KINDERWENS 2
Seksualiteit en verminderde vruchtbaarheid
Waar of niet waar?
- “Menstruele krampen kunnen verminderen door het krijgen van een orgasme” -> waar, cervix gaat
meer open staan.
- “Bij vrouwen die meer seks hebben, wordt de natuurlijke menopauze uitgesteld” -> waar, het heeft
te maken met oestrogeenspiegels.
- “Door frequente intra-vaginale ejaculatie van de mannelijke partner, is er een hogere kans op
innesteling van de bevruchte eicel en correcte implantatie van de placenta” -> waar
Inleiding
Belang van (pre)conceptionele zorg, 4 fases tot betrekking van seksualiteit:
1. De fase voor de conceptie → ‘seks om te ‘wennen’ aan de paternale antigenen’
2. De fase van conceptie → ’wat wel en niet doen om zwanger te worden’. Plezier en intimiteit is
belangrijk in het proces van conceptie. Hoe hoger opwindingsgevoel -> hoe groter kans op conceptie.
Koppels meegeven dat het langer kan duren en evt. daling van plezier in seks.
3. De zwangerschap → ‘hoe investeren in toekomstig seksueel welzijn’ -> al een stukje info hierover
geven.
4. De postpartumperiode → ‘hoe het seksueel leven herstarten’
Lange tijd seks en voortplanting (vruchtbaarheid) onlosmakelijk aan elkaar gekoppeld (had ook een
religieuze insteek, want functie seks = procreatie (=voortplanting). Deze visie is veranderd. Snelle
verandering o.w.v. meer kennis seksuele en reproductieve fysiologie. Anticonceptie,
vruchtbaarheidsbehandelingen, ontstaan nieuwe liberale seksuele moraal waarbij seks en procreatie
werd losgekoppeld. Leeftijd eerste keer penetratieseks = gemiddeld 17,5 jaar (vrouwen, verschuift
geleidelijk naar jonger) en leeftijd eerste kind = gemiddeld 29,1 jaar (moeders, dit verlaat juist).
Betekenis van seks verandert wanneer er sprake is van een kinderwens, dit kan positief zijn maar ook
negatief (van lust naar stress en angst).
Soms staat beperkte kennis over vruchtbaarheid zwanger worden in de weg:
- Te lage seksuele frequentie -> coïtus of seksuele betrekkingen
- Niet op het juiste moment vrijen
- Belang van voldoende vochtige vagina -> meeste glijmiddelen zijn geen gunstig milieu voor
sperma. Is er al wel op vooruitgegaan.
- Veilig vrijen vòòr kinderwens om soa’s te voorkomen -> een aantal SOA/SOI’s worden al
getest vroeg in zwangerschap of liefst preconceptioneel.
Daarnaast belang van normaliseren dat zwanger worden tot een jaar kan duren zonder
vruchtbaarheidsproblemen, om stress te verminderen bij het koppel.
In België wordt 1 op de 6 koppels geconfronteerd met vruchtbaarheidsproblemen (8-12%). De
conceptiekans wordt beïnvloed door de kwaliteit en kwantiteit van hun seksuele functioneren:
- Coïtusfrequentie -> Hoe vaker per week, hoe meer kans op conceptie
- Ejaculatiefrequentie -> heeft impact op de zaadkwaliteit, optimaal 1x/dag of per twee dagen
seksuele betrekkingen hebben. Minder? -> conceptiekans neemt af.
- Opwinding man → hoe hoge de mate van opwinding (fase van voorspel) -> hoe gunstiger
voor spermakwaliteit. Tijd nemen voor seks is dus belangrijk. Ook gemakkelijker tot
zaadlozing komen.
- Opwinding vrouw → grotere doorbloeding vaginawand (meer zuurstofrijk en ph neutraal)
vergemakkelijkt levensduur van spermacel). Bij niet opgewonden toestand is ph veel zuurder.
1
, - Orgasme vrouw → cervicale kanaal wijder bij orgasme.
Aandacht voor seksuele functioneren in de anamnese bij fertiliteitsproblemen! Twee richtingen:
1. Seksuele problemen kunnen de vruchtbaarheid in de weg staan.
2. Vruchtbaarheidsproblemen kunnen de seksualiteit verstoren.
We zien vaak dat seksuele problemen al jarenlang bestaan, al voor de kinderwens. Wanneer er sprake
is van kinderwens worden deze natuurlijk aangekaart. Dan is de vraag gaan we eerst het seksueel
probleem behandelen of meteen overgaan tot een vruchtbaarheidsbehandeling. Optimaal seksueel
functioneren is belangrijk en verhoogt de conceptiekans, beleving speelt hierbij een grote rol.
Oorzaken verminderde vruchtbaarheid:
- Hogere leeftijd → Snelle daling aantal eicellen tussen 30-35 jaar en daling kwaliteit sperma tussen
40-45 jaar. Houd dit in je achterhoofd.
- Falende (foutief gebruik van) anticonceptie → septische abortussen wat kan leiden tot vrouwelijke
infertiliteit.
- Medische versus levensstijl gerelateerde oorzaken infertiliteit
◦ medisch: leeftijd, endometriose etc.
◦ leefstijl: info roken, drinken, drugsgebruik, weinig beweging -> want het heeft invloed op
spermakwaliteit bij de man.
Seksuele problemen die de vruchtbaarheid in de weg staan
43% van de vrouwen en 35% van de mannen in Vlaanderen rapporteert een storing in het seksueel
functioneren. Respectievelijk 20% vrouwen en 12,5% mannen zoekt hulp. % infertiliteit door seksuele
problemen varieert -> 4% van de algemene infertiele populatie en 33-50% van de onverklaarde
infertiliteit.
Vrouwelijke factoren
• Verminderd seksueel verlangen
• Opwindingsproblemen → verminderde lubricatie
• Genitopelviene pijn/penetratiestoornis:
- Vaginisme: Als coïtus moeilijk/onmogelijk is door vaginisme, blijft conceptie uit. Hulpvraag
staat vaak eerder in teken van kinderwens dan van de seksualiteit. Exploratie functie klacht
en hoe beide partners hier tegenaan kijken is belangrijk! -> bepaalt waar men eerst aandacht
aan besteed. In geval prioritaire kinderwens: zelfinseminatie + kortdurende
sekscounseling (vaginisme keert vaak terug na de geboorte). Indien er sprake is van een
seksuele disfunctie belangrijk om door te verwijzen. Aandacht opvolging (zwangerschap,
bevalling en postpartum).
- Dyspareunie
Seksuele disfuncties → Bij ongeveer één op de 20 tot 25 paren is een seksueel probleem de oorzaak
van het niet zwanger worden. Bevragen in de anamnese -> bij vrouw: vaginisme en bij man:
erectieproblemen en ejaculatiestoornissen.
Mannelijke factoren
• Verminderd seksueel verlangen
• Opwindingsproblemen: erectiedisfunctie
• Orgasmeproblemen:
- Anorgasmie -> =onvermogen tot het bereiken van een orgasme bij geslachtsgemeenschap,
bijv. door stress of bepaalde medicatie (antidepressiva).
- Premature ejaculatie -> =vroegtijdig klaarkomen. Door masturberen controle krijgen over
ejaculatie.
2
, - Retrograde ejaculatie -> sperma niet via de plasbuis naar buiten komt, maar richting de
blaas stroomt. Dit kan door letsel of DM.
Erectieproblemen en orgasme(ejaculatie)stoornissen:
→ Indien men er niet is slaagt om tijdens de vruchtbare periode van de vrouw intra-vaginaal te
ejaculeren. Grondige seksuele anamnese:
- Falende erectie of ejaculatieprobleem of beiden?
- Primaire klacht of ontstaan in kader van kinderwens?
- Situationeel of gegeneraliseerd probleem -> bij gegeneraliseerd kunnen mannen ook geen
ochtenderectie kunnen krijgen (doorverwijzen). Bij situationeel kan man bijv. in bijzijn van
vrouw geen erectie krijgen, maar wel masturberen (doorverwijzen naar seksuoloog of
relatietherapeut). Erectiepil zou evt. hulp kunnen bieden.
Somatogene of psychogene etiologie?
Mogelijke strategieën om fertiliteitsprobleem aan te pakken:
- Kunstmatige inseminatie met eigen sperma -> indien man via masturbatie wel kan ejaculeren.
Zelfinseminatie heeft de voorkeur. In geval van zeer onregelmatige ejaculatie kan de spermakwaliteit
hiervoor te slecht zijn, dan belangrijk om te kijken of het hier om een gegeneraliseerd probleem gaat
of niet.
- Indien gegeneraliseerd probleem:
◦ Vibratie -> kleine stroomstootjes, eenvoudige techniek wat thuis kan worden toegepast.
Prostaat gestimuleerd mbv vibrator via anus.
◦ Rectale elektrische stimulatie onder narcose -> kleine korte stroomstootjes het
prostaatgebied gaan prikken -> reflex = zaadlozing, gebeurt in ziekenhuis.
◦ Chirurgisch verkregen zaadcellen -> MESA (microchirurgisch zaadcellen uit bijbel
halen (onder narcose), PESA (“, maar onder lokale verdoving, wel minder nauwkeurig), TESE
(zaadcellen worden uit zaadbal gehaald, via stukje weefsel (onder lokaal of volledig) of FNA
(mbv dunne naald uit zaadbal gezogen, minder intensief en effectief dan TESE).
SOA’s/SOI
→ Een niet goed behandelde soa-infectie met chlamydia of gonorroe kan leiden tot Pelvic
Inflammatory Disease (PID). De bacteriën uit de vagina klimmen op en komen in de eileiders en
vervolgens de buikholte terecht. Start meestal met een eileiderontsteking (salpingitis), maar de
ontsteking kan ook uitbreiden naar de eierstokken, baarmoederhals of baarmoeder. Dit kan leiden tot
verminderde vruchtbaarheid door vergroeiingen van eileiders of eierstokken. Een goede
doorgankelijkheid van de eileider is nodig voor een zwangerschap.
Afhankelijk van de plaats, de ernst en de oorzaak van de schade kan een operatie (microchirurgie) het
probleem verhelpen. In het geval van een afwijking aan de eileiders (dik en stug) en als het slijmvlies
geen plooien vertoont, kan het beter zijn om de eileiders te verwijderen en meteen over te gaan tot
een IVF-behandeling. Steeds soa-test bij vruchtbaarheidsproblemen!
Koppel factoren
- Verschil in seksuele verlangens
- Lage seksuele frequentie
- Communicatieproblemen
- Relationele spanningen/conflicten
- Vaak combinatie van seksuele disfuncties
Vruchtbaarheidsproblemen die de seksualiteit verstoren
Vermoeden dat seksuele functioneren verandert bij mensen die zwanger willen worden → seks
wordt beschreven als ‘beter’, spannender, extra dimensie. Eventuele seksuele effecten van AC valt
3
, weg. Man: testosteron cyclisch pieken van testosteron.
Onvruchtbaarheid is een ernstige life stressor (stress factor) en de daarbij behorende behandelingen
zijn zowel lichamelijk als psychisch ingrijpend.
Fertiliteitspatiënten lopen meer risico op het ontwikkelen van seksuele problemen. De meest
gerapporteerde seksuele problemen bij koppels met vruchtbaarheidsstoornissen zijn: daling in
seksuele verlangen, afname vrijfrequentie, verminderd plezier en intimiteit en tot slot verlaagd
seksuele zelfbeeld.
Impact onvervulde kinderwens op seksualiteit:
- Ervaren controleverlies, angst en stress
- Opnieuw betekenisverandering van seks -> vaak gevoel van verplichting, associaties met
teleurstelling en stress.
- Verlies aan spontaniteit -> getimede seks -> verminderd verlangen en opwinding.
- Gevoel van falen als man, vrouw of koppel
- Weinig vertrouwen in het lichaam, negatief lichaamsbeeld
- Schuldgevoel
- Schaamte (t.o.v. buitenwereld)
- Verlies op verschillende vlakken
- Verschillende copingstijlen tussen partners kunnen voor relatieproblemen zorgen -> vrouwen vaker
nood aan uiten van emoties en zoeken sociale steun, mannen vaker oplossingsgericht en
rationaliseren.
Koppels met vruchtbaarheidsproblemen doorlopen een proces met verschillende fasen:
1. Fase van uitblijvende zwangerschap
→ Gevoel van controleverlies. Koppel is op zichzelf aangewezen, vaak sprake van onzekerheid en
frustratie. Seksualiteit krijgt andere betekenis: contact en lustfunctie gaan over tot reproductieve
functie: meer coïtusgericht, rond de eisprong, vaker initiatiefname door vrouwen, plezier en intimiteit
-> spanning en vermijding, afname vrijfrequentie en seksuele satisfactie (tevredenheid). 22%
vrouwen en 17% mannen “voelen zich als een machine gemaakt om op het juiste moment te vrijen”.
Impact ART op seksualiteit: Opnieuw loskoppeling tussen seks en voortplanting, waardoor
veranderde motivatie. Na diagnose van mannelijke en/of vrouwelijke factor verlies aan seksueel
zelfbeeld. Effecten van (hormonale) behandeling: fysieke ongemakken/bijwerkingen en veranderd
lichaam. Het wordt ervaren als invasief, want invasieve onderzoeken, timed intercourse/seks op
verzoek en spermastaal aanmaken/masturbatie en ejaculatie op verzoek (evt. vrouw aanwezig bij
masturbatie). Effecten op seksualiteitsbeleving kunnen lang na succesvolle behandeling aanhouden.
Blijvend kinderloos heeft vaak nog een extra impact, want seksualiteit blijft herinnering aan
infertiliteit.
2. Diagnostische fase
Inroepen medische hulp. Intrusie in het (seksuele) privéleven van de koppels. Verlies van intimiteit.
Bij het stellen van diagnose:
- Wegvallen onzekerheid, ontstaan hoop (op kind)
- Rouwreactie over verlies van de eigen vruchtbaarheid (falen)
◦ Vrouwen: meer psychische klachten (ook als oorzaak bij man ligt), meer seksueel
vermijdingsgedrag, opwindings -en verlangensstoornissen, ervaren zichzelf als minder
vrouwelijk en seksueel aantrekkelijk.
◦ Mannen: associëren onvruchtbaarheid vaak met ‘impotentie’, twijfelen aan hun
seksuele competentie, soms tijdelijke psychogene erectiestoornissen.
◦ Probleem bij beiden: meer seksuele onzekerheid als de oorzaak bij henzelf ligt
4
Seksualiteit en verminderde vruchtbaarheid
Waar of niet waar?
- “Menstruele krampen kunnen verminderen door het krijgen van een orgasme” -> waar, cervix gaat
meer open staan.
- “Bij vrouwen die meer seks hebben, wordt de natuurlijke menopauze uitgesteld” -> waar, het heeft
te maken met oestrogeenspiegels.
- “Door frequente intra-vaginale ejaculatie van de mannelijke partner, is er een hogere kans op
innesteling van de bevruchte eicel en correcte implantatie van de placenta” -> waar
Inleiding
Belang van (pre)conceptionele zorg, 4 fases tot betrekking van seksualiteit:
1. De fase voor de conceptie → ‘seks om te ‘wennen’ aan de paternale antigenen’
2. De fase van conceptie → ’wat wel en niet doen om zwanger te worden’. Plezier en intimiteit is
belangrijk in het proces van conceptie. Hoe hoger opwindingsgevoel -> hoe groter kans op conceptie.
Koppels meegeven dat het langer kan duren en evt. daling van plezier in seks.
3. De zwangerschap → ‘hoe investeren in toekomstig seksueel welzijn’ -> al een stukje info hierover
geven.
4. De postpartumperiode → ‘hoe het seksueel leven herstarten’
Lange tijd seks en voortplanting (vruchtbaarheid) onlosmakelijk aan elkaar gekoppeld (had ook een
religieuze insteek, want functie seks = procreatie (=voortplanting). Deze visie is veranderd. Snelle
verandering o.w.v. meer kennis seksuele en reproductieve fysiologie. Anticonceptie,
vruchtbaarheidsbehandelingen, ontstaan nieuwe liberale seksuele moraal waarbij seks en procreatie
werd losgekoppeld. Leeftijd eerste keer penetratieseks = gemiddeld 17,5 jaar (vrouwen, verschuift
geleidelijk naar jonger) en leeftijd eerste kind = gemiddeld 29,1 jaar (moeders, dit verlaat juist).
Betekenis van seks verandert wanneer er sprake is van een kinderwens, dit kan positief zijn maar ook
negatief (van lust naar stress en angst).
Soms staat beperkte kennis over vruchtbaarheid zwanger worden in de weg:
- Te lage seksuele frequentie -> coïtus of seksuele betrekkingen
- Niet op het juiste moment vrijen
- Belang van voldoende vochtige vagina -> meeste glijmiddelen zijn geen gunstig milieu voor
sperma. Is er al wel op vooruitgegaan.
- Veilig vrijen vòòr kinderwens om soa’s te voorkomen -> een aantal SOA/SOI’s worden al
getest vroeg in zwangerschap of liefst preconceptioneel.
Daarnaast belang van normaliseren dat zwanger worden tot een jaar kan duren zonder
vruchtbaarheidsproblemen, om stress te verminderen bij het koppel.
In België wordt 1 op de 6 koppels geconfronteerd met vruchtbaarheidsproblemen (8-12%). De
conceptiekans wordt beïnvloed door de kwaliteit en kwantiteit van hun seksuele functioneren:
- Coïtusfrequentie -> Hoe vaker per week, hoe meer kans op conceptie
- Ejaculatiefrequentie -> heeft impact op de zaadkwaliteit, optimaal 1x/dag of per twee dagen
seksuele betrekkingen hebben. Minder? -> conceptiekans neemt af.
- Opwinding man → hoe hoge de mate van opwinding (fase van voorspel) -> hoe gunstiger
voor spermakwaliteit. Tijd nemen voor seks is dus belangrijk. Ook gemakkelijker tot
zaadlozing komen.
- Opwinding vrouw → grotere doorbloeding vaginawand (meer zuurstofrijk en ph neutraal)
vergemakkelijkt levensduur van spermacel). Bij niet opgewonden toestand is ph veel zuurder.
1
, - Orgasme vrouw → cervicale kanaal wijder bij orgasme.
Aandacht voor seksuele functioneren in de anamnese bij fertiliteitsproblemen! Twee richtingen:
1. Seksuele problemen kunnen de vruchtbaarheid in de weg staan.
2. Vruchtbaarheidsproblemen kunnen de seksualiteit verstoren.
We zien vaak dat seksuele problemen al jarenlang bestaan, al voor de kinderwens. Wanneer er sprake
is van kinderwens worden deze natuurlijk aangekaart. Dan is de vraag gaan we eerst het seksueel
probleem behandelen of meteen overgaan tot een vruchtbaarheidsbehandeling. Optimaal seksueel
functioneren is belangrijk en verhoogt de conceptiekans, beleving speelt hierbij een grote rol.
Oorzaken verminderde vruchtbaarheid:
- Hogere leeftijd → Snelle daling aantal eicellen tussen 30-35 jaar en daling kwaliteit sperma tussen
40-45 jaar. Houd dit in je achterhoofd.
- Falende (foutief gebruik van) anticonceptie → septische abortussen wat kan leiden tot vrouwelijke
infertiliteit.
- Medische versus levensstijl gerelateerde oorzaken infertiliteit
◦ medisch: leeftijd, endometriose etc.
◦ leefstijl: info roken, drinken, drugsgebruik, weinig beweging -> want het heeft invloed op
spermakwaliteit bij de man.
Seksuele problemen die de vruchtbaarheid in de weg staan
43% van de vrouwen en 35% van de mannen in Vlaanderen rapporteert een storing in het seksueel
functioneren. Respectievelijk 20% vrouwen en 12,5% mannen zoekt hulp. % infertiliteit door seksuele
problemen varieert -> 4% van de algemene infertiele populatie en 33-50% van de onverklaarde
infertiliteit.
Vrouwelijke factoren
• Verminderd seksueel verlangen
• Opwindingsproblemen → verminderde lubricatie
• Genitopelviene pijn/penetratiestoornis:
- Vaginisme: Als coïtus moeilijk/onmogelijk is door vaginisme, blijft conceptie uit. Hulpvraag
staat vaak eerder in teken van kinderwens dan van de seksualiteit. Exploratie functie klacht
en hoe beide partners hier tegenaan kijken is belangrijk! -> bepaalt waar men eerst aandacht
aan besteed. In geval prioritaire kinderwens: zelfinseminatie + kortdurende
sekscounseling (vaginisme keert vaak terug na de geboorte). Indien er sprake is van een
seksuele disfunctie belangrijk om door te verwijzen. Aandacht opvolging (zwangerschap,
bevalling en postpartum).
- Dyspareunie
Seksuele disfuncties → Bij ongeveer één op de 20 tot 25 paren is een seksueel probleem de oorzaak
van het niet zwanger worden. Bevragen in de anamnese -> bij vrouw: vaginisme en bij man:
erectieproblemen en ejaculatiestoornissen.
Mannelijke factoren
• Verminderd seksueel verlangen
• Opwindingsproblemen: erectiedisfunctie
• Orgasmeproblemen:
- Anorgasmie -> =onvermogen tot het bereiken van een orgasme bij geslachtsgemeenschap,
bijv. door stress of bepaalde medicatie (antidepressiva).
- Premature ejaculatie -> =vroegtijdig klaarkomen. Door masturberen controle krijgen over
ejaculatie.
2
, - Retrograde ejaculatie -> sperma niet via de plasbuis naar buiten komt, maar richting de
blaas stroomt. Dit kan door letsel of DM.
Erectieproblemen en orgasme(ejaculatie)stoornissen:
→ Indien men er niet is slaagt om tijdens de vruchtbare periode van de vrouw intra-vaginaal te
ejaculeren. Grondige seksuele anamnese:
- Falende erectie of ejaculatieprobleem of beiden?
- Primaire klacht of ontstaan in kader van kinderwens?
- Situationeel of gegeneraliseerd probleem -> bij gegeneraliseerd kunnen mannen ook geen
ochtenderectie kunnen krijgen (doorverwijzen). Bij situationeel kan man bijv. in bijzijn van
vrouw geen erectie krijgen, maar wel masturberen (doorverwijzen naar seksuoloog of
relatietherapeut). Erectiepil zou evt. hulp kunnen bieden.
Somatogene of psychogene etiologie?
Mogelijke strategieën om fertiliteitsprobleem aan te pakken:
- Kunstmatige inseminatie met eigen sperma -> indien man via masturbatie wel kan ejaculeren.
Zelfinseminatie heeft de voorkeur. In geval van zeer onregelmatige ejaculatie kan de spermakwaliteit
hiervoor te slecht zijn, dan belangrijk om te kijken of het hier om een gegeneraliseerd probleem gaat
of niet.
- Indien gegeneraliseerd probleem:
◦ Vibratie -> kleine stroomstootjes, eenvoudige techniek wat thuis kan worden toegepast.
Prostaat gestimuleerd mbv vibrator via anus.
◦ Rectale elektrische stimulatie onder narcose -> kleine korte stroomstootjes het
prostaatgebied gaan prikken -> reflex = zaadlozing, gebeurt in ziekenhuis.
◦ Chirurgisch verkregen zaadcellen -> MESA (microchirurgisch zaadcellen uit bijbel
halen (onder narcose), PESA (“, maar onder lokale verdoving, wel minder nauwkeurig), TESE
(zaadcellen worden uit zaadbal gehaald, via stukje weefsel (onder lokaal of volledig) of FNA
(mbv dunne naald uit zaadbal gezogen, minder intensief en effectief dan TESE).
SOA’s/SOI
→ Een niet goed behandelde soa-infectie met chlamydia of gonorroe kan leiden tot Pelvic
Inflammatory Disease (PID). De bacteriën uit de vagina klimmen op en komen in de eileiders en
vervolgens de buikholte terecht. Start meestal met een eileiderontsteking (salpingitis), maar de
ontsteking kan ook uitbreiden naar de eierstokken, baarmoederhals of baarmoeder. Dit kan leiden tot
verminderde vruchtbaarheid door vergroeiingen van eileiders of eierstokken. Een goede
doorgankelijkheid van de eileider is nodig voor een zwangerschap.
Afhankelijk van de plaats, de ernst en de oorzaak van de schade kan een operatie (microchirurgie) het
probleem verhelpen. In het geval van een afwijking aan de eileiders (dik en stug) en als het slijmvlies
geen plooien vertoont, kan het beter zijn om de eileiders te verwijderen en meteen over te gaan tot
een IVF-behandeling. Steeds soa-test bij vruchtbaarheidsproblemen!
Koppel factoren
- Verschil in seksuele verlangens
- Lage seksuele frequentie
- Communicatieproblemen
- Relationele spanningen/conflicten
- Vaak combinatie van seksuele disfuncties
Vruchtbaarheidsproblemen die de seksualiteit verstoren
Vermoeden dat seksuele functioneren verandert bij mensen die zwanger willen worden → seks
wordt beschreven als ‘beter’, spannender, extra dimensie. Eventuele seksuele effecten van AC valt
3
, weg. Man: testosteron cyclisch pieken van testosteron.
Onvruchtbaarheid is een ernstige life stressor (stress factor) en de daarbij behorende behandelingen
zijn zowel lichamelijk als psychisch ingrijpend.
Fertiliteitspatiënten lopen meer risico op het ontwikkelen van seksuele problemen. De meest
gerapporteerde seksuele problemen bij koppels met vruchtbaarheidsstoornissen zijn: daling in
seksuele verlangen, afname vrijfrequentie, verminderd plezier en intimiteit en tot slot verlaagd
seksuele zelfbeeld.
Impact onvervulde kinderwens op seksualiteit:
- Ervaren controleverlies, angst en stress
- Opnieuw betekenisverandering van seks -> vaak gevoel van verplichting, associaties met
teleurstelling en stress.
- Verlies aan spontaniteit -> getimede seks -> verminderd verlangen en opwinding.
- Gevoel van falen als man, vrouw of koppel
- Weinig vertrouwen in het lichaam, negatief lichaamsbeeld
- Schuldgevoel
- Schaamte (t.o.v. buitenwereld)
- Verlies op verschillende vlakken
- Verschillende copingstijlen tussen partners kunnen voor relatieproblemen zorgen -> vrouwen vaker
nood aan uiten van emoties en zoeken sociale steun, mannen vaker oplossingsgericht en
rationaliseren.
Koppels met vruchtbaarheidsproblemen doorlopen een proces met verschillende fasen:
1. Fase van uitblijvende zwangerschap
→ Gevoel van controleverlies. Koppel is op zichzelf aangewezen, vaak sprake van onzekerheid en
frustratie. Seksualiteit krijgt andere betekenis: contact en lustfunctie gaan over tot reproductieve
functie: meer coïtusgericht, rond de eisprong, vaker initiatiefname door vrouwen, plezier en intimiteit
-> spanning en vermijding, afname vrijfrequentie en seksuele satisfactie (tevredenheid). 22%
vrouwen en 17% mannen “voelen zich als een machine gemaakt om op het juiste moment te vrijen”.
Impact ART op seksualiteit: Opnieuw loskoppeling tussen seks en voortplanting, waardoor
veranderde motivatie. Na diagnose van mannelijke en/of vrouwelijke factor verlies aan seksueel
zelfbeeld. Effecten van (hormonale) behandeling: fysieke ongemakken/bijwerkingen en veranderd
lichaam. Het wordt ervaren als invasief, want invasieve onderzoeken, timed intercourse/seks op
verzoek en spermastaal aanmaken/masturbatie en ejaculatie op verzoek (evt. vrouw aanwezig bij
masturbatie). Effecten op seksualiteitsbeleving kunnen lang na succesvolle behandeling aanhouden.
Blijvend kinderloos heeft vaak nog een extra impact, want seksualiteit blijft herinnering aan
infertiliteit.
2. Diagnostische fase
Inroepen medische hulp. Intrusie in het (seksuele) privéleven van de koppels. Verlies van intimiteit.
Bij het stellen van diagnose:
- Wegvallen onzekerheid, ontstaan hoop (op kind)
- Rouwreactie over verlies van de eigen vruchtbaarheid (falen)
◦ Vrouwen: meer psychische klachten (ook als oorzaak bij man ligt), meer seksueel
vermijdingsgedrag, opwindings -en verlangensstoornissen, ervaren zichzelf als minder
vrouwelijk en seksueel aantrekkelijk.
◦ Mannen: associëren onvruchtbaarheid vaak met ‘impotentie’, twijfelen aan hun
seksuele competentie, soms tijdelijke psychogene erectiestoornissen.
◦ Probleem bij beiden: meer seksuele onzekerheid als de oorzaak bij henzelf ligt
4
