PERSONEN-, FAMILIE- EN RELATIEVERMOGENSRECHT
DEEL I: VERTICALE FAMILIALE RELATIES
1. AFSTAMMING
Oorspronkelijke versus adoptieve
Verschillende betekenissen vh begrip
• algemeen è bloedverwantschap (= verouderd)
o vandaag: verwanten versus aanverwanten è reden: niet per sé bloedband vereist (=
biologische oorsprong), maar eerder juridische oorsprong: personen die van elkaar
afstammen
• specifiek è ouderschap
• Biologische versus juridische afstamming
o Praktijk: vallen vaak samen, MAAR: Juridische afstammingsband impliceert geen
biologische, dus kan apart
o Biologische afstamming: kan soms niet komen vast te staan
§ Bv incest en kind verwekt bij eigen kind door vader
• Gevolg: verbod op juridische erkenning biologisch vaderschap
§ Bv x gedraagt zich als vader vd twee dochters, maar uiteindelijk toch niet
biologisch, dan zal het sociale gedrag als vader vd kinderen tegenhouden dat het
juridische vaderschap wordt betwist = rol van bezit van staat
o Juridische afstamming: vaak moet deze in overeensteming met de biologische gebracht
worden
o = deze vaststellingen kunnen al dan niet vrijwillig gebeuren of anderzijds niet en dan
gepaard gaande met betwistingen of vaststellingen
§ Bv: erkenning van biologisch vaderschap door prins laurent
• = geen tot weinig juridische gevolgen vandaag, maar kan er wel aan
gekoppeld worden
• = GEEN juridische erkenning
• Mogelijkheid: biologisch vader gaat over tot juridische erkenning
Verschillende grondslagen voor juridische afstamming
• 1. Bloedband
o = gebruikt bij betwisting waarbij juridische vader niet de biologische is
• 2. Sociaal gedrag (als vader) = bezit van staat
o = rol van bewijsmiddel en belemmering voor betwisting afstamming, zelfs indien
bloedband aanwezig
• 3. Wil of intentie (ouder te worden)
o Om het even welke man kan kind erkennen = geen vereiste van bloedband
o = zelfde grond voor meemoederschap: gezamenlijke ouderschapsintentie ten tijde van
verwekking kind
o
1
, • = kunnen met elkaar in conflict komen: afstammingsprocedures
o Belangen kind: ingezet door GwH als determinerende factor indien conflict grondslagen
• + Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw (moeilijk) evenwicht (zie wet 2007)
Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
• betreft de staat v/d persoon in de familie (ó andere 2: maatschappij en enkeling)
o = gedetermineerd door de ouders
• Daarom: men kan er niet van afwijken bij overeenkomst
o Reden: zodanig belangrijke bepalingen dat ordening maatschappij erop rust
o problematiek draagmoederschap: lukt niet, want wijkt af (wensmoeder die moeder is en
niet baarmoeder = art 312)
• (bv. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud
BW = nietig)
Oorspronkelijke afstamming (titel 7) Adoptieve afstamming (titel 8)
Declaratief Constitutief van aard
• Bevestigt wat reeds bestaat • vestigen wat voorheen niet bestond
• Eens vastgesteld: wordt declaratief • Veronderstelt procedure voor rechtbank met
• oorspronkelijke afstammingsouder wordt altijd vonnis dat slechts beperkte retroactieve
geacht zijn/haar ouder te zijn = retroactief = werking heeft
start bij verwekking kind • Adoptieouderschap begint bij start procedure
• geen cumulatie met adoptief
biologisch Socio-aKectief concept
• Relatief, want gebrek biologische band
betekent nog niet gebrek aan aSectieve band
kind – ouder
1.1. VERWANTSCHAP
Bloedverwantschap: intussen achterhaald aangezien juridische verwantschap kan bestaan
zonder bloedband
Begrippen en organisatie
2 soorten:
• Verwanten in rechte lijn: stammen van elkaar af
o (bv. uw vader, grootvader, overgrootvader…)
• verwanten in de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder
o (bv. uw broer of zus, oom, tante, neef of nicht)
2
, gevolgen
Diverse gevolgen gekoppeld aan een juridisch vastgestelde afstammingsband:
• 1. Familienaam: bv clement kan niet de naam van saksencoburg aannemen, want naam is
gevolg van juridische afstamming
• 2. Erfrecht
• 3. alimentatie: allimentatieplicht is gegrond op onderhoudsverplichting, MAAR allimentatie
kan geclaimd worden van vermoedelijke verwekker zonder juridische afstammingsband (art 336
oud BW)
• 4. ouderlijk gezag:
o = automatisch gekoppeld enkel aan juridisch vastgestelde afstammingsband
o nieuwe partners die zich gedragen als ouder? = neen, want nog geen statuut voor
zorg(plus)ouders
o = enkel voor oorspronkelijke of adoptieve ouders
o è monistisch systeem: ouderlijk gezag enkel in combinatie met afstamming = belgisch
Rechten van (donor)kinderen gebaseerd op bloedverwantschap:
= NIEUW (staat op punt) + ook voor adoptiekinderen
1/ (op dit moment) Inconsistente wettelijke regeling van het recht op
afstammingsinformatie:
• MBV-wet (2007): principe anonimiteit vd gameten donor
o = Wet op medisch begeleide voorbereiding
o Gevolg: afstammingsvorderingen en allimentatievorderingen tegen donoren zijn
onmogelijk
• art. 368-6 oud BW (2005) = federale adoptierecht
o laat toe dat geadopteerd kind vanaf 12j kan vragen schriftelijk de identiteit van vader en
moeder te kennen en in contact te komen
• Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen (2020) =
vlaams decreet
o Dna databank + helpt donorkinderen hun herkomst te achterhalen
• MAAR blijft gebrek aan allomvattende regeling dat donorkinderen afkomst kunnen
kennen
2/ naar een afzwakking v/d absolute anonimiteit van gametendonatie (GwH 26
september 2024, 102/2024)
• Arrest GWH: bepaling MBV-wet ongrondwettig bevonden
o termijn bepaald voor de nieuwe wetgever een regeling te maken opdat absolute
anonimiteit wordt opgegeven voor toekomstige donaties + tegemoetkoming voor eerdere
donaties
• Datum: 30/06/2027
• Reden: art 8 recht op integriteit geschonden vd donorenkinderen
3
, 3/ Recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap via vergelijkend DNA-
onderzoek
• Ondanks gebrekkige wetgeving en eerdere feitenrechtspraak waarbij donorkinderen
afstammingsrecht bekomen (erkenning afstammingsband onder dwangsom in 2 arresten)
4/ Recht op niet-identificeerbare gegevens v/d donor
• Veroordeling uzGent: niet-identificeerbare gegevens donor toch mee te delen om tegemoet te
komen aan donorkinderen
• Wel identificeerbaar: bv haarkleur
1.2. AANVERWANTSCHAP
Begrippen en organisatie
• verwanten v/d echtgenoot: huwelijk als basis (niet samenwonen)
o (bv. uw schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon, …)
• echtgenoten v/d verwanten
o (bv. uw schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder,…)
Gevolgen
• inzake adoptie (bv meteen adopteren), onderhoudsverplichtingen,
huwelijksbeletsels, voogdij, ontvoogding, bescherming van meerderjarigen via
bewind, …niet erfrecht en ouderlijk gezag
• verdwijnen na nietigverklaring, niet (volledig) na ontbinding v/h huwelijk
o schoonmoeder nog steeds gedeeltelijk aanverwant ondanks echtscheiding
o nietigverklaring huwelijk daarentegen werkt retroactief
1.3. CONCLUSIE
• verwantschap: op basis van afstamming
o in rechte lijn: ascendenten en descendenten
o in de zijlijn: collateralen
• aanverwantschap: op basis van huwelijk
• stiefbroer/zus: geen aanverwant of verwant
• halfbroer/zus: verwant
• Betekenisvervaging v/d begrippen “stiefouder” en “stiefkind”
o Context buitenhuwelijk samenwonenden past hier NIET
o “stief” slaat op het hertrouwen
• de terminologie is aan herdenking toe
o stief: ouders die in de plaats komen in situatie dat je van stip (afgeknotte boom) zit en
vandaar is huwelijksvereiste en de begrippen zelf verouderd
4
DEEL I: VERTICALE FAMILIALE RELATIES
1. AFSTAMMING
Oorspronkelijke versus adoptieve
Verschillende betekenissen vh begrip
• algemeen è bloedverwantschap (= verouderd)
o vandaag: verwanten versus aanverwanten è reden: niet per sé bloedband vereist (=
biologische oorsprong), maar eerder juridische oorsprong: personen die van elkaar
afstammen
• specifiek è ouderschap
• Biologische versus juridische afstamming
o Praktijk: vallen vaak samen, MAAR: Juridische afstammingsband impliceert geen
biologische, dus kan apart
o Biologische afstamming: kan soms niet komen vast te staan
§ Bv incest en kind verwekt bij eigen kind door vader
• Gevolg: verbod op juridische erkenning biologisch vaderschap
§ Bv x gedraagt zich als vader vd twee dochters, maar uiteindelijk toch niet
biologisch, dan zal het sociale gedrag als vader vd kinderen tegenhouden dat het
juridische vaderschap wordt betwist = rol van bezit van staat
o Juridische afstamming: vaak moet deze in overeensteming met de biologische gebracht
worden
o = deze vaststellingen kunnen al dan niet vrijwillig gebeuren of anderzijds niet en dan
gepaard gaande met betwistingen of vaststellingen
§ Bv: erkenning van biologisch vaderschap door prins laurent
• = geen tot weinig juridische gevolgen vandaag, maar kan er wel aan
gekoppeld worden
• = GEEN juridische erkenning
• Mogelijkheid: biologisch vader gaat over tot juridische erkenning
Verschillende grondslagen voor juridische afstamming
• 1. Bloedband
o = gebruikt bij betwisting waarbij juridische vader niet de biologische is
• 2. Sociaal gedrag (als vader) = bezit van staat
o = rol van bewijsmiddel en belemmering voor betwisting afstamming, zelfs indien
bloedband aanwezig
• 3. Wil of intentie (ouder te worden)
o Om het even welke man kan kind erkennen = geen vereiste van bloedband
o = zelfde grond voor meemoederschap: gezamenlijke ouderschapsintentie ten tijde van
verwekking kind
o
1
, • = kunnen met elkaar in conflict komen: afstammingsprocedures
o Belangen kind: ingezet door GwH als determinerende factor indien conflict grondslagen
• + Elke wetgevende hervorming biedt een nieuw (moeilijk) evenwicht (zie wet 2007)
Afstammingsrecht raakt integraal de openbare orde
• betreft de staat v/d persoon in de familie (ó andere 2: maatschappij en enkeling)
o = gedetermineerd door de ouders
• Daarom: men kan er niet van afwijken bij overeenkomst
o Reden: zodanig belangrijke bepalingen dat ordening maatschappij erop rust
o problematiek draagmoederschap: lukt niet, want wijkt af (wensmoeder die moeder is en
niet baarmoeder = art 312)
• (bv. draagmoederschapscontract in strijd met de inhoud v/d artikelen 312-333 oud
BW = nietig)
Oorspronkelijke afstamming (titel 7) Adoptieve afstamming (titel 8)
Declaratief Constitutief van aard
• Bevestigt wat reeds bestaat • vestigen wat voorheen niet bestond
• Eens vastgesteld: wordt declaratief • Veronderstelt procedure voor rechtbank met
• oorspronkelijke afstammingsouder wordt altijd vonnis dat slechts beperkte retroactieve
geacht zijn/haar ouder te zijn = retroactief = werking heeft
start bij verwekking kind • Adoptieouderschap begint bij start procedure
• geen cumulatie met adoptief
biologisch Socio-aKectief concept
• Relatief, want gebrek biologische band
betekent nog niet gebrek aan aSectieve band
kind – ouder
1.1. VERWANTSCHAP
Bloedverwantschap: intussen achterhaald aangezien juridische verwantschap kan bestaan
zonder bloedband
Begrippen en organisatie
2 soorten:
• Verwanten in rechte lijn: stammen van elkaar af
o (bv. uw vader, grootvader, overgrootvader…)
• verwanten in de zijlijn: hebben een gemeenschappelijke stamouder
o (bv. uw broer of zus, oom, tante, neef of nicht)
2
, gevolgen
Diverse gevolgen gekoppeld aan een juridisch vastgestelde afstammingsband:
• 1. Familienaam: bv clement kan niet de naam van saksencoburg aannemen, want naam is
gevolg van juridische afstamming
• 2. Erfrecht
• 3. alimentatie: allimentatieplicht is gegrond op onderhoudsverplichting, MAAR allimentatie
kan geclaimd worden van vermoedelijke verwekker zonder juridische afstammingsband (art 336
oud BW)
• 4. ouderlijk gezag:
o = automatisch gekoppeld enkel aan juridisch vastgestelde afstammingsband
o nieuwe partners die zich gedragen als ouder? = neen, want nog geen statuut voor
zorg(plus)ouders
o = enkel voor oorspronkelijke of adoptieve ouders
o è monistisch systeem: ouderlijk gezag enkel in combinatie met afstamming = belgisch
Rechten van (donor)kinderen gebaseerd op bloedverwantschap:
= NIEUW (staat op punt) + ook voor adoptiekinderen
1/ (op dit moment) Inconsistente wettelijke regeling van het recht op
afstammingsinformatie:
• MBV-wet (2007): principe anonimiteit vd gameten donor
o = Wet op medisch begeleide voorbereiding
o Gevolg: afstammingsvorderingen en allimentatievorderingen tegen donoren zijn
onmogelijk
• art. 368-6 oud BW (2005) = federale adoptierecht
o laat toe dat geadopteerd kind vanaf 12j kan vragen schriftelijk de identiteit van vader en
moeder te kennen en in contact te komen
• Vlaams Afstammingscentrum voor iedereen met afstammingsvragen (2020) =
vlaams decreet
o Dna databank + helpt donorkinderen hun herkomst te achterhalen
• MAAR blijft gebrek aan allomvattende regeling dat donorkinderen afkomst kunnen
kennen
2/ naar een afzwakking v/d absolute anonimiteit van gametendonatie (GwH 26
september 2024, 102/2024)
• Arrest GWH: bepaling MBV-wet ongrondwettig bevonden
o termijn bepaald voor de nieuwe wetgever een regeling te maken opdat absolute
anonimiteit wordt opgegeven voor toekomstige donaties + tegemoetkoming voor eerdere
donaties
• Datum: 30/06/2027
• Reden: art 8 recht op integriteit geschonden vd donorenkinderen
3
, 3/ Recht op zekerheid omtrent het biologische vaderschap via vergelijkend DNA-
onderzoek
• Ondanks gebrekkige wetgeving en eerdere feitenrechtspraak waarbij donorkinderen
afstammingsrecht bekomen (erkenning afstammingsband onder dwangsom in 2 arresten)
4/ Recht op niet-identificeerbare gegevens v/d donor
• Veroordeling uzGent: niet-identificeerbare gegevens donor toch mee te delen om tegemoet te
komen aan donorkinderen
• Wel identificeerbaar: bv haarkleur
1.2. AANVERWANTSCHAP
Begrippen en organisatie
• verwanten v/d echtgenoot: huwelijk als basis (niet samenwonen)
o (bv. uw schoonbroer, schoonmoeder, stiefzoon, …)
• echtgenoten v/d verwanten
o (bv. uw schoonzoon, schoonbroer, stiefmoeder,…)
Gevolgen
• inzake adoptie (bv meteen adopteren), onderhoudsverplichtingen,
huwelijksbeletsels, voogdij, ontvoogding, bescherming van meerderjarigen via
bewind, …niet erfrecht en ouderlijk gezag
• verdwijnen na nietigverklaring, niet (volledig) na ontbinding v/h huwelijk
o schoonmoeder nog steeds gedeeltelijk aanverwant ondanks echtscheiding
o nietigverklaring huwelijk daarentegen werkt retroactief
1.3. CONCLUSIE
• verwantschap: op basis van afstamming
o in rechte lijn: ascendenten en descendenten
o in de zijlijn: collateralen
• aanverwantschap: op basis van huwelijk
• stiefbroer/zus: geen aanverwant of verwant
• halfbroer/zus: verwant
• Betekenisvervaging v/d begrippen “stiefouder” en “stiefkind”
o Context buitenhuwelijk samenwonenden past hier NIET
o “stief” slaat op het hertrouwen
• de terminologie is aan herdenking toe
o stief: ouders die in de plaats komen in situatie dat je van stip (afgeknotte boom) zit en
vandaar is huwelijksvereiste en de begrippen zelf verouderd
4
