.1 Inleidend voorbeeld........................................................................................................... 8
1.1.1 Enkele begrippen ............................................................................................................... 8
1.1.2 Belang van rol economische winst in de samenleving ...................................................... 9
1.2 Markten.................................................................................................................................. 9
1.3 Tijdsaspect van geld ............................................................................................................... 9
1.4 Marginale analyse ................................................................................................................ 10
1.5 Datagedreven bestuur ......................................................................................................... 11
3. De marktwerking ........................................................................................................................... 13
3.1 De vraag ............................................................................................................................... 13
3.1.1 Vraagverschuivers ............................................................................................................ 14
3.1.2 De vraagfunctie ................................................................................................................ 15
3.1.3 Consumentensurplus ....................................................................................................... 15
3.2 Het aanbod........................................................................................................................... 16
3.2.1 Aanbodverschuivers ........................................................................................................ 16
3.2.2 De aanbodsfunctie ........................................................................................................... 17
3.2.3 Producentensurplus......................................................................................................... 17
3.3 Het marktevenwicht............................................................................................................. 18
3.4 Marktinterventies ................................................................................................................ 18
5. Vraaganalyse en consumentengedrag ........................................................................................... 21
5.1 Inleiding................................................................................................................................ 21
5.1.1 Nood aan kwantitatieve vraaganalyse ............................................................................. 21
5.2 Kwantitatieve vraaganalyse .................................................................................................. 21
5.2.1 Wat is elasticiteit? ............................................................................................................ 21
5.2.2 Eigen prijselasticiteit ........................................................................................................ 22
5.2.3 Belang van vraagelasticiteit voor managers .................................................................... 23
5.2.4 Extreme vraagelasticiteiten ............................................................................................. 23
5.2.5 Factoren met impact op prijselasticiteit .......................................................................... 24
5.2.6 Prijselasticiteit linken met marginale analyse.................................................................. 24
5.2.7 Voornaamste elasticiteiten .............................................................................................. 25
5.2.8 Elasticiteit afleiden uit lineaire vraagfunctie ................................................................... 27
5.3 Consumentengedrag ............................................................................................................ 27
5.3.1 Het belang voor managers............................................................................................... 27
2
, 5.3.2 Model............................................................................................................................... 28
5.3.3 Beperkingen ..................................................................................................................... 29
5.3.4 Consumentenevenwicht .................................................................................................. 31
5.3.5 Comparatieve statica ....................................................................................................... 31
5.3.6 Implicaties voor werknemers .......................................................................................... 33
5.3.7 Implicaties voor managers ............................................................................................... 33
5.3.8 Link tussen indifferentiecurves en vraagcurves ............................................................... 33
5.4 Irrationaliteit ........................................................................................................................ 34
5.4.1 Behavioural economics .................................................................................................... 34
5.4.2 Bounded rationality ......................................................................................................... 34
5.4.3 Implicaties voor prijszetting ............................................................................................. 35
5.4.4 Implicaties voor marktwerking ........................................................................................ 35
5.4.5 Implicaties voor beleid..................................................................................................... 36
6. Productieproces, kosten & de organisatie van het bedrijf ............................................................ 37
6.1 Inleiding................................................................................................................................ 37
6.1.1 Relevantie voor managers ............................................................................................... 37
6.2 Productieproces en kosten................................................................................................... 37
6.2.1 Productiefunctie .............................................................................................................. 37
6.2.2 Korte vs. Langetermijnbeslissingen ................................................................................. 37
6.2.3 Maatstaven van productiviteit ......................................................................................... 38
6.2.4 De manager en het productieproces ............................................................................... 39
6.2.5 Algebraïsche productiefuncties ....................................................................................... 40
6.2.6 Isokwanten....................................................................................................................... 40
6.2.7 Isokostlijnen ..................................................................................................................... 42
6.2.8 Isokostlijnen en isokwanten ............................................................................................ 42
6.2.9 Optimale inputsubstitutie ................................................................................................ 43
6.2.10 Kostenfunctie............................................................................................................... 44
6.2.11 Kostfuncties voor meerdere outputs........................................................................... 46
6.3 De organisatie van het bedrijf .............................................................................................. 48
6.3.1 Inputverwerving .............................................................................................................. 48
6.3.2 Transactiekosten .............................................................................................................. 49
6.3.3 Soorten gespecialiseerde investeringen .......................................................................... 49
6.3.4 Optimale inputverwerving ............................................................................................... 51
6.3.5 Principal-agent theorie: Managementcompensatie ........................................................ 52
7. De industrie en de markt ............................................................................................................... 53
7.1 Introductie............................................................................................................................ 53
3
, 7.1.1 Industrie vs. Markt ........................................................................................................... 53
7.2 Industrie ............................................................................................................................... 53
7.2.1 De structuur van een industrie ........................................................................................ 54
7.2.2 Het gedrag ....................................................................................................................... 55
7.2.3 Prestatie ........................................................................................................................... 56
7.3 Markt.................................................................................................................................... 56
7.4 Markt structuren .................................................................................................................. 57
7.4.1 Volmaakte concurrentie vs. Monopolie........................................................................... 57
7.5 Monopolie ............................................................................................................................ 58
7.6 Monopolistische concurrentie ............................................................................................. 60
7.6.1 Grafische weergave van de marktvormen ....................................................................... 60
7.6.2 Onderscheid korte termijn vs. Lange termijn .................................................................. 60
8. Oligopolie en de speltheorie ......................................................................................................... 61
8.1 Introductie............................................................................................................................ 61
8.1.1 Kenmerken van een oligopolie ........................................................................................ 61
8.2 Duopolie ............................................................................................................................... 62
8.3 Een kartel ............................................................................................................................. 63
8.4 Geen kartel ........................................................................................................................... 64
8.4.1 Het cournot-model .......................................................................................................... 64
8.4.2 Het stackelberg model ..................................................................................................... 66
8.4.3 Bertrand model................................................................................................................ 66
8.5 De speltheorie ...................................................................................................................... 67
8.5.1 Prisoner’s dilemma .......................................................................................................... 67
9. Public & non-profit economie ....................................................................................................... 73
9.1 Introductie............................................................................................................................ 73
9.2 Non-profit organisaties ........................................................................................................ 73
9.3 Three-failures theorie .......................................................................................................... 74
9.3.1 Marktfalen ....................................................................................................................... 74
9.3.2 Overheidsfalen ................................................................................................................. 75
9.3.3 Non-profit falen ............................................................................................................... 76
10. Prijsstrategieën en de economie van informatie ..................................................................... 77
10.1 Inleiding................................................................................................................................ 77
10.1.1 Relevantie vo managers .............................................................................................. 77
10.2 Productieproces en kosten................................................................................................... 77
10.2.1 Basis prijsstrategieën ................................................................................................... 77
10.2.2 Winstmaximaliserende mark-up (monopolie) ............................................................ 78
4
, 10.2.3 Winstmaximaliserende mark-up (cournot) ................................................................. 78
10.2.4 Nog meer winst ........................................................................................................... 78
10.2.5 Consumentensurplus extraheren ................................................................................ 78
10.2.6 Prijsdiscriminatie ......................................................................................................... 79
10.2.7 Tweedelige prijsstelling ............................................................................................... 80
10.2.8 Blokprijsstelling ........................................................................................................... 81
10.2.9 Productbundeling ........................................................................................................ 81
10.2.10 Speciale kosten- en vraagstructuren ........................................................................... 82
10.2.11 Transfer pricing ............................................................................................................ 82
10.2.12 Prijszetting onder prijscompetitie ............................................................................... 83
10.3 De economie van informatie ................................................................................................ 84
10.3.1 Verwachte waarde....................................................................................................... 84
10.3.2 Variantie ...................................................................................................................... 84
10.3.3 Onzekerheid en consumentengedrag ......................................................................... 84
10.3.4 Implicaties risicoaverse consumenten ........................................................................ 85
10.3.5 Zoekkosten consumenten ........................................................................................... 85
10.3.6 Onzekerheid en het management ............................................................................... 86
10.3.7 Zoekkosten producenten ............................................................................................. 86
10.3.8 Winstmaximalisatie ..................................................................................................... 86
10.3.9 Onzekerheid en de markt ............................................................................................ 87
10.4 De economie van platformen............................................................................................... 88
10.4.1 Multi-sided platformen ............................................................................................... 88
10.4.2 Analyse van MSPs ........................................................................................................ 88
10.4.3 Problemen grote MSPs ................................................................................................ 89
10.4.4 Digital markets act ....................................................................................................... 89
10.4.5 Digital services act ....................................................................................................... 89
11. Platformen en investeringsanalyse........................................................................................... 91
11.1 Multi-sided platformen ........................................................................................................ 91
11.1.1 Problemen grote MSPs ................................................................................................ 91
11.1.2 2 grote regelgevende kaders ....................................................................................... 91
11.2 Inleiding................................................................................................................................ 93
11.2.1 Relevantie voor managers ........................................................................................... 93
11.3 Investeringsanalyse .............................................................................................................. 93
11.3.1 Incrementele kasstromen............................................................................................ 93
11.3.2 Verdisconteren en oprenten........................................................................................ 93
11.3.3 R berekenen in een bedrijfscontext ............................................................................ 95
5
, 11.3.4 Investeringen waarderen en rangschikken.................................................................. 95
12. Examenoefeningen ................................................................................................................. 101
6
, 1. Fundamenten en marktwerking
1.1 Wat is bedrijfseconomie?
Economie: de wetenschap van het maken van beslissingen onder de conditie van schaarste
Bedrijfsmanagers: richten zich op het beheren van middelen om bepaalde doelen te bereiken
Bedrijfseconomie: de studie van het efficiënt inzetten van schaarse middelen om organisatiedoelen
te bereiken
Waarom bedrijfseconomie?
= Begrip van economische principes is cruciaal voor effectieve besluitvorming met oog op doel van
het bedrijf, met name winstmaximalisatie en waardevergroting
Enkele voorbeelden:
- Keuzes over productprijzen, kwaliteit, productiehoeveelheden, HR, etc.
- Omgaan met acties van concurrerende bedrijven
- Projectevaluatie (Kosten en baten)
- Marktanalyse
- Inzetten van technologie
- Internationaliseringsbeslissingen
Belangrijke concepten voor managers
1. Doelen en beperkingen
2. Belang van (economische) winst
3. Incentives/ prikkels
4. (Implicaties van) marktmechanismen
5. Tijdsaspect van geld
6. Marginale analyse voor optimalisatie
7. Datagedreven besluitvorming
Doelen & beperkingen
Doelen Beperkingen
= Het is van belang om duidelijke doelen te = Zorgen vo nood aan keuzes (= schaarste)
definiëren - Vb. Budget
- Grote impact op beslissingen - Vb. Beschikbare technologie
- Vb. 24u in één dag
→ Verschillende departementen in één organisatie kunnen verschillende doelen hebben
7
, 1.2 Winst
1.2.1 Inleidend voorbeeld
Oefening 1
Stel: je opent een frituur in de caravan die je erfde van je oma en na één maand wil je beslissen of
het de moeit loont om verder te doen
Categorie Bedrag per maand
Kost aardappelen €2.000
Kost aardappelmes €20
Kost frietvet €200
Kost huur friteuse €100
Totale opbrengst €2.500
1. Wordt er winst gemaakt? Ja & Nee
2. Gaan we verder met onze frituuractiviteit? XXXX
Oefening 2
Stel: je opent een frituur in de caravan die je erfde van je oma en na één maand wil je beslissen of
het de moeit loont om verder te doen
Categorie Bedrag per maand
Kost aardappelen €2.000
Kost aardappelmes €20
Kost frietvet €200
Kost huur friteuse €100
Totale opbrengst €2.500
Potentiële huurinkomst caravan €500
Potentiële inkomst als frituurmedewerker €1.800
1. Gaan we verder met onze frituuractiviteit? Nee, er is een economisch verlies van €2.120
1.1.1 Enkele begrippen
Boekhoudkundige vs. Economische winst
Boekhoudkundige winst Economische winst
= Het totale inkomsten – kosten van het = Het verschil tss de boekhoudkundige winst en
produceren vd goederen of diensten opportuniteitskost
Opportuniteitskosten
Opportuniteitskost: Impliciete kosten van het niet benutten vd best alternatieve aanwending v
middelen
- Vb. Impliciete kost: Alternatieve besteding van eigen tijd & Alternatief inzetten (on)roerend
goed
8
, 1.1.2 Belang van rol economische winst in de samenleving
Belang v economische winst:
Prikkelfunctie vo arbeid & kapitaal Economische winst:
1. Is prikkel om middelen op een bepaalde manier te
gebruiken (overal te vinden)
o Vb. Bonussen bij behalen bepaalde targets,
winstverdelingen
Elke beslissing h kosten & baten.
➔ Rationaliteit (op individueel & organisatieniveau): Zo
efficiënt mogelijk het eigen belang dienen:
o Baten maximaliseren
o Kosten minimaliseren
2. Impact op hoe bedrijfsmiddelen worden gebruikt (Vb.
GDPR)
3. Impact op werknemers (Vb. Tickets)
Inzetten van middelen waar ze
door de samenleving het meest
worden gewaardeerd
Maximaliseren welvaart
1.2 Markten
In een markt zijn er altijd 2 partijen: koper/consument & verkoper/producent
- Marktevenwichten hangen af van de relatieve macht van kopers en verkopers
- Macht wordt bepaald door drie vormen van rivaliteit
o Tussen consument en producent
o Tussen consumenten onderling (Vb. Huizenmarkt)
o Tussen producenten onderling (Vb. Supermarkten)
- Potentiële rol voor overheidsinterventie
1.3 Tijdsaspect van geld
De reële waarde van geld is niet constant over tijd → Vb. 5 euro vandaag is meer waard dan 5 euro
volgend jaar
Opportuniteitskost: Praten in termen van (net) present value
- Net present value: Hoeveel vandaag geïnvesteerd moet worden aan de geldende
interestvoet om gelijk te zijn aan de waarde binnen een bepaalde periode
o Vb. 4,55€ vandaag is bij een geldende interestvoet van 10% evenveel waard als 5€
volgend jaar → de present value van 5€ volgend jaar is onder deze condities 4,55€
Belang voor investeringsanalyse
9
, 1.4 Marginale analyse
Marginale analyse: Het vergelijken van de marginale opbrengsten van een beslissing met de marginale
kosten
- Marginale opbrengsten: de verandering in totale baten, die voortkomt uit een verandering in
de variabele waarover een beslissing werd genomen (Vb. Productiehoeveelheid Q)
- Marginale kosten: De verandering in totale kosten als gevolg van een verandering in de
variabele waarover een beslissing werd genomen (Vb. Productiehoeveelheid Q)
→ °Optimum wanneer marginale opbrengsten = marginale kosten, MAAR:
- Zolang marginale opbrengsten > marginale kosten → meer produceren
- Zolang marginale opbrengsten < marginale kosten → minder produceren
!! Voor maximale netto opbrengsten moet de manager de variabele waarover een beslissing wordt
genomen, veranderen tot marginale netto opbrengst gelijk is aan 0 !!
Voorbeeld marginale analyse
Stel: je bent een marketingdirecteur en moet een social mediacampagne uitdenken. Hoeveel social
mediapost per uur zijn optimaal op basis van onderstaande gegevens?
Gegeven: De volgende tabel:
Sociale media posts per uur Totale kost Totale opbrengst
1 €20 €800
2 €42 €1.500
3 €65 €1.600
4 €89 €1.650
5 €114 €1.675
6 €140 €1.690
7 €166 €1.700
Oplossing: Aan de hand van de volgende tabel (Marginale kosten, marginale opbrengsten & marginale
netto opbrengst berekenen)
Sociale media Totale kost Marginale Totale opbrengst Marginale Marginale
posts per uur kost opbrengst netto
opbrengst
1 €20 €20 €800 €800 €780
2 €42 €22 €1.500 €700 €679
3 €65 €23 €1.600 €100 €77
4 €89 €24 €1.650 €50 €26
5 €114 €25 €1.675 €25 €0
6 €140 €26 €1.690 €15 €-11
7 €166 €27 €1.700 €10 €-17
Bij 5 sociale media posts → Marginale netto-opbrengst = 0 → °Optimale hoeveelheid
10
,Inhoud
1. Fundamenten en marktwerking ...................................................................................................... 7
1.1 Wat is bedrijfseconomie?....................................................................................................... 7
1.2 Winst ...................................................................................................................................... 8
1.2.1 Inleidend voorbeeld........................................................................................................... 8
1.1.1 Enkele begrippen ............................................................................................................... 8
1.1.2 Belang van rol economische winst in de samenleving ...................................................... 9
1.2 Markten.................................................................................................................................. 9
1.3 Tijdsaspect van geld ............................................................................................................... 9
1.4 Marginale analyse ................................................................................................................ 10
1.5 Datagedreven bestuur ......................................................................................................... 11
3. De marktwerking ........................................................................................................................... 13
3.1 De vraag ............................................................................................................................... 13
3.1.1 Vraagverschuivers ............................................................................................................ 14
3.1.2 De vraagfunctie ................................................................................................................ 15
3.1.3 Consumentensurplus ....................................................................................................... 15
3.2 Het aanbod........................................................................................................................... 16
3.2.1 Aanbodverschuivers ........................................................................................................ 16
3.2.2 De aanbodsfunctie ........................................................................................................... 17
3.2.3 Producentensurplus......................................................................................................... 17
3.3 Het marktevenwicht............................................................................................................. 18
3.4 Marktinterventies ................................................................................................................ 18
5. Vraaganalyse en consumentengedrag ........................................................................................... 21
5.1 Inleiding................................................................................................................................ 21
5.1.1 Nood aan kwantitatieve vraaganalyse ............................................................................. 21
5.2 Kwantitatieve vraaganalyse .................................................................................................. 21
5.2.1 Wat is elasticiteit? ............................................................................................................ 21
5.2.2 Eigen prijselasticiteit ........................................................................................................ 22
5.2.3 Belang van vraagelasticiteit voor managers .................................................................... 23
5.2.4 Extreme vraagelasticiteiten ............................................................................................. 23
5.2.5 Factoren met impact op prijselasticiteit .......................................................................... 24
5.2.6 Prijselasticiteit linken met marginale analyse.................................................................. 24
5.2.7 Voornaamste elasticiteiten .............................................................................................. 25
5.2.8 Elasticiteit afleiden uit lineaire vraagfunctie ................................................................... 27
5.3 Consumentengedrag ............................................................................................................ 27
5.3.1 Het belang voor managers............................................................................................... 27
2
, 5.3.2 Model............................................................................................................................... 28
5.3.3 Beperkingen ..................................................................................................................... 29
5.3.4 Consumentenevenwicht .................................................................................................. 31
5.3.5 Comparatieve statica ....................................................................................................... 31
5.3.6 Implicaties voor werknemers .......................................................................................... 33
5.3.7 Implicaties voor managers ............................................................................................... 33
5.3.8 Link tussen indifferentiecurves en vraagcurves ............................................................... 33
5.4 Irrationaliteit ........................................................................................................................ 34
5.4.1 Behavioural economics .................................................................................................... 34
5.4.2 Bounded rationality ......................................................................................................... 34
5.4.3 Implicaties voor prijszetting ............................................................................................. 35
5.4.4 Implicaties voor marktwerking ........................................................................................ 35
5.4.5 Implicaties voor beleid..................................................................................................... 36
6. Productieproces, kosten & de organisatie van het bedrijf ............................................................ 37
6.1 Inleiding................................................................................................................................ 37
6.1.1 Relevantie voor managers ............................................................................................... 37
6.2 Productieproces en kosten................................................................................................... 37
6.2.1 Productiefunctie .............................................................................................................. 37
6.2.2 Korte vs. Langetermijnbeslissingen ................................................................................. 37
6.2.3 Maatstaven van productiviteit ......................................................................................... 38
6.2.4 De manager en het productieproces ............................................................................... 39
6.2.5 Algebraïsche productiefuncties ....................................................................................... 40
6.2.6 Isokwanten....................................................................................................................... 40
6.2.7 Isokostlijnen ..................................................................................................................... 42
6.2.8 Isokostlijnen en isokwanten ............................................................................................ 42
6.2.9 Optimale inputsubstitutie ................................................................................................ 43
6.2.10 Kostenfunctie............................................................................................................... 44
6.2.11 Kostfuncties voor meerdere outputs........................................................................... 46
6.3 De organisatie van het bedrijf .............................................................................................. 48
6.3.1 Inputverwerving .............................................................................................................. 48
6.3.2 Transactiekosten .............................................................................................................. 49
6.3.3 Soorten gespecialiseerde investeringen .......................................................................... 49
6.3.4 Optimale inputverwerving ............................................................................................... 51
6.3.5 Principal-agent theorie: Managementcompensatie ........................................................ 52
7. De industrie en de markt ............................................................................................................... 53
7.1 Introductie............................................................................................................................ 53
3
, 7.1.1 Industrie vs. Markt ........................................................................................................... 53
7.2 Industrie ............................................................................................................................... 53
7.2.1 De structuur van een industrie ........................................................................................ 54
7.2.2 Het gedrag ....................................................................................................................... 55
7.2.3 Prestatie ........................................................................................................................... 56
7.3 Markt.................................................................................................................................... 56
7.4 Markt structuren .................................................................................................................. 57
7.4.1 Volmaakte concurrentie vs. Monopolie........................................................................... 57
7.5 Monopolie ............................................................................................................................ 58
7.6 Monopolistische concurrentie ............................................................................................. 60
7.6.1 Grafische weergave van de marktvormen ....................................................................... 60
7.6.2 Onderscheid korte termijn vs. Lange termijn .................................................................. 60
8. Oligopolie en de speltheorie ......................................................................................................... 61
8.1 Introductie............................................................................................................................ 61
8.1.1 Kenmerken van een oligopolie ........................................................................................ 61
8.2 Duopolie ............................................................................................................................... 62
8.3 Een kartel ............................................................................................................................. 63
8.4 Geen kartel ........................................................................................................................... 64
8.4.1 Het cournot-model .......................................................................................................... 64
8.4.2 Het stackelberg model ..................................................................................................... 66
8.4.3 Bertrand model................................................................................................................ 66
8.5 De speltheorie ...................................................................................................................... 67
8.5.1 Prisoner’s dilemma .......................................................................................................... 67
9. Public & non-profit economie ....................................................................................................... 73
9.1 Introductie............................................................................................................................ 73
9.2 Non-profit organisaties ........................................................................................................ 73
9.3 Three-failures theorie .......................................................................................................... 74
9.3.1 Marktfalen ....................................................................................................................... 74
9.3.2 Overheidsfalen ................................................................................................................. 75
9.3.3 Non-profit falen ............................................................................................................... 76
10. Prijsstrategieën en de economie van informatie ..................................................................... 77
10.1 Inleiding................................................................................................................................ 77
10.1.1 Relevantie vo managers .............................................................................................. 77
10.2 Productieproces en kosten................................................................................................... 77
10.2.1 Basis prijsstrategieën ................................................................................................... 77
10.2.2 Winstmaximaliserende mark-up (monopolie) ............................................................ 78
4
, 10.2.3 Winstmaximaliserende mark-up (cournot) ................................................................. 78
10.2.4 Nog meer winst ........................................................................................................... 78
10.2.5 Consumentensurplus extraheren ................................................................................ 78
10.2.6 Prijsdiscriminatie ......................................................................................................... 79
10.2.7 Tweedelige prijsstelling ............................................................................................... 80
10.2.8 Blokprijsstelling ........................................................................................................... 81
10.2.9 Productbundeling ........................................................................................................ 81
10.2.10 Speciale kosten- en vraagstructuren ........................................................................... 82
10.2.11 Transfer pricing ............................................................................................................ 82
10.2.12 Prijszetting onder prijscompetitie ............................................................................... 83
10.3 De economie van informatie ................................................................................................ 84
10.3.1 Verwachte waarde....................................................................................................... 84
10.3.2 Variantie ...................................................................................................................... 84
10.3.3 Onzekerheid en consumentengedrag ......................................................................... 84
10.3.4 Implicaties risicoaverse consumenten ........................................................................ 85
10.3.5 Zoekkosten consumenten ........................................................................................... 85
10.3.6 Onzekerheid en het management ............................................................................... 86
10.3.7 Zoekkosten producenten ............................................................................................. 86
10.3.8 Winstmaximalisatie ..................................................................................................... 86
10.3.9 Onzekerheid en de markt ............................................................................................ 87
10.4 De economie van platformen............................................................................................... 88
10.4.1 Multi-sided platformen ............................................................................................... 88
10.4.2 Analyse van MSPs ........................................................................................................ 88
10.4.3 Problemen grote MSPs ................................................................................................ 89
10.4.4 Digital markets act ....................................................................................................... 89
10.4.5 Digital services act ....................................................................................................... 89
11. Platformen en investeringsanalyse........................................................................................... 91
11.1 Multi-sided platformen ........................................................................................................ 91
11.1.1 Problemen grote MSPs ................................................................................................ 91
11.1.2 2 grote regelgevende kaders ....................................................................................... 91
11.2 Inleiding................................................................................................................................ 93
11.2.1 Relevantie voor managers ........................................................................................... 93
11.3 Investeringsanalyse .............................................................................................................. 93
11.3.1 Incrementele kasstromen............................................................................................ 93
11.3.2 Verdisconteren en oprenten........................................................................................ 93
11.3.3 R berekenen in een bedrijfscontext ............................................................................ 95
5
, 11.3.4 Investeringen waarderen en rangschikken.................................................................. 95
12. Examenoefeningen ................................................................................................................. 101
6
, 1. Fundamenten en marktwerking
1.1 Wat is bedrijfseconomie?
Economie: de wetenschap van het maken van beslissingen onder de conditie van schaarste
Bedrijfsmanagers: richten zich op het beheren van middelen om bepaalde doelen te bereiken
Bedrijfseconomie: de studie van het efficiënt inzetten van schaarse middelen om organisatiedoelen
te bereiken
Waarom bedrijfseconomie?
= Begrip van economische principes is cruciaal voor effectieve besluitvorming met oog op doel van
het bedrijf, met name winstmaximalisatie en waardevergroting
Enkele voorbeelden:
- Keuzes over productprijzen, kwaliteit, productiehoeveelheden, HR, etc.
- Omgaan met acties van concurrerende bedrijven
- Projectevaluatie (Kosten en baten)
- Marktanalyse
- Inzetten van technologie
- Internationaliseringsbeslissingen
Belangrijke concepten voor managers
1. Doelen en beperkingen
2. Belang van (economische) winst
3. Incentives/ prikkels
4. (Implicaties van) marktmechanismen
5. Tijdsaspect van geld
6. Marginale analyse voor optimalisatie
7. Datagedreven besluitvorming
Doelen & beperkingen
Doelen Beperkingen
= Het is van belang om duidelijke doelen te = Zorgen vo nood aan keuzes (= schaarste)
definiëren - Vb. Budget
- Grote impact op beslissingen - Vb. Beschikbare technologie
- Vb. 24u in één dag
→ Verschillende departementen in één organisatie kunnen verschillende doelen hebben
7
, 1.2 Winst
1.2.1 Inleidend voorbeeld
Oefening 1
Stel: je opent een frituur in de caravan die je erfde van je oma en na één maand wil je beslissen of
het de moeit loont om verder te doen
Categorie Bedrag per maand
Kost aardappelen €2.000
Kost aardappelmes €20
Kost frietvet €200
Kost huur friteuse €100
Totale opbrengst €2.500
1. Wordt er winst gemaakt? Ja & Nee
2. Gaan we verder met onze frituuractiviteit? XXXX
Oefening 2
Stel: je opent een frituur in de caravan die je erfde van je oma en na één maand wil je beslissen of
het de moeit loont om verder te doen
Categorie Bedrag per maand
Kost aardappelen €2.000
Kost aardappelmes €20
Kost frietvet €200
Kost huur friteuse €100
Totale opbrengst €2.500
Potentiële huurinkomst caravan €500
Potentiële inkomst als frituurmedewerker €1.800
1. Gaan we verder met onze frituuractiviteit? Nee, er is een economisch verlies van €2.120
1.1.1 Enkele begrippen
Boekhoudkundige vs. Economische winst
Boekhoudkundige winst Economische winst
= Het totale inkomsten – kosten van het = Het verschil tss de boekhoudkundige winst en
produceren vd goederen of diensten opportuniteitskost
Opportuniteitskosten
Opportuniteitskost: Impliciete kosten van het niet benutten vd best alternatieve aanwending v
middelen
- Vb. Impliciete kost: Alternatieve besteding van eigen tijd & Alternatief inzetten (on)roerend
goed
8
, 1.1.2 Belang van rol economische winst in de samenleving
Belang v economische winst:
Prikkelfunctie vo arbeid & kapitaal Economische winst:
1. Is prikkel om middelen op een bepaalde manier te
gebruiken (overal te vinden)
o Vb. Bonussen bij behalen bepaalde targets,
winstverdelingen
Elke beslissing h kosten & baten.
➔ Rationaliteit (op individueel & organisatieniveau): Zo
efficiënt mogelijk het eigen belang dienen:
o Baten maximaliseren
o Kosten minimaliseren
2. Impact op hoe bedrijfsmiddelen worden gebruikt (Vb.
GDPR)
3. Impact op werknemers (Vb. Tickets)
Inzetten van middelen waar ze
door de samenleving het meest
worden gewaardeerd
Maximaliseren welvaart
1.2 Markten
In een markt zijn er altijd 2 partijen: koper/consument & verkoper/producent
- Marktevenwichten hangen af van de relatieve macht van kopers en verkopers
- Macht wordt bepaald door drie vormen van rivaliteit
o Tussen consument en producent
o Tussen consumenten onderling (Vb. Huizenmarkt)
o Tussen producenten onderling (Vb. Supermarkten)
- Potentiële rol voor overheidsinterventie
1.3 Tijdsaspect van geld
De reële waarde van geld is niet constant over tijd → Vb. 5 euro vandaag is meer waard dan 5 euro
volgend jaar
Opportuniteitskost: Praten in termen van (net) present value
- Net present value: Hoeveel vandaag geïnvesteerd moet worden aan de geldende
interestvoet om gelijk te zijn aan de waarde binnen een bepaalde periode
o Vb. 4,55€ vandaag is bij een geldende interestvoet van 10% evenveel waard als 5€
volgend jaar → de present value van 5€ volgend jaar is onder deze condities 4,55€
Belang voor investeringsanalyse
9
, 1.4 Marginale analyse
Marginale analyse: Het vergelijken van de marginale opbrengsten van een beslissing met de marginale
kosten
- Marginale opbrengsten: de verandering in totale baten, die voortkomt uit een verandering in
de variabele waarover een beslissing werd genomen (Vb. Productiehoeveelheid Q)
- Marginale kosten: De verandering in totale kosten als gevolg van een verandering in de
variabele waarover een beslissing werd genomen (Vb. Productiehoeveelheid Q)
→ °Optimum wanneer marginale opbrengsten = marginale kosten, MAAR:
- Zolang marginale opbrengsten > marginale kosten → meer produceren
- Zolang marginale opbrengsten < marginale kosten → minder produceren
!! Voor maximale netto opbrengsten moet de manager de variabele waarover een beslissing wordt
genomen, veranderen tot marginale netto opbrengst gelijk is aan 0 !!
Voorbeeld marginale analyse
Stel: je bent een marketingdirecteur en moet een social mediacampagne uitdenken. Hoeveel social
mediapost per uur zijn optimaal op basis van onderstaande gegevens?
Gegeven: De volgende tabel:
Sociale media posts per uur Totale kost Totale opbrengst
1 €20 €800
2 €42 €1.500
3 €65 €1.600
4 €89 €1.650
5 €114 €1.675
6 €140 €1.690
7 €166 €1.700
Oplossing: Aan de hand van de volgende tabel (Marginale kosten, marginale opbrengsten & marginale
netto opbrengst berekenen)
Sociale media Totale kost Marginale Totale opbrengst Marginale Marginale
posts per uur kost opbrengst netto
opbrengst
1 €20 €20 €800 €800 €780
2 €42 €22 €1.500 €700 €679
3 €65 €23 €1.600 €100 €77
4 €89 €24 €1.650 €50 €26
5 €114 €25 €1.675 €25 €0
6 €140 €26 €1.690 €15 €-11
7 €166 €27 €1.700 €10 €-17
Bij 5 sociale media posts → Marginale netto-opbrengst = 0 → °Optimale hoeveelheid
10
